Column

'Beelden uit Gaza mogen niet leiden tot verdoezeling Frans antisemitisme'

Na aanvallen op Franse Synagoges spreken sommigen over een Franse Kristallnacht. 'Zulke hyperbolen moeten met kracht worden afgewezen', schrijft Dominique Moisi.

Demonstraties in Parijs.Beeld afp

'Dood aan de Joden!' In Parijs en andere Franse steden klinken deze van haat vervulde kreten. Voor het eerst sinds de Dreyfus-affaire aan het eind van de 19de eeuw zijn er aanvallen op synagoges gedaan. In voorsteden van Parijs hebben groepen jongeren met opzet Joodse eigendommen aangevallen.

Geconfronteerd met de opkomst van het populisme tegen immigranten en nu met antizionistische demonstraties (die vaak samenvallen met nieuwe vormen van antisemitisme) is de Joodse gemeenschap in Frankrijk angstig en in de war. Sommigen vragen zich af of er nog een toekomst voor hen is in het land van de mensenrechten.

Dubbele trauma
De Franse Joden herontdekken het dubbele trauma dat ze tijdens de twintigste eeuw opliepen: de deportaties naar de vernietigingskampen in de Tweede Wereldoorlog en hun vlucht uit Algerije na de onafhankelijkheid in 1962.

Franse nazaten van Oost-Europese Joden hebben het continent dat ze nog steeds associëren met de Holocaust nog niet volledig geaccepteerd, terwijl de Joden uit de Maghreb ernaar neigen er aanstoot aan te nemen dat ze zelfs in Frankrijk omringd blijven door 'Arabieren'. Een aanzienlijk deel van de Joodse gemeenschap in Zuid-Frankrijk stemt zelfs voor het Front National.

In deze gespannen situatie is het logisch dat de vraag of het antisemitisme na een hiaat van zeventig jaar terug is in Frankrijk de internationale kranten haalt. Artikelen in Britse en Amerikaanse media trekken vergelijkingen met de nazitijd, sommigen spraken zelfs - na aanvallen op Franse synagoges - over een Franse Kristallnacht.

Demonstratie in Parijs.Beeld afp

Hyperbolen
Zulke hyperbolen moeten met kracht worden afgewezen. Ze schofferen de herinnering van degenen die geleden hebben onder de collaboratie van het Vichy-regime met nazi-Duitsland. Nadat de Gestapo mijn vader in 1943 in Nice arresteerde, werd hij door Franse gendarmes naar het doorgangskamp bij Drancy geëscorteerd, voordat hij naar Auschwitz werd gedeporteerd. Nu verdedigt de Franse staat synagoges en verwerpt ze elke vorm van antisemitisme.

Maar al is de Franse staat niet antisemitisch, antisemitisme bestaat wel in Frankrijk; en waarschijnlijk de laatste tijd meer dan in de periode na de oorlog. De situatie in het Midden-Oosten heeft hierin een cruciale rol gespeeld, vooral de schokkende beelden uit Gaza. De asymmetrische oorlog die daar door Israël wordt gevoerd, ziet er voor een groot deel van de wereldopinie disproportioneel uit, niet alleen voor Arabieren en moslims.

Raketaanvallen
Zeker, geen enkele staat kan passief raketaanvallen op zijn steden accepteren. En ja, Hamas kiest er bewust voor zijn militaire arsenaal onder te brengen in dichtbevolkte gebieden achter het onvrijwillige menselijke schild van onschuldige burgers.

Maar de strategie van terreur die door de Israëlische autoriteiten gebruikt wordt om verdere aanvallen af te schrikken of om een tijdelijke 'rust' te herstellen, is niet alleen qua Palestijnse levens en gedode Israëlische soldaten kostbaar geweest; deze heeft ook bijgedragen aan de verslechtering van de veiligheid van Joden over de hele wereld. Ook in Frankrijk uiten velen van hen zowel hun liefde voor waar Israël voor staat, als hun zorgen over wat Israël nu doet.

Onderdrukken
Het is één ding om te zeggen dat het conflict uit het Midden-Oosten niet naar Frankrijk moet worden geëxporteerd. Het is iets heel anders om de onvermijdelijke uitwerking te erkennen van beelden van dode Palestijnse vrouwen en kinderen op gemeenschappen in Frankrijk die zich verbonden voelen met Palestina op dezelfde manier waarop Joden zich verwant voelen met Israël. In Frankrijk heeft de grootste moslimgemeenschap in Europa te maken met de grootste Joodse gemeenschap van Europa. Maar het is niet alleen een kwestie van getallen. Het jonge tuig dat de synagoges heeft aangevallen, is meestal werkloos en gefrustreerd.

Het samenvallen van de beelden uit het huidige Midden-Oosten met de onvrede van moslimminderheden mag er niet toe leiden dat het traditionele Franse antisemitisme (blank en bourgeois) wordt verdoezeld, dat nog steeds sluimert en nooit ver beneden de oppervlakte ligt. Maar de Franse staat doet wat ze moet doen om antisemitisme te onderdrukken en in te dammen. Vergelijkingen met Europa in de nazitijd helpen niet om een gemeenschap gerust te stellen die, ondanks alle verschillen tussen toen en nu, het gevoel niet kan afschudden dat ze op de rand van de vulkaan danst.

Dominique Moisi is politicoloog.
Vertaling van Melle Trap. © Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden