Bedrijven met stootkussen van ruim 40 miljard

Enigszins bezorgd kijken beleggers naar de halfjaarcijfers van de grote Nederlandse bedrijven die deze week naar buiten komen, maar over één post hoeven ze niet in te zitten: het kasgeld. Terwijl contanten voor de crisis zoveel mogelijk gebruikt werden voor investeringen en overnames, staan de miljarden nu vooral werkeloos bij wereldwijd gespreide systeembanken, in afwachting van betere tijden. Door de voortdurende politieke en economische onzekerheid hebben de bedrijven grote buffers aangelegd, die ze niet aanspreken. Dat is wellicht verstandig, maar ook funest voor het economisch herstel.

AMSTERDAM - BIJ 45 door de Volkskrant onderzochte bedrijven uit de AEX en de Midkap was er eind vorig jaar gezamenlijk 40.207.479.094 euro in kas. Die ruim 40 miljard euro is genoeg voor bijvoorbeeld dertien Tweede Maasvlaktes, en voor twee keer de extra Haagse bezuinigingen die de Studiegroep Begrotingsruimte nodig vindt voor de komende vier jaar. Het ontstaan van die grote 'kasberg' is simpel te verklaren: het nog steeds binnenkomende geld wordt niet meer uitgegeven, maar vooral opgepot. Bedrijven hebben hun uitgaven voor investeringen, fusies en overnames en nieuw personeel teruggeschroefd.


Eind vorig jaar had - hoe kan het ook anders - Shell het meeste geld in kas. Het grootste bedrijf ter wereld had ruim 8,7 miljard euro aan cash and cash equivalents liggen, ofwel geldmiddelen en kasequivalenten. Philips is een goede tweede, met ruim 4,3 miljard euro, voor Air France-KLM met 3,7 miljard. Reuzen als Unilever, ArcelorMittal, ASML, Ahold, DSM en AkzoNobel volgen, voor de BAM Groep. Het bouwbedrijf completeert de toptien, met ruim een miljard euro in kas. Een paar plekken lager staat Heineken, vorige maand nog in het nieuws omdat de brouwer zijn overtollige kasgeld in Griekenland overbracht naar de veilige VS.


'Cash is king. Het is een cliché, maar meer dan ooit waar', zegt David Tomic, econoom bij de beleggersvereniging VEB. 'Je moet geld achter de hand houden om aan je kortetermijn-verplichtingen te kunnen voldoen. En als stootkussen. Of als overbrugging, voor als je klanten te laat betalen, of helemaal niet. Zo ben je niet te afhankelijk van de banken, die zelf ook onzeker zijn. Als je in deze tijden geen geld hebt en naar de bank moet, word je makkelijker in het pak genaaid.'


Bedrijven hebben ook weinig reden om te investeren als er toch weinig vraag is. Dat geldt helemaal als het toch al lastig is om krediet van de banken te krijgen. Hoogleraar economie Hans Schenk vindt het dus begrijpelijk dat bedrijven veel geld in kas houden.


'U en ik zouden het in deze tijden ook doen. Sterker nog: we doen het ook. De bedrijven en de consumenten wachten op de politiek, en de politiek wacht tot de bedrijven en consumenten iets doen. Ondertussen zakken we verder weg.'


Volgens Schenk worden investeringen die niet binnen drie maanden geld opbrengen door bedrijven op sterk water gezet. Jammer, stelt de Utrechtse hoogleraar, want dit is bij uitstek de tijd om geld te stoppen in onderzoek en ontwikkeling, als je het toch hebt liggen. Dat levert veel op als de economie na de crisis weer aantrekt. 'Maar zo'n besluit veronderstelt rationeel denkende ondernemers, en daar hebben we er helaas niet veel van. De meeste bedrijven doen vooral wat andere bedrijven ook doen. En daarom zit nu iedereen op zijn krent.'


Te veel betalen

Dat gebrek aan initiatief speelt ook bij Schenks specialisatie: fusies en overnames. 'Dit is een goede tijd om over te nemen', stelt de hoogleraar. 'Bedrijven zijn nu zo goedkoop dat de kans groeit dat een overname ook echt wat oplevert. De meeste wachten echter nog even, zodat ze straks veel te veel moeten betalen.'


Maar niet iedereen zit op zijn krent te wachten tot het beter gaat. DSM kocht dit jaar al het Amerikaanse Kensey Nash (voor 275 miljoen euro) en het Canadese Ocean Nutrition (420 miljoen). Inclusief het uitbetaalde dividend is zo de helft van de ruim 2 miljard kasgeld van eind vorig jaar al weer gebruikt, laat het Limburgse concern weten. Met dat bodemvissen - bedrijven overnemen als ze goedkoop zijn - is het chemie- en biotechnologiebedrijf een voorbeeld van ondernemerschap dat Nederland uit de crisis kan leiden. Toch? 'DSM doet het vooralsnog heel goed. Het bedrijf was ook al sterk toen de crisis begon', zegt David Tomic van de VEB. 'Gezien de lage beurskoersen is het ook verleidelijk om op strooptocht te gaan, maar het is de vraag of deze overnames succesvol uitpakken. Als bedrijven veel overnames doen in korte tijd, is het altijd de vraag of ze niet te veel hooi op hun vork nemen. In het verleden hebben we vaker gezien dat bedrijven zich door consultants laten verleiden gekke dingen te doen met hun overtollige kasgeld.'


Negatieve spiraal

Door die voorzichtige houding lijkt een van de mogelijkheden om de vele miljarden kasgeld weer in de economie te pompen voorlopig niet te werken. Wat moet er dan wel gebeuren om de negatieve spiraal van uitblijvende investeringen en groei te keren? 'Gerichte programma's voor groei, vooral met maatschappelijke waarde, dus op het terrein van energie, milieu, transport en ontwikkeling. Zodat bedrijven perspectief voor investeringen op de lange termijn hebben', zegt hoogleraar Schenk. 'Zo'n pleidooi is al niet meer beperkt tot het Frankrijk van president Hollande, maar in ons land ligt het politiek nogal slecht. Het is te hopen dat het Franse initiatief op Europees niveau wordt opgepikt.'


Een meer radicale prikkel staat in een recent rapport van Standard Life: overtollig kasgeld belasten. Als de bedrijven zelf hun miljarden niet willen gebruiken, dan doet de overheid dat wel voor ze, waarschuwt de Britse vermogensbeheerder. Volgens Standard Life kijken diverse overheden in Europa al begerig naar de mogelijkheid om de olie- en gassector en nutsbedrijven extra te belasten, bijvoorbeeld om een maatschappelijk urgent probleem als de aanpak van de jeugdwerkloosheid van te betalen. Met de stand van de SP in de opiniepeilingen geeft het risico een deel van hun kasberg bij de fiscus in te leveren de bedrijven misschien een zetje alsnog te investeren.


Per bedrijf en sector verschilt hoeveel kasgeld nodig is

Wanneer wordt veel geld in kas overtollig kasgeld? Die vraag is lastig te beantwoorden, zegt econoom David Tomic van de beleggersvereniging VEB. Hoeveel cash nodig is, verschilt per bedrijf en per sector.

Om toch een idee te krijgen van de omvang, kan de hoeveelheid kasgeld afgezet worden tegen de beurswaarde van een bedrijf. Dan blijkt de 8,7 miljard euro van Shell relatief bescheiden: het kasgeld is maar 8 procent van de beurswaarde. Hetzelfde effect is te zien bij Unilever en Heineken. Bij de technologiebedrijven Philips, ASML, ASMI en TomTom is ongeveer een kwart van de beurswaarde contant geld, net als bij Ahold. Conjunctuurgevoelige bedrijven hebben doorgaans grotere buffers.

Koploper is Air France-KLM, waar drie keer zoveel in kas zit als het bedrijf waard is op de beurs. Dat is minder gek dan het lijkt. Tegenover de miljarden in kas van het luchtvaartbedrijf staan nog veel hogere schulden. Aan de andere kant staat Aalberts Industries. De 'overnamemachine' uit Langbroek heeft sechts een ton in kas.

Ook dat beeld is vertekend. Het imperium van Jan Aalberts kan met weinig toe omdat het een lopende rekening heeft van 460 miljoen euro bij vijftien banken. Bovendien brengen de activiteiten van het concern ruim voldoende geld op voor normale kosten als de salarissen en grondstoffen, zelfs voor investeringen en nog meer overnames.

Alle 45 onderzochte bedrijven bij elkaar opgeteld waren eind vorig jaar ruim 339 miljard euro waard op de beurs. Daarvan zit dus ruim 40 miljard in kasgeld. Dat is 11,8 procent, goed te vergelijken met de 11 tot 12 procent cash in de VS, waar bedrijven met de haperende economie en in afwachting van de verkiezingen ook op hun geld blijven zitten.

Het onderzoek is gebaseerd op de opgave van kasgeld uit de jaarverslagen. De financiële instellingen zijn buiten beschouwing gelaten, omdat zij vanwege de aard van hun werk geen vergelijkbare infomatie hebben. Het onderzoek is gedaan door Suzanne Ruwaard.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden