Beeld Tinbergen geen portret van twintigste eeuw

De eerste getuigen van onze eeuw, Nederland 3, 20.30 uur...

Het einde van het millenium nadert, en het aantal terugblikken op deze eeuw zal onherroepelijk toenemen. De RVU staat aan het begin van die reeks met de interview-serie De eerste getuigen van onze eeuw. In zes gesprekken geïllustreerd met een fikse hoeveelheid filmjournaalbeelden worden 'levensverhalen van getuigen van onze eeuw' opgetekend. Hans Maarten van den Brink sprak vorig jaar met de econoom Jan Tinbergen, schrijfster Willy Corsari, Jeanne Bieruma Oosting, voetballer Chris Walder en mevrouw De Roos-Oudegeest. H.J.A. Hofland interviewde de historicus Arthur Lehning.

Producent Hans Bosscher zegt via de gesprekken met mensen die een actieve, soms bepalende rol, in de geschiedenis van deze eeuw hebben gespeeld, een beeld van het twintigste eeuwse Nederland te willen schetsen. Op basis van de eerste aflevering, het interview met de vorig jaar overleden Jan Tinbergen, moet worden geconcludeerd dat het idee hinderlijk hinkt op twee gedachten.

Enerzijds zouden gesprekken met negentigjarigen - de getuigen zijn allen rond het jaar 1900 geboren - een boeiend beeld kunnen opleveren over de veranderingen en constanten in de Nederlandse samenleving. De toegenomen mobiliteit, de verbeterde medische zorg, de moraal, de verzuiling. Toch genoeg gesprekstof voor een tv-interview van een half uurtje. Ook de gekozen gesprekspartners moeten toch garant staan voor een gesprek van enige diepgang.

Maar hier wreekt zich de mix van beide uitgangspunten. Er zou toch een boeiend gesprek te voeren zijn met de idealistische econoom Tinbergen, grondlegger van de econometrie, Nobelprijswinnaar, de eerste directeur van het Centraal Planbureau en tot op hoge leeftijd actief in de vereniging Economen voor Vrede. Als je Tinbergen vraagt naar zijn jeugdherinneringen, zijn ouders en naar zijn belevenissen bij het einde van de Eerste Wereldoorlog, komt er weinig verrassends.

Zijn herinneringen aan zijn hoogleraar Ehrenfest - die weer bevriend was met Einstein, maar dit terzijde - zijn aardig. Echt boeiend wordt het pas later, wanneer het gaat over zijn werk voor de Volkerenbond, zijn herinneringen aan Colijn (met wiens beleid hij het hartgrondig oneens was) en 'de wethouder van Nederland' Drees.

Even dreigt het gesprek toch nog de persoon Tinbergen wat nader te tekenen wanneer de interviewer vraagt of er 'iets van vroeger' is wat Tinbergen mist. De moeilijk pratende man zwijgt, denkt diep na. De camera zoomt verwachtingsvol in, blinkt daar een traan? 'De soberheid van Drees', zegt Tinbergen gravend in zijn herinneringen. Hij mist oprechte idealisten, want: 'ook mensen die zich idealist vinden, eten graag taartjes. En zo zijn er wel meer dingen waar je geen weerstand aan kan bieden'.

Zo'n antwoord, zo'n gesprek, geeft een beeld van Tinbergen, en minder van deze eeuw, terwijl dat toch de bedoeling van de serie is. Door de gekozen opzet komt ook het beeld van de econoom niet zo geweldig uit de verf.

Het kan zijn dat in de overige delen van de gespreksserie de keuze scherper is gemaakt. En dat is te hopen, want het zou het initiatief alsnog de moeite waard maken.

Theo Stielstra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden