Nieuws Bedreiging bewindslieden

Bedreigingen van bewindspersonen die beslissen over asielzaken ‘een onuitroeibaar probleem’

Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Mark Harbers komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad. Beeld ANP

Staatssecretaris Mark Harbers moest vorige week onderduiken vanwege ernstige bedreigingen rond de asielzaak van Lili en Howick. Zijn voorgangers en ambtenaren in de asielketen viel hetzelfde lot ten deel. Ze zijn het erover eens: dit is een onuitroeibaar probleem.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Job Cohen kan er inmiddels wel om lachen. Hij was staatssecretaris van Justitie met asielzaken in zijn portefeuille toen hij tijdens een algemeen overleg in de Tweede Kamer zat. Het was eind jaren negentig, de Kamer was nog relatief makkelijk toegankelijk voor buitenstaanders. Vanaf de publieke tribune kwamen ineens twee mensen in politie-uniform op hem af. ‘Ze ketenden me met handboeien vast aan mijn stoel’, vertelt Cohen. ‘Later heb ik die boeien mee naar huis genomen en opgehangen.’

Relatief onschuldig, noemt hij die gebeurtenis. Bleef het daar maar bij, verzucht hij.

Geen portefeuille levert zoveel bedreigingen op als de asielportefeuille. Bewindspersonen Aad Kosto, Rita Verdonk, Nebahat Albayrak, Gerd Leers, Fred Teeven, Klaas Dijkhoff en nu Mark Harbers: allemaal moesten ze beslissen over het uitzetten van vluchtelingen. En allemaal werden ze bedreigd en beveiligd.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat weten dat het geen cijfers bijhoudt van bedreigde politici en niet wil ingaan op ‘specifieke bedreigingen of beveiligingsmaatregelen’. Wel onderkent het ministerie dat bewindspersonen worden bedreigd. ‘Dat geldt zeker voor de bewindslieden die verantwoordelijk zijn voor het asielbeleid, een politiek en maatschappelijk gevoelig dossier. De drempel om politici te bedreigen is inderdaad lager geworden, het is ook veel makkelijker geworden door de komst van sociale media.’

Job Cohen, oud-staatssecretaris van Justitie met asielzaken in zijn portefeuille: ‘Maar er waren ook mensen die er zes jaar min een dag waren. Of zes jaar min twee dagen. Waar trek je dan de grens?’ Beeld ANP

Extreem links of rechts

Elke bewindspersoon belast met asielzaken weet: bedreigingen zijn onderdeel van het werk. Voer je een streng asielbeleid, ben je mikpunt van extreemlinks. Ben je ruimhartig, sta je op de radar van extreemrechts.

‘Je doet het nooit goed’, zegt Gerd Leers, minister van Immigratie, Integratie en Asiel tussen 2010 en 2012. ‘Iedere bewindspersoon probeert zich vast te klampen aan afspraken en regels om zo rechtvaardig mogelijk te zijn voor iedereen. Maar als een zaak de media haalt, krijgt de emotie vaak de overhand. Dan sta je machteloos met rationele afwegingen.’

Zelf kreeg Leers meermaals telefoontjes van de IND dat er ‘iets aan de hand was’ rond hem. ‘Eén keer vroegen ze me om absoluut mijn deur niet te openen. Er was een verwarde man op weg naar mijn appartement en ze probeerden hem te onderscheppen. Die dreiging is erg onprettig, vooral ook voor je vrouw, kinderen en de buren.’

‘Totaal onoplosbaar’, noemt Job Cohen het vluchtelingenvraagstuk. ‘Alle argumenten zijn geldig, dat is het probleem.’ In 1999 kreeg Cohen te maken met hongerstakingen van de zogenoemde witte illegalen, voornamelijk Turkse gastarbeiders die illegaal naar Nederland waren gekomen. Er was een generaal pardon voor mensen die al zes jaar in Nederland waren.

Gerd Leers, minister van Immigratie, Integratie en Asiel tussen 2010 en 2012: ‘Als een zaak de media haalt, krijgt de emotie vaak de overhand. Dan sta je machteloos met rationele afwegingen.’ Beeld ANP

Eenzaam mens

Cohen: ‘Maar er waren ook mensen die er zes jaar min een dag waren. Of zes jaar min twee dagen. Waar trek je dan de grens?’ Rond een kabinetsvergadering vroeg hij aan collega’s wat ze ervan vonden. Veel sterkte, zeiden ze. ‘Op zo’n moment ben je een buitengewoon eenzaam mens.’

Zeker als er kinderen in beeld komen, mondt publieke verontwaardiging snel uit in agressie. Leers: ‘Mensen verwachten van jou mededogen en empathie, maar dat hebben ze zelf totaal niet. Er is geen enkele ruimte in hun opvattingen voor de afwegingen van de bewindspersoon.’

Soms blijven de bedreigingen niet beperkt tot de bewindspersonen. In 2013 werd het huis beklad van toenmalig IND-directeur Rob van Lint, tegenwoordig directeur van de NVWA. Van Lint zat op Malta voor een vergadering met het asielagentschap toen het ’s nachts gebeurde. ‘IND=moord’, was met rode verf op de gevel aangebracht door een actiegroep die zichzelf De Kwade Kwasten noemde. ‘Ik wilde meteen terug naar Nederland vliegen’, zegt Van Lint, ‘maar mijn vrouw, die thuis was, bleef zo rustig. Die had alles al geregeld.’

Het is niet moeilijk de hevige emoties te verklaren, meent Van Lint. ‘Bij asielzaken gaat het over veiligheid, over je woonplaats, over toestemming om bij geliefden te zijn. Dat komt dicht bij het hart van mensen.’

Aad Kosto, voormalig minister van Justitie: ‘Het gaat niet om de persoon die je bent of de naam die je hebt. Ze willen de functionaris treffen die de wet uitvoert.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Millimeter

De kunst is de bedreigingen niet persoonlijk te nemen, zegt Aad Kosto, staatssecretaris van Justitie tussen 1989 en 1994. ‘Het gaat niet om de persoon die je bent of de naam die je hebt. Ze willen de functionaris treffen die de wet uitvoert.’ Volgens Kosto heeft een bedreigd bewindspersoon maar één optie. ‘Geen millimeter afwijken van je beleid, anders is het eind zoek.’

Als iemand reden heeft de zaken persoonlijk op te vatten, dan is het Kosto wel. In 1991 was er een bomaanslag op zijn woning in het Noord-Hollandse Grootschermer, vermoedelijk door de actiegroep RaRa. De PvdA’er was een uur eerder gewaarschuwd door de politie en naar vrienden vertrokken. ‘Het heeft mijn kat en mij destijds veel publiciteit opgeleverd’, zegt hij. ‘Maar verder niks. Ik wilde laten zien dat dergelijke acties geen enkel succes hebben. Ik zat de volgende ochtend gewoon weer op kantoor.’

D66 en ChristenUnie kwetsbaar in debat over kinderpardon

Als de Tweede Kamer woensdag debatteert over de zaak van Lili en Howick zal de roep weerklinken om verruiming van het kinderpardon. CDA en VVD echter zijn niet van plan om de coalitiepartners D66 en ChristenUnie tegemoet te komen. En daarmee staat de uitkomst van het debat eigenlijk vast.

Vorig jaar slechts dertig aanvragen voor kinderpardon; volgens deskundigen onmogelijke voorwaarden

Steeds minder asielkinderen doen een beroep op het kinderpardon, omdat de kans op succes zo klein is dat het de moeite nauwelijks loont. Slechts een paar procent van de aanvragen voor kinderen die langer dan vijf jaar in Nederland zijn, wordt gehonoreerd, blijkt uit cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.