'Beeldbouwer' die eerst zichzelf in klei hulde

De 'beeldbouwer' Jan Steen, vroeger een buitenbeentje, gebruikte zijn eigen performances als inspiratie voor zijn kunstwerken.

De 'beeldbouwer' Jan Steen, vroeger een buitenbeentje, gebruikte zijn eigen performances als inspiratie voor zijn kunstwerken.

Hij had voor een kunstenaar zijn naam mee. En hij maakte er ook graag een zootje van, soms op linnen maar vaker in ranke beelden en bizarre performances waarbij hij uit de aarde probeerde op te stijgen.

Het meest bekend is Jan Steen misschien nog wel van de keer dat hij zich volledig met klei insmeerde en als vogelmens door een totaal geïsoleerde afgraving in Oost-Groningen kroop, om zich daar met een gemeen kijkende arend te verenigen. De video is in Groningen bijna een klassieker.

'Weggevlogen', zo stond in de annonce van zijn dood. Steen overleed op 8 september in een ziekenhuis in Groningen na een hartstilstand. Hij was 78 jaar en zijn gezondheid was broos. Maar hij was zeker nog niet levensmoe, hoewel zijn levenspartner fotograaf Henk Reitsma eerder dit jaar overleed.

Zijn collectie zal worden beheerd door de Stichting Jan Steen, die van plan is nog eenmaal een expositie te houden van zijn werk.

Jan Steen werd geboren in Assen in een gezin van vier kinderen. Op de lagere school was hij een buitenbeentje. Hij was vaak op zichzelf en verzonken in een droomwereld. Hij werd daardoor gepest, wat leidde tot een levenslange obsessie met veiligheid en geborgenheid. School was niet aan hem besteed. Schilderen en tekenen waren zijn passie. Nadat hij jong van school afging, werd hij etaleur. Al gauw bleek hij daarin een bijzonder talent.

'Als Jan in het weekeinde de etalages opnieuw had ingericht, dan trokken de Groningers maandag in optocht langs de winkels om te zien wat hij er nu weer van had gemaakt', zegt Fleur van Zonneveld van de Stichting Jan Steen. Hij werd uiteindelijk toegelaten tot de kunstenaarsopleiding Academie Minerva in Groningen. Daarna timmerde hij vooral als beeldhouwer aan de weg. 'Zelf noemde hij zich 'beeldbouwer', omdat hij de beelden construeerde van verschillende soorten, vaak natuurlijke, materialen, zoals wilgentenen, rietbossen en berenklauwen. Voor bronsgieters was het heel moeilijk om ze te realiseren, vooral omdat het meestal ook fragiele ontwerpen waren', zegt Van Zonneveld.

Bekend werd hij in de jaren zeventig van het beeld De kikker van een spuitende kikker bij de faculteit Tandheelkunde van de RU Groningen. Dit beeld zou in 1996 worden gestolen en niet meer worden teruggevonden. Gelukkig had Jan Steen de mal bewaard, zodat een nieuw afgietsel kon worden gemaakt.

Inspiratie

Beelden van Steen zijn onder meer te zien in Scheveningen, Hoogezand, Joure, Deventer, Amsterdam en Eelde (Museum de Buitenplaats). In een documentaire die Lejo Siepe en Buddy Hermans over hem maakten, is te zien hoe hij drie beelden van vijf meter creeerde voor een landgoed in Nice.

Zijn performances gebruikte hij als inspiratie voor de beelden. Wat hij met zijn eigen in klei gehulde lichaam kon, werd later in een beeld vastgelegd. Zijn vogelmensen, rietlopers, vleugelmannen, buitelaars, slijkkruipers en balanserende wielers zijn daar voorbeelden van.

Hij exposeerde in binnen- en buitenland. Bij Stichting Kameropera Nederland (SKON) in Amsterdam en Opéra Mosset, een Frans operagezelschap, ontwierp hij decors en kostuums voor Die Zauberflöte, Carmen en Dido& Aeneas.

De laatste jaren liet zijn gezondheid te wensen over. Hij concentreerde zich op tentoonstellingen in zijn eigen atelier op de boerderij in Den Andel waar hij al sinds 1972 met Henk Reitsma woonde. Van Zonneveld: 'Het was een magische plek, omdat je daar kon zien hoe zijn kunst ontstond.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden