Beeld van studentenleider als rabiaat marxist volgens historicus onjuist 'Ton Regtien was eigenlijk een tragische figuur'

Ton Regtien, de legendarische studentenvoorman die in 1963 de Studenten Vakbeweging SVB oprichtte, wordt ten onrechte vooral gezien als communistisch studentenleider....

JET BRUINSMA

Van onze verslaggeefster

Jet Bruinsma

DEN HAAG

Pas: 'Regtien was geen revolutionair activist, geen rabiate marxist. De CPN zat niet op hem te wachten: hij heeft een soort ontgroeningsperiode van drie jaar doorgemaakt voor hij werd geaccepteerd. Hij was een gevoelige, rusteloze persoon, die al het leed in de wereld op zich wilde nemen en daarin strandde. Een tragische figuur. Ik zou graag zijn biografie schrijven.'

Niek Pas werd geboren in 1970. De SVB was toen al ter ziele. De Franse studentenopstand van mei 1968 en de Maagdenhuisbezetting van 1969 waren verleden tijd. Tijdens zijn studies Franse taal- en letterkunde en hedendaagse geschiedenis ontdekte Pas dat de SVB werd gemodelleerd naar de grote Franse zusterorganisatie UNEF (Union Nationale des Etudiants de France). Die proclameerde al in 1946 dat de student een 'jeune travailleur intellectuel' is: een jonge intellectuele arbeider, met alle rechten (zoals loon) die daarbij horen en de plicht te strijden tegen onderdrukking.

Het onderzoek van Pas viel zodanig in de smaak bij de Franse ambassade in Nederland, dat hij onlangs de Prix de Paris kreeg, een beurs van 25 duizend gulden. Daardoor kan hij in Frankrijk een jaar lang verder onderzoek doen naar de verbanden tussen de Franse en de Nederlandse studentenbeweging.

Het syndicalisme van UNEF en SVB, gericht op belangenbehartiging voor de studenten, ging halverwege de jaren zestig ten onder aan versplintering. Bij de bewegingen van mei 1968 en de Maagdenhuisbezetting speelde het geen rol van betekenis meer.

De geschiedenis van het studentensyndicalisme is tot dusver vooral bekeken vanuit het beperkte sociologische perspectief, vindt Pas. 'Nu pas is er ruimte voor een bredere kijk, waarbij ook het culturele klimaat wordt bekeken. Ik ben niet op zoek naar de andere Regtien, maar ik wil de gelaagdheid, de complexiteit laten zien van de ontwikkelingen bij de studentenorganisaties in de jaren vijftig en zestig. Regtien was daarbij een archetype voor wat zich in Nederland afspeelde.'

Pas, die voor zijn onderzoek gebruik kon maken van het Regtien-archief dat zich in het Instituut voor Internationale en Sociale Geschiedenis (IISG) bevindt, laat zien dat de gesjeesde priesterstudent, die in 1959 psychologie ging studeren aan de katholieke universiteit van Nijmegen om bij zijn vriendin in de buurt te zijn, sterk op Frankrijk was geöriënteerd. Net als veel andere katholieke studenten die hun neus buiten de kerk begonnen te steken. Buijtendijk, hoogleraar aan de subfaculteit psychologie, die Franse existentialisten als Merleau-Ponty persoonlijk kende, was invloedrijk.

Toen het leven in het toch wat bedompte Nijmegen met zijn traditionele studentenmores de geboren Amsterdammer Regtien te benauwd werd, vond hij aansluiting bij geestverwanten in Amsterdam. Uit de chemische reactie tussen de politieke cultuur van Amsterdam en de katholieke oriëntatie op Frankrijk, ontstond de SVB.

'Opgericht door de rusteloze doener Regtien, die zijn voorzitterschap al na een halfjaar opgaf', zegt Pas. Maar Regtien was niet degene die de syndicalistische ideeën van UNEF in Nederland introduceerde. Dat was de Amsterdammer Jan Bank, thans hoogleraar geschiedenis te Leiden.

De SVB bestond maar zes jaar. Pas ziet het ontbreken van een langetermijnstrategie en van organisatorisch vermogen als belangrijke oorzaken van de snelle ondergang. Maar ook de inkapseling door de conservatieve studentenraad droeg daar aan bij.

Het onderzoek dat Pas in Frankrijk en Nederland uitvoerde, bracht een mogelijk wezenlijker oorzaak aan het licht. De Franse studentencultuur was in de jaren vijftig en zestig (de Algerijnse kwestie) veel meer gepolitiseerd dan die in Nederland. Het syndicalisme van de UNEF, een volwassen, grote organisatie, werd in Nederland gebrekkig begrepen. Pas: 'De Franse retoriek ging Nederland boven de pet.'

De SVB en haar boegbeeld Regtien zijn minstens even sterk geworteld in de jaren vijftig als in de roaring sixties, concludeert Niek Pas. 'De SVB was van belang als emancipatiebeweging, maar speelde geen rol meer bij het studentenprotest van de babyboomers die in de jaren zestig de universiteit binnenstroomden. Regtien stond met zijn rechtervoet in de jaren vijftig, en met zijn linker in de jaren zestig.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden