Beelden van beroemde Britse dubbelspion duiken op: 'Altijd alles ontkennen'

Kim Philby is de beroemdste van de befaamde 'Cambridge Spy Ring', succesvolle dubbelspionnen voor de Russen tijdens de Koude Oorlog. Op niet eerder vertoonde videobeelden in handen van de BBC is te zien hoe Philby in 1981 college geeft aan medewerkers van de Stasi, de Oost-Duitse geheime dienst.

Kim PhilbyBeeld anp

'Iedere avond verliet ik het kantoor met een grote koffer met verslagen die ik zelf geschreven had, met daarin documenten uit het archief. Die gaf ik aan mijn contact uit de Sovjet-Unie. De volgende morgen kreeg ik de documenten terug, de inhoud was dan gefotografeerd, en dan kon ik ze op hun plek terugleggen. Dit deed ik jaar in, jaar uit', hoor je Philby vertellen op de zeldzame beelden, die de BBC opvroeg uit het Stasi-archief.

Philby, 'Engelands grootste verrader', beantwoordt rustig vragen van de Duitse Stasi-leden in de collegbanken. Zijn advies: alles altijd ontkennen. Zo is hij zelf ook zijn jaren doorgekomen. 'Als ze je documenten laten zien met je handschrift erop, dan moet dat een vervalsing zijn. Altijd alles ontkennen.'

Ook drukt hij zijn toehoorders op het hart dat 'de handen vuil maken' nou eenmaal bij het werk voor inlichtingendiensten hoort. 'Maar we doen het voor een zaak die op geen enkele manier vuil is.'

(tekst loopt door na de video)

Beeld Screenshot

Philby, in 1912 geboren als Harold Adrian Russell 'Kim' Philby, studeert in 1933 af aan de elite-universiteit Cambridge University. Tijdens zijn studiejaren als student economie en geschiedenis wordt hij gerekruteerd voor de communistische zaak.

'De sfeer op Cambridge was zo intens en het enthousiasme voor elke anti-fascistische actie zo groot, dat ik de grootste fout van mijn leven maakte', schreef Anthony Blunt, ook een van de 'Cambridge Spy Ring', later over zijn tijd op de universiteit.

Tijdens het college aan de Stasi-medewerkers vertelt Philby dat vanaf het begin duidelijk is dat Moskou grote plannen met hem heeft. 'De Britse geheime dienst (Secret Intelligence Service (SIS), ook wel MI6 genoemd, red.) was het beste doelwit.'

Voordat hij daar wordt aangenomen verwerft de charmante Philby belangrijke contacten tijdens zijn werk als journalist voor The Times, waarvoor hij onder andere de Spaanse burgeroorlog verslaat. Eenmaal in dienst van MI6 maakt hij snel carrière.

Biografie Philby

Vijf sterren kreeg de laatstverschenen biografie van Philby: A Spy Among Friends: Kim Philby and the Great Betrayal. Lees hier de recensie: 'Macintyre's biografie is ontroerend, rijk aan anekdotes en zo Engels als het maar zijn kan.'

'Dirty Story'

In opdracht van de KGB stoot Philby zijn baas Felix Cowgill van zijn plek ('a very dirty story', zoals hij het zelf noemt). Eerst wordt Philby hoofd van de afdeling die Russische spionage moet onderzoeken. Daarna promoveert hij zelfs tot de belangrijkste man van MI6 in Amerika. In 1949 verhuist hij naar Washington. Daar is hij de schakel tussen de Amerikaanse veiligheidsdiensten FBI en CIA en de Britten.

Als hij uiteindelijk onderzoek moet doen naar een 'mol' die documenten over het Amerikaanse atoomprogramma zou hebben gelekt naar de Russen, waarschuwt hij de verdachten, zijn Cambridge-vrienden Guy Burgess en Donald Mclean.

De twee vluchten in 1951 naar Rusland. De mysterieuze verdwijning van de twee hoge diplomaten wordt wereldnieuws. Pas vijf jaar later duikt het tweetal op in Moskou.

Tailor Tinker Soldier Spy

De film Tailor Tinker Soldier Spy is voor een deel gebaseerd op het leven van Kim Philby. Lees hier de recensie: 'Een van de beste films van 2011'

Hoogverraad

Philby is vanaf dan ook verdacht. Het ontbreekt alleen aan bewijs. Premier Macmillan verbiedt MI6 persoonlijk Philby nog in te zetten. Als journalist voor de The Economist gaat hij daarna aan de slag in Beiroet, Libanon. In 1962 komt het hoogverraad alsnog aan het licht. De CIA reist af naar Beiroet om hem daar te ondervragen.

De agent, een fanatieke skiër, die hem in de gaten moet houden kan de verse sneeuw in de Libanese bergen niet weerstaan en Philby ziet kans te vluchten.

In 1963 geeft de Britse regering toe dat Philby decennialang als dubbelspion voor de Russen heeft gewerkt. Hij wordt onder andere verantwoordelijk gehouden voor de dood van Albanese vrijheidsstrijders, de overgelopen KGB-agent Konstantin Volkov en de duiker Lionel Crabb.

Philby sterft uiteindelijk in 1988, vlak voor de muur en daarmee de Sovjet-Unie in elkaar storten.

Gebouw van de Britse geheime dienst in LondenBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden