Beeldjes bedelen

Producent Harvey Weinstein is de koning van de Oscarlobby. Dit jaar goed voor 16 nominaties. Regisseurs betalen de prijs: ruwe randjes schuurt hij glad.

'En God natuurlijk: Harvey Weinstein.' Zo rondde Meryl Streep haar dankwoord af bij het incasseren van de Golden Globe voor haar rol in The Iron Lady, vorige maand in Los Angeles. De camera flitste even naar de filmmagnaat aan zijn galatafel, die hoofdschuddend en grijnzend in beeld kwam.


Je moest de voorgeschiedenis tussen de twee kennen om het moment werkelijk te kunnen waarderen.


Meryl Streep is de actrice die sinds jaar en dag fulmineert tegen de prijzenlobby, die sterren zoals zij dwingt zichzelf ongegeneerd in de aanbieding te gooien. Ze is vereerd met de beeldjes zelf, maar verafschuwt het pr-circus dat eraan voorafgaat. Verwerpelijk, noemde Streep de miljoenencampagnes waarmee filmmaatschappijen stemmen trachten te winnen al eens.


En Harvey Weinstein (59) is nu juist de man die verantwoordelijk wordt geacht voor die vercommercialiseerde jaarlijkse dans om filmprijzen. Hij was het die vijfentwintig jaar geleden samen met zijn broer Bob en hun bedrijfje Miramax (vernoemd naar moeder Miriam en vader Max) bedacht dat als je relatief goedkoop gemaakte arthousefilms optuigde met een kolossaal marketingbudget, je Globes en Oscars kon wegkapen voor de neus van de grote studio's en hun blockbusters. Het is een strategie die hij dit jaar losliet op The Artist, de zwijgende film waarvan hij in een vroeg stadium de rechten verwierf en die vanuit het niets uitgroeide tot de voornaamste Oscarkandidaat, met tien nominaties.


303 nominaties

De erelijst van de Weinsteins, zoons van een eenvoudige Joodse diamantslijper uit Queens, telt ondertussen 68 Oscars en 303 Oscarnominaties, allemaal vergaard onder auspiciën van het inmiddels aan Disney verkochte (en alweer doorverkochte) Miramax en hun huidige studio The Weinstein Company. De Oscarkoning, noemen ze Harvey, een van zijn meer gunstige bijnamen. Ook Meryl Streep kan niet om hem heen; Weinstein bezit de Amerikaanse rechten op The Iron Lady. In Hollywood betekent dat: zijn film, zijn actrice, zijn Oscar - Streep is volgens de gokbureaus een zekere winnaar in de categorie beste actrice. Precies zo verging het Colin Firth vorig jaar met zijn bekroonde rol in The King's Speech. Ook hij bedankte op de gala-avond zelf netjes Weinstein, die zich al vroeg inkocht in de Britse productie. Zo'n 100 miljoen dollar winst leverde het de Amerikaan op, volgens schattingen. Regisseur Tom Hooper, extatisch die Oscar-avond, was minder blij toen Weinstein enkele maanden later een speciaal voor het Amerikaanse publiek gekuiste versie van zijn stotterkoningdrama uitbracht. Door wat fucks uit de scène te knippen waarin koning George zich uit zijn stijve Britse harnas vloekt - een cruciaal moment in de film - wist Weinstein te ontsnappen aan het 18+-voorbehoud van de Amerikaanse filmkeuring. Zo kon hij The King's Speech in veel meer zalen laten draaien, ook in de meer conservatieve staten. Ongehoord, schreef de filmpers, dat knippen in de grote Oscarwinnaar. Weinstein haalde zijn schouders op en beriep zich op hem toegezonden brieven van minderjarige stotteraars, die zo blij waren dat ze de film nu ook mochten zien: 'Als we ook maar één stotteraar hebben geholpen zijn handicap te overwinnen, is dat Tom Hoopers tegenwerpingen al waard.'


Het is de andere kant van Weinstein, die erom bekend staat rauwe randjes van arthousefilms te schuren zodat die makkelijker toegang vinden tot een breed publiek. Harvey Scissorhands noemen ze hem achter zijn rug om, naar het filmpersonage met scharen als handen. Poeslief kan hij zijn. Of een van zijn editors een nieuwe versie van je film mag maken. Gewoon vrijblijvend, om eens te kijken hoe dat uitpakt. Zeg je toe, dan slaat hij je om de oren met de resultaten van testvoorstellingen: zijn versie kwam er beter uit naar voren dan het origineel, dus waarom niet aanpassen? Geeft een regisseur niet toe, dan volgen woede-uitbarstingen en wordt de druk opgevoerd. Weinstein kán de film immers ook nog even op de plank laten liggen, totdat de buzz overwaait, of in veel minder zalen uitbrengen, of het promotiebudget terugschroeven. Dit overkwam Alexander Payne (regisseur van het dit jaar voor vijf Oscars genomineerde The Descendants) in de jaren negentig met zijn debuut Citizen Ruth. Harvey Weinstein kocht de tragikomedie, eiste een vrolijker einde, kreeg niet wat hij wilde en liet de film een snelle dood sterven.


Zo zijn er tal van Weinstein-horrorverhalen. Hij was het die de oogstrelend mooi gefilmde zwart-wit western Dead Man van Jim Jarmush, een van de beste films uit diens carrière, met een hoofdrol van Johnny Depp, simpelweg begroef voor het Amerikaanse publiek, volgens de filmer omdat die zich in Weinsteins ogen onvoldoende coöperatief opstelde. En dan zijn er nog de rechtszaken van filmmakers die menen dat Weinstein nauwelijks iets terug laat vloeien van zijn miljoenenwinsten. Vorige week schikte Michael Moore zijn zaak buiten de rechtszaal. Hij meende nog zeker 2,7 miljoen dollar te moeten ontvangen voor Fahrenheit 9/11, de meest lucratieve documentaire ooit (220 miljoen dollar aan recettes), waarvoor hij met Weinstein in zee ging.


'Pussies', noemt Quentin Tarantino de regisseurs die Harvey Weinstein niet aankunnen in Down and Dirty Pictures, de bestseller van Peter Biskind over de Amerikaanse independent cinema van de jaren negentig. 'Als je in een kamer zit met Harvey moet je vechten voor je film, zonder hem van je te vervreemden. Je moet je baby beschermen.' Toen Weinstein zijn debuut Reservoir Dogs kocht, eiste hij dat de scène waarin mr. Blonde (Michael Madsen) iemand een oor afsnijdt, verwijderd zou worden. Tarantino zei nee, hield voet bij stuk en won. 'Dat moment dicteerde mijn relatie met Harvey', aldus de filmer. Met zijn volgende film Pulp Fiction, de eerste independent film ooit die meer dan 100 miljoen dollar opbracht, maakte Tarantino Weinsteins Miramax tot het meest sexy filmlabel van de jaren negentig. De twee werken nog altijd samen. De Japanner Hayao Miyazaki, een van 's werelds meest vermaarde animatiefilmers (onder andere Spirited Away) koos een onorthodoxe strategie. Hij liet Weinstein een traditioneel samuraizwaard toesturen, vergezeld van een klein briefje: no cuts. Hij voelde zich geschoffeerd door Weinstein, die hem op brute wijze tal van aanpassingen zou hebben voorgesteld voor de Amerikaanse release van een van zijn films.


Toch lopen veel filmmakers met Weinstein weg: die is altijd bereid miljoenen te steken in films waarin niemand anders gelooft. En hij kan als geen ander de Amerikaanse markt openbreken voor wat in Hollywood als marginale en risicovolle cinema geldt. Naar welke kant de haat-liefdeverhouding ook overhelt, zelfs Weinsteins grootste vijanden erkennen zijn macht als Oscar-macher; áls Harvey zich achter een film schaart, is hij een natuurkracht.


Madonna, regisseur van het voor één Oscar (kostuumdesign) genomineerde kostuumdrama W.E. noemde hem onlangs 'the punisher', omdat hij haar verplichtte tot aanwezigheid op tal van persdagen, terwijl ze meende dat iemand van haar statuur ook wel toekon met een enkele persconferentie.


Als Weinsteins meesterstuk geldt het prijsmasseren van Shakespeare in Love, het kluchtige drama waarmee hij in 1998 als producent de Oscar voor beste film won (de enige die hij ook werkelijk zelf in ontvangst nam), vóór de huizenhoog favoriet geachte oorlogsfilm Saving Private Ryan van Steven Spielberg. Oscarhistorici verbazen zich er nog steeds over. Weinstein zag er persoonlijk op toe dat elk van de zesduizend Academyleden vooraf zijn film zag, op doek of middels een toegezonden videoband, en huurde een bataljon publicisten in om de film zo veel mogelijk in de pers te krijgen.


Als een baby

Zonder hem zou The Artist nu nooit op koers hebben gelegen voor een Oscartriomftocht, weet Weinstein. 'Ik zag dat de mars mogelijk was. Ik wist dat als je deze film niet als een baby verzorgde, maar gewoon uitbracht, het in twee weken over was', zei hij in een interview met www.deadline.com, Hollywoods best ingevoerde nieuwswebsite over de filmindustrie. Maar hij is sluw genoeg om zijn rol niet op te blazen. Uit hetzelfde interview: 'Ik wil niet dat ze zeggen: nou, de film won omdat de campagne goed was en agressief. Films winnen Oscars, niet de campagnes.'


Regisseur Michel Hazanavicius is vol lof over de Amerikaan, die acht weken voor de wereldpremière op het Cannes Filmfestival al naar Frankrijk vloog om een onaffe versie van The Arist te bekijken, in zijn eentje. 'Na afloop zei hij direct: ik wil deze film. Zonder te overleggen met zijn adviseurs, voor de film zelf maar een distributiedeal rond had in Frankrijk.' Producent Thomas Langmann, die zondagnacht bij winst het allerbelangrijkste beeldje in ontvangst mag nemen: 'Harvey is niet perfect, maar hij houdt van films.'


Wie is de Academy?

Vreemd is het wel: de Oscars zijn de belangrijkste filmprijzen ter wereld maar niemand weet eigenlijk wie bepaalt wie ze krijgt. Ja, de 5.765 leden van The Academy of Motion Picture Arts and Sciences, maar het is al jaren onduidelijk wie daar precies toe behoren - er bestaat geen officiële ledenlijst en zelfs de leden zelf hebben vaak geen idee.


Twee verslaggevers van de Los Angeles Times wilden dit raadsel oplossen en achterhaalden de identiteit van maar liefst 89 procent van de stemmers.


De leden zijn overwegend blank (94 procent), man (77 procent) en de gemiddelde leeftijd is 62 jaar - slechts 2 procent is onder de 40. Al jaren werd gesuggereerd dat 'oude blanke mannen' ervoor zorgen dat minderheden, vrouwen en jongeren er bekaaid vanaf komen bij de Oscars.


Schrijver-regisseur en 'Academy governor' Phil Alden Robinson zou dat ook liever anders zien, zegt hij in de Los Angeles Times. Al wijt hij het ook aan de industrie. 'Als die niet haar best doet om de gelederen te openen, dan is het voor ons heel moeilijk om een diverse groep leden aan te trekken.'


Wat ook niet helpt, is dat sinds 2003 slechts dertig nieuwe leden per jaar worden toegelaten, een maatregel die werd genomen na een explosieve groei in ledental tussen 1990 en 2000. Ook werd bepaald dat er drie manieren zijn om kandidaat-lid te worden: een Oscarnominatie krijgen, lidmaatschap aanvragen met de aanbevelingen van ten minste twee leden van je vakgebied of gesteund worden door iemand van de organisatie van de Academy. Er zijn wel mensen benaderd als Beyoncé Knowles en Jennifer Hudson, maar van de genodigden was nog 89 procent blank en 73 procent man.


Slechts weinigen weigeren een uitnodiging. George Lucas deed het, net als Viggo Mortensen, die er volgens een woordvoerster 'niet van houdt om kunst officieel te beoordelen'. Woody Allen reageerde nooit op talloze verzoeken, tot de president van de Academy beloofde hem niet meer te vragen als hij een donatie zou doen aan de bibliotheek. Binnen een week lag er een cheque in de bus.


Een plek houd je voor het leven. Dus bepalen ook een non, de eigenaar van een boekwinkel en een gepensioneerd Peace Corps-werver of George Clooney of Jean Dujardin dit jaar met zo'n beeldje naar huis mag.


Floortje Smit

Oscarwinnende films van Weinstein

The Piano (1993), Pulp Fiction (1994), Il Postino (1994), The English Patient (1996), La vita è bella (1997), Shakespeare in Love (1998), Good Will Hunting (1998),The Cider House Rules (1999), Chicago (2002), The Lord of the Rings: The Two Towers (2002), The Lord of the Rings: The Return of the King (2003), The Aviator (2004), The Reader (2008), Inglourious Basterds (2009), The King's Speech (2010), The Fighter (2010).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden