Beeld versus letters: een verzoening met de moderne tijd

De week van hoofdredacteur Philippe Remarque.

'Online video is de toekomst van de journalistiek'. Beeld Still van YouTube

Het genot van lezen

Dat was toch wel even schrikken, de grafiek van het Sociaal en Cultureel Planbureau die we donderdag in het V-katern hadden bij een artikel over het kijk- en leesgedrag van jongeren. Een flinterdun rood randje voor lezen in de leeftijdsgroep 13-19jaar, dat de jaren daarna een heel klein beetje dikker wordt.

Niet dat ik onvoorbereid was. Ik heb een dochter van 19 die heel veel boeken leest, maar haar twee broertjes lijken vastbesloten het leven door te komen zonder ooit een boek te lezen. Ze weten wel veel van de wereld, door YouTube. En toen ik laatst bij mijn zoon het genot van een boek aanprees, barstte hij uit in een lyrisch betoog over de Netflix-serie Breaking Bad, die hij drie keer heeft gezien.

Geweldig inderdaad, maar een boek stelt je in staat zelf iets voor je geestesoog te zien en te genieten van de stijl, wierp ik namens mijn generatie tegen. Dat zit ook in die serie, zei hij. Ze praten heel grappig, de acteurs zijn steengoed, de kijker staat dubbelzinnig tegenover de hoofdpersoon en de cameravoering is verrassend. Rijker dan een boek dus. Hmm, had hij me nu toch in de hoek geluld?

Talkshow

Donderdag kon ik het voorleggen aan een aantal jonge televisie- en videomakers en een hoogleraar die ik ontving in een talkshow bij Beeld en Geluid in Hilversum, horend bij mijn gastcuratorschap bij de YouTube-tentoonstelling daar.

Arjen Lubach - hij heeft inmiddels meer dan een miljoen kijkers - van zijn satirische programma herkent de trend. Als schrijver van romans vindt hij dat ook wel weer 'verdrietig', zei hij, en mijmerde over die keer dat hij als kind vijf bushaltes miste en in een heel ander dorp terechtkwam omdat hij zo ingespannen zat te lezen in De torens van februari van Tonke Dragt. 'Gaat zo niet meer gebeuren.' Aan de andere kant denkt hij dat de behoefte aan kwalitatief goede verhalen en gedachten, in wat voor vorm ook, zal blijven bestaan.

De makers aan tafel, van NOS op 3 en VICE, lieten goede journalistiek in vernieuwende vormen zien en spraken verstandig over de dilemma's van de nieuwe beeldcultuur. Irene Costera Meijer toonde zich wel bezorgd dat door de wilde democratie van internet jongeren alles nu als subjectief zien en de waarheid zelf relativeren.

We gaan 'van waarheid naar waarden', vond hoofdredacteur Casper Sikkema van VICE: jongeren zoeken juist naar oprechtheid en betrokkenheid. Klinkt positief, maar ik zei dat ik hier misschien te ouderwets voor ben. Iedereen heeft andere waarden, denk ik, en als er geen gemeenschappelijke feiten meer zijn, wordt het moeilijk samenleven.

Uiteindelijk stelden de jonkies mij gerust. Ze gingen er allemaal van uit dat geschreven tekst ondanks het oprukken van beeld een belangrijke manier blijft om je snel te verdiepen. De talkshow is, op het begin na, te zien op het YouTube-kanaal van de Volkskrant.

Willem-Jan Otten

De avond ervoor was ik ook al verzoend met de moderne tijd door een ouderwetse intellectueel: schrijver, essayist en dichter Willem-Jan Otten. Als theaterkenner vertelde hij bij het diner dat scènes de oorsprong vormen van de menselijke vertelkunst en ook de manier blijven waarop mensen zich verhalen herinneren. Zo bezien is het geschreven woord niet superieur.

We aten na afloop van de derde Kees Fens-lezing, die wij organiseren met initiatiefnemer Wim Vroom. Die lezing moet gaan over Fens' centrale thema, de christelijke cultuur van Europa. Zo eren we ook een beetje de katholieke oorsprong van de Volkskrant.

De tot de kerk toegetreden Otten - een boeiend interview van Sander van Walsum met hem stond onlangs in Vonk - prees de Volkskrant-stukken van Fens, die op de maandag zomaar een stuk van 2.000 woorden over Augustinus in de krant zette. De lezing was een meeslepende geloofsbelijdenis. Otten liet mij als ongelovige eindelijk iets begrijpen van de schuld die de mens voelt tegenover Christus: 'Ik sta bij hem in het krijt. Ook als hij in werkelijkheid nooit heeft bestaan.' Hij illustreerde dat met een Japans boek over de marteling van katholieken in 17de-eeuws Japan.

Laat nou net V de volgende ochtend openen met een mooi artikel van Bor Beekman over de verfilming van dat boek door Martin Scorsese, Silence. Otten kondigde al aan dat het verschrikkelijk zou worden die film te zien, maar dat je dat toch moest doorstaan, net als bij een film als Son of Saul. Ik ben, vrees ik, met de jaren gemakzuchtiger tegenover dat soort ontberingen komen te staan.

Schrijver, essayist, en dichter Willem-Jan Otten. Beeld Jiri Buller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden