Bedrijfsdemocratie kan uitmonden in gekozen bestuursvoorzitter

Zou oud-minister Hans Wijers volgend jaar ook tot de top van Akzo Nobel doordringen als hij in bedrijfsverkiezingen moest strijden tegen pakweg Jan Jansen en Erika Eriksson?...

Als het aan de Amerikanen Kenneth Cloke en Joan Goldsmith ligt, komt daar snel verandering in. Hun boek The end of management and the rise of organizational democracy is een warm pleidooi voor democratische besluitvorming in het bedrijfsleven. Het boeiende boek is door de vermaarde managementgoeroes Peter Drucker, Charles Handy en Warren Bennis met applaus ontvangen.

De twee bedrijfsadviseurs pleiten onder meer voor managementverkiezingen. De hoogste baas van de onderneming zou door alle werknemers en aandeelhouders in open verkiezingen moeten worden gekozen.

De leiders in de lagere managementlagen kunnen door de medewerkers in eigen kring worden aangewezen. Het huidige systeem waarbij managers door een elitair clubje worden aangesteld en soms simpelweg worden geparachuteerd, moet naar hun idee snel op de helling.

Uit hun wijdlopige betoog kunnen drie argumenten worden gedistilleerd. Het eerste argument komt de volgers van de discussies over monarchie en gemeentebestuur ongetwijfeld bekend voor. 'Zij die worden geleid, hebben het recht te bepalen wie hen leidt', stellen Cloke en Goldsmith.

'Waarom zou het bestuur van een onderneming anders moeten worden benaderd dan de regering van een land? Het simpele feit dat ondernemingen particulier worden beheerd, wil nog niet zeggen dat managers van bovenaf moeten worden benoemd.'

Medewerkers zijn veel beter in staat de juiste kandidaat voor het leiderschap te selecteren, luidt het tweede argument. Ze weten volgens de auteurs beter dan de hoogste managers, commissarissen en aandeelhouders wat zich afspeelt in de onderneming.

Ze kunnen beter beoordelen welke vaardigheden nodig zijn om de onderneming te leiden. Met een beetje geluk hebben de medewerkers zelfs al in de praktijk van alledag de vaardigheden van de potentiële leider kunnen toetsen.

Lest best leidt meer democratie tot meer effectiviteit, betogen de Amerikanen. De ideale onderneming is naar hun idee een verfijnd web van zelfsturende teams die snel en soepel van samenstelling kunnen veranderen.

De auteurs schetsen een organisatie waar medewerkers op grond van natuurlijk leiderschap naar boven komen drijven en bovendien met enige regelmatig van rol wisselen.

Op alle argumenten is het een en ander af te dingen. In hun vergelijking met de landsregering gaan Cloke en Goldsmith bijvoorbeeld wel erg gemakkelijk voorbij aan de op zich boeiende vraag wie de eigenaren zijn van de onderneming. Zijn dat de aandeelhouders die hun geld beleggen of zijn dat de medewerkers die hun tijd en creativiteit investeren?

De twee auteurs maken zich er gemakkelijk vanaf door simpelweg alle medewerkers met een portie van de eigendomspapieren tot aandeelhouders te maken. Hoe dat dan in niet-beursgenoteerde ondernemingen moet, vertellen de twee niet.

Het argument dat medewerkers beter dan anderen de vaardigheden van het management kunnen bepalen en beproeven, is waarschijnlijk waar. Of het een geldend argument is voor de beoogde verkiezingen is de vraag. Er zijn ook andere vormen van medezeggenschap te bedenken waardoor ieders stem kan worden gehoord.

Als de laagsten in rang bijvoorbeeld mogen meebeslissen wie hun chef wordt en als die chef op diens beurt mag meebepalen wie zijn baas wordt, ontstaan vanzelf getrapte verkiezingen waarvoor anders dan in de voorstellen van de auteurs de onderneming niet van vandaag op morgen helemaal ondersteboven hoeft te worden gehaald.

Het zou prachtig zijn als The end of management leidt tot vurige debatten over bedrijfsdemocratie. Met name de discussie over het bestaansrecht van de ondernemingsraden wordt momenteel in veel te kleine kring gevoerd. Misschien kunnen de vooraanstaande ondernemers in het Republikeins Genootschap eens hun vingers aan het vraagstuk branden.

En wellicht wil Hans Wijers over een jaar of vijf een stevig advies uitbrengen. Dan kunnen over een jaar of tien de eerste brieven de deur uit: 'Geachte collega's, Wij nodigen eenieder van jullie uit je kandidaat te stellen voor de verkiezingen voor het voorzitterschap van onze onderneming.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden