Bedrijfsleven negeert kampioenen

Het geld kon niet op in de schaatssport. Maar de schijnbaar onuitputtelijke bron lijkt opgedroogd. Winnaars van olympisch eremetaal spreken hun spaargeld aan omdat ze geen sponsor kunnen vinden....

Ids Postma heeft schik. De winter nadert, de benen voelen sterk en de ijshal van Erfurt is op temperatuur. Hij verheugt zich na een mislukt olympisch jaar op een seizoen waarin hij zijn oude stiel weer op pakt: allroundschaatsen. Hij gaat er vanuit dat hij in titeltoernooien mee doet om de hoofdprijzen.

Geen reden tot klagen dus. Of toch? 'Een sponsor', oppert de olympisch kampioen 1000 meter van Nagano, 'dat zou wel leuk zijn.'

Bob de Jong zou het Postma kunnen nazeggen. Zijn humeur is uitstekend, hij wenst revanche te nemen voor zijn smadelijke nederlagen in Salt Lake City. Maar ook hij kan geen geldschieter vinden. Nu schaatst hij voor eigen rekening, net als de Fries. 'Ik moet met prijzengeld een inkomen bij elkaar zien te verdienen', zegt de zilveren medaillewinnaar op de tien kilometer van Nagano.

De verbazing over hun financiële situatie weten Postma en De Jong nauwelijks te onderdrukken. Hoe heeft het zover kunnen komen? Waarom laat het bedrijfsleven winnaars van olympisch eremetaal plotseling links liggen? Bart Veldkamp, in Albertville winnaar van goud, kan geen sponsor vinden voor zijn ploeg. En Gretha Smit, de verrassende winnares van zilver in Salt Lake City, begint het seizoen noodgedwongen in de kleuren van haar oude geldschieter Nefit.

'Twee jaar geleden waren we al lang met een nieuwe sponsor rond geweest', zegt Postma.

Twee jaar geleden: het lijkt een eeuwigheid. De economie stond in volle bloei toen Dirk Scheringa, eigenaar van de DSB-groep, zich met volle beurs mengde in de strijd om de beste schaatsers. De lonen stegen explosief, vooral door het gevecht dat Scheringa met SpaarSelect-directeur Jan Willem van Dijk leverde om Romme en consorten. Vedetten werden razendsnel miljonair, modale schaatsers vingen tonnen.

Een ongezonde situatie, waarschuwde Frank van den Wall Bake van sportmarketingbureau Trefpunt destijds al. 'Er is toen een irreëel salarisniveau ontstaan. De honoraria zijn bepaald door twee heren die elkaar het licht in de ogen niet gunden. Elkaar aftroeven kreeg meer prioriteit dan het marktmechanisme. Het kon niet goed blijven gaan.'

Maar wanneer de terugslag zou komen?

Niet voor 2006 moet Van Dijk hebben gedacht. In de strijd met Scheringa bood de eigenaar van het florerende financiële adviesbedrijf zijn schaatsers langlopende contracten aan. Ook zonder aansprekende prestaties weten de meesten zich verzekerd van een stijgend inkomen tot de Spelen van Turijn.

In de contracten is één voorbehoud opgenomen, een formaliteit zo leek het in 2000. Als SpaarSelect failliet gaat, vervallen de contracten.

Die plichtmatige clausule is nu onderwerp van gesprek. Want hoe lang houdt het bedrijf stand? Vorige maand werd bekend dat twaalf van de 32 vestigingen worden gesloten. Zestig van de zeshonderd personeelsleden is ontslag aangezegd. En Van Dijk heeft vorige week een bureau ingeschakeld dat op zoek gaat naar een co-sponsor.

De kosten moeten alleen worden gedrukt, bezweert Van Dijk bij monde van zijn woordvoerster. Meer is er niet aan de hand. Het is voorbarig om te denken aan een faillissement.

Anderen spreken echter hun zorg uit. Onder trainer Peter Mueller, die dit voorjaar met een fikse afkoopsom werd ontslagen, is niet zuinig geleefd. De schaatsers kenden een luxe die ze nu zelf overdreven noemen. En belangrijker nog: de beurskoersen, die van levensbelang zijn voor SpaarSelect, vertonen geen tekenen van blijvend herstel.

'De situatie baart me zorgen', zegt topsportcoördinator Ab Krook van schaatsbond KNSB.

Frank van den Wall Bake: 'Dit creëert onrust. Topsporters willen rust. Daarvoor is een stabiele omgeving nodig.'

Romme en Wennemars ontkennen dat ze zich zorgen maken. De sfeer is opperbest, zeggen ze. De voorbereiding onder trainer Jac Orie verloopt naar wens. De ploeg wil na het desastreus verlopen olympisch jaar revanche.

Maar ook Romme en consorten weten dat er volop wordt gespeculeerd over hun toekomst. Wat als TVM gaat lonken naar de vedetten? Wat als SpaarSelect wordt opgedoekt en schaatsers geen nieuwe ploeg kunnen vinden? En het meest gehoorde scenario: wat als DSB-baas Scheringa zich wil wreken voor de mislukte coup van twee jaar geleden?

Patrick Wouters, teammanager van TVM, dat het komende seizoen onder meer Jochem Uytdehaage, Gerard van Velde en Rintje Ritsma onder contract heeft: 'De ploeg is zoals hij is: zorgvuldig samengesteld. Iedereen is bezig naar elkaar toe te groeien. Met deze groep gaan we het seizoen in. Daarna zien we verder.'

Topsportcoördinator Ab Krook: 'Mocht er sprake zijn van een faillissement dan zorgt de KNSB te allen tijde dat schaatsers zich kunnen voorbereiden op wedstrijden.'

Toon Gerbrands, directeur schaatsploegen bij DSB, noemt een scenario waarin Scheringa de strijd met Van Dijk alsnog in zijn voordeel beslecht onzin. De miljardair vindt dat de aanwezigheid van meer sterke ploegen de sport ten goede komt. Gerbrands: 'Destijds moest DSB een plek veroveren in de markt. Je moest meedoen met geld of niet meedoen. Nu is de situatie heel anders.'

Volgens voormalig volleybalbondscoach Gerbrands, die na Salt Lake City in dienst van DSB is getreden, heeft Scheringa lering getrokken uit het verleden. Hij vond dat het evenwicht tussen salarissen en prestaties zoek was. In zijn nieuwe filosofie speelt prestatieloon een belangrijke rol. Gerbrands: 'Als de schaatsers niet mee willen met dat idee, dan maar geen schaatsploeg.'

De 'tweede generatie commerciële ploeg' heeft volgens Gerbrands nu zijn intrede gedaan. Een logische ontwikkeling, meent hij. In het Italiaanse volleybal heeft hetzelfde gespeeld. Daar deed het grote geld midden jaren negentig zijn intrede. De salarissen stegen in korte tijd met tonnen. De euforie duurde krap twee jaar. Toen zakte de overspannen markt in en ontstond een stabiele situatie.

Wordt DSB beloond voor zijn vooruitziende blik? Het lijkt er op, maar Gerbrands slaat zich niet op de borst. Hij benadrukt dat in april, de maand waarin hij onderhandelde met twintig schaatsers, allerminst zeker was of de slag om talent kon worden gewonnen van TVM en SpaarSelect.

Al snel bleek echter dat een minimumloon met premies aantrekkelijk was voor tal van aanstormende talenten en oudere schaatsers die buiten de boot dreigden te vallen. De vedetten van Nagano hadden meer moeite met de situatie. Ze vertrouwden op hun oude marktwaarde.

Ids Postma: 'Ik vond de verhouding zoek tussen het basissalaris en de premies. Achteraf blijkt nu dat ik niks heb, al is het een paar keer bijna rond geweest met sponsors. Misschien had ik het toch moeten doen.'

Bob de Jong: 'Ik had niet gedacht dat het zo moeilijk zou zijn een nieuwe sponsor te vinden. Als de schaatsers bij SpaarSelect slim zijn, leveren ze vrijwillig salaris in om erger te voorkomen.'

Dat geldschieters zich afzijdig houden, ondanks de Nederlandse successen in Salt Lake City, beseffen de meeste betrokkenen nu wel. Ter verklaring wordt gewezen op verschillende factoren. De economie is verslechterd. De controverses van de afgelopen jaren schrikken nieuwelingen af. En ook de hoge kosten houden bedrijven op afstand.

Patrick Wouters: 'Een paar jaar geleden moest je 20 tot 25 bedrijfs presentaties doen om een contract af te sluiten. Nu 125 tot 150.'

Zelfs een concern als Nefit, dat dankzij de onverwachte olympische successen van Gretha Smit een stortvloed aan positieve publiciteit heeft gehad, maakt de overstap van marathon naar langebaan niet. Te duur, meent marketingmanager Jan Blom.

Toont het lot van 'Salt Lake Smitty' aan dat er sprake is van een fikse crisis?

Tal van betrokkenen haasten zich te zeggen dat het meevalt. Vergeleken met andere sporten is de situatie zelfs florissant. Jaarlijks steken sponsors 15 miljoen euro in het schaatsen. Terwijl tal vele bonden op zoek zijn naar kapitaal, weet de KNSB zich gesteund door twee stabiele bedrijven: Aegon en Deloitte & Touche.

Overheidssubsidies spelen in het schaatsen nauwelijks een rol. Ab Krook: 'Schaatsen blijft interessant voor Nederlandse bedrijven. Er is veel aandacht van de televisie in een periode dat er nauwelijks andere sport te zien is. Misschien wachten bedrijven een jaartje af.'

Patrick Wouters: 'Ik geloof heilig in de potentie van het schaatsen. Toen Sanex in 1995 met Rintje Ritsma begon, werd voorspeld dat de boel als een kaartenhuis zou inzakken als Sanex zou stoppen. Dat is niet gebeurd. Bij de prijsexplosie van een paar jaar geleden kun je vraagtekens zetten, maar het komt goed.'

Frank van den Wall Bake: 'De situatie van SpaarSelect is niet rooskleurig. Ik zou een bedrijf nooit adviseren daar tweede viool te gaan spelen. Er is teveel onrust. Maar voor de schaatssport is geen reden tot wanhoop. De markt verloopt in golfbewegingen. De salarissen zijn nu te hoog. Volgend jaar zijn schaatsers misschien weer relatief goedkoop te krijgen. Daar zullen ondernemers van willen profiteren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden