Beelden voor binnen

Mark Manders licht voor V een tipje van de sluier op over zijn bijdrage aan de Biënnale van Venetië.Wat gaat de kunstenaar die Nederland vertegenwoordigt in het Rietveldpaviljoen laten zien?

Lorenzo Benedetti, curator van je tentoonstelling, zei bij de presentatie van jullie plannen dat je nadrukkelijk aandacht gaat besteden aan de ruimte. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

'Ik vind het Rietveldpaviljoen een prachtig gebouw, maar het heeft één nadeel: het is een grote, vierkante ruimte, dus als je als bezoeker binnenkomt, kun je in één oogopslag zien wat er staat. Toch heb ik besloten dat ik niets aan de architectuur wil veranderen. Dat heb ik in andere musea soms wel radicaal gedaan. Door de opeenvolging van ruimtes te veranderen, de ingang aan het einde van de tentoonstelling te maken, het buurhuis erbij te betrekken. In Venetië ga ik waarschijnlijk doen wat ik in mijn atelier in België ook heb gedaan: ruimtes maken van hangend plastic.'


En je gaat de ramen beplakken met zelfgemaakte kranten.

'Alleen de ramen bij de ingang. De rest ga ik wel bedekken, maar niet met kranten.'


Waarom doe je dat eigenlijk?

'Bij alle tentoonstellingen die ik tot nu toe maakte, heb ik de ramen afgeplakt. Dat is mijn eerste neiging. Ook al maak ik mijn werk in mijn atelier, ik zie een museum als mijn werkplek. Die moet dus helemaal van mij zijn. Daar mag niks van de buitenwereld binnendringen.'


Het Mondriaan Fonds liet weten dat je een nieuw, vier meter hoog beeld maakt voor de Biënnale. Waar komt dat te staan?

'Binnen. Het is een groot hoofd, of eigenlijk een werktafel met een groot hoofd erop. Het was oorspronkelijk bedoeld voor Central Park in New York, maar gaandeweg werd het steeds meer een beeld voor binnen. Voor New York ga ik iets anders maken.'


De tentoonstelling heet Room with broken sentence. Waar vewijst die titel naar?

'Naar het kleinste ding uit de tentoonstelling, een stukje, 4 centimeter hoog, uit een kamer waarmee ik in 1993 begon en waaraan ik telkens verder werk. Die kamer is als een hele lange zin, verbeeld door een dun touw dat voorwerpen met elkaar verbindt. Een driedimensionaal gedicht. Ik ben eigenlijk een mislukte dichter die met echte dingen is gaan schrijven.'


En hoe gaat dat kleine stukje in Venetië eruitzien?

'Het wordt een stukje touw over een kopje. Ik moet het nog maken, maar ik denk dat het supermooi wordt. Het is misschien moralistisch om juist het kleinste werk voor de titel te gebruiken, maar toch: ik verwijs naar de precisie en gedetailleerdheid van mijn werk. Dat wordt door veel mensen minder goed gezien.'


Met Benedetti toon je straks een selectie uit je werk van de afgelopen twintig jaar. Kies je je beelden anders voor een hoofdpodium als de Biënnale, waar je moet concurreren met andere kunstenaars op het terrein?

'Nee. Ik voel die concurrentie ook niet zo. Bovendien, een tentoonstelling is maar tijdelijk, die werken hebben daarna ook nog een leven, die moeten over honderd jaar nog goed zijn.'


Wat neem je mee?

'Meer dan ik ga gebruiken, ik moet ter plekke zien wat werkt. Zo'n vijftien, zestien beelden zullen zichtbaar zijn, de rest komt achter een hoge muur van halfdoorzichtig plastic. Mensen willen natuurlijk wel zien wat er staat, dus ze zullen er foto's van maken, camera boven hun hoofd. Dus dat werk, en dat vind ik leuk, is straks alleen op computerschermen te zien, vanuit een verkeerde hoek gefotografeerd.


'Het oudste werk is gemaakt in 1990, het nieuwste in april 2013. Maar als het straks bij elkaar staat, is dat tijdsverschil niet te zien. Ik heb vanaf het begin van mijn kunstenaarschap dingen gemaakt die er uitzien alsof ze net zijn achtergelaten. Het is altijd 'nu' in mijn werk. Daarom ben ik ook ooit zelf kranten gaan maken. Ik kon in mijn beelden geen bestaande kranten gebruiken, omdat je dan de gedateerdheid van het werk zou zien.'


Dus in die twintig jaar kunstenaarschap is geen ontwikkeling te zien?

'Eigenlijk niet, nee. Composition with Blue, het kleine hoofd, had eigenlijk in de jaren twintig gemaakt moeten worden. Het past perfect in die tijd. Ik denk ook al heel lang na over iets dat goed in de Middeleeuwen zou hebben gepast. Het is misschien in strijd met mijn uitspraak dat het altijd 'nu' is in mijn werk, maar het leuke van mijn vak is dat je tijdreiziger kunt zijn. Als kunstenaar kun je je beroep zelf maken. Je hoeft niet alleen maar vooruit, je kunt ook terug.'


Je beelden worden steeds klassieker.

'Ik wil niet terug naar een bepaalde tijd, dat is het niet. Het heeft ermee mee te maken dat ik altijd dagelijkse voorwerpen in mijn beelden gebruik en dat ik de voorwerpen van nu voor mijn werk niet zo interessant vind. Een langspeelplaat is als beeld interessant. Een compact disc niet. Een papieren krant wel, een digitale krant niet. Het probleem is: mensen kunnen steeds minder makkelijk de taal van oude voorwerpen lezen. Films van dertig, veertig jaar geleden snapt de jonge generatie ook steeds minder goed. Een regisseur als Tarkovski maakte films - daar moest je zelf voor nadenken. Nu wordt het denken helemaal geregisseerd.'


Is dat wat het publiek van jouw werk moet meekrijgen?

'Ik ben helemaal niet bezig met wat men meekrijgt. Dat is het grote verschil tussen Rietveld en mij: hij maakte werk voor anderen. Ik werk voor mezelf.'


De Nederlandse kunstenaar Mark Manders (1968) werkt sinds het einde van de jaren tachtig aan zijn sculpturale installatie Zelfportret als gebouw. Al zijn latere werken zijn fragmenten van dit imaginaire 'huis', waarin de kunstenaar zijn dromen, gedachten en herinneringen onderbrengt. Manders won in 1992 de Prix de Rome. Zijn werk wordt over de hele wereld tentoongesteld.


De Biënnale


De Biënnale van Venetië, opgericht in 1895, is de belangrijkste manifestatie van hedendaagse kunst ter wereld. Op het Biënnaleterrein in het park Il Giardini laten 28 landen hun prominentste kunstenaars aan het publiek zien. Het Mondriaan Fonds, verantwoordelijk voor de organisatie van de Nederlandse inzending in het Rietveldpaviljoen, introduceerde vorig jaar voor het eerst een 'open' inschrijving. Vier curatoren mochten hun voorstel vervolgens pitchen aan een jury. Die koos het werk van Manders vanwege de combinatie van 'een zeker mysterie met een enorme visuele aantrekkingskracht'. De Biënnale opent op 1 juni.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden