Bedreigde officier van justitie die onderzoek naar No Surrender leidde zat ondergedoken

Een officier van justitie die bij het Openbaar Ministerie (OM) Noord-Nederland een onderzoek naar No Surrender leidde, heeft ondergedoken gezeten vanwege ernstige bedreigingen. Ook is ze mede hierdoor eind vorig jaar overgeplaatst.

Een politie-inval bij No Surrender. Foto anp

De vrouw kreeg enige tijd persoonlijke beveiliging. Wie achter de bedreiging zit, is niet duidelijk. Het OM Noord-Nederland kreeg vorig jaar ook al te maken met de bedreiging van de locoburgemeester van Emmen. Hij moest drie weken onderduiken in Engeland. De bedreigingen hadden te maken met de sluiting van het clubhuis van No Surrender, maar zouden niet afkomstig zijn van de motorclub. Ook kreeg een officier van justitie van het parket Zeeland-West-Brabant beveiliging vanwege een doodsbedreiging. Die zou wel uit de hoek van No Surrender-oprichter Klaas Otto komen.

Averechts effect

Er is echter geen sprake van een stijging van het aantal bedreigingen van officieren van justitie. 'Ik word op de hoogte gesteld van iedere bedreiging van een officier. Een opwaartse trend zie ik niet', zegt Gerrit van der Burg, voorzitter van het College van procureurs-generaal van het OM tegen De Telegraaf.

'De bedreiging van overheidsfunctionarissen is van alle tijden', zegt ook hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij ziet dat criminelen zich niet zomaar neerleggen bij hun vervolging. 'Ze zetten hun criminele activiteiten gewoon door om te voorkomen dat ze achter slot en grendel gaan. Dit werkt averechts, want voor ze het weten hebben ze nog een strafprocedure aan hun broek hangen: bedreiging van een overheidsfunctionaris.'

Burgemeesters bedreigd

'De bedreiging van overheidsfunctionarissen is van alle tijden', zegt ook hoogleraar Algemene Rechtswetenschap Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij ziet dat criminelen zich niet zomaar neerleggen bij hun vervolging. 'Ze zetten hun criminele activiteiten gewoon door om te voorkomen dat ze achter slot en grendel gaan. Dit werkt averechts, want voor ze het weten hebben ze nog een strafprocedure aan hun broek hangen: bedreiging van een overheidsfunctionaris.'

Onderzoeksbureau Pro Facto deed vorig jaar in opdracht van het WODC onderzoek naar criminele beïnvloeding van het lokale openbaar bestuur. Daaruit bleek dat bijna een kwart van de ondervraagde burgemeesters weleens bedreigd was met een crimineel oogmerk, bijvoorbeeld door een criminele organisatie die een vergunning wilde verkrijgen. 'Dat komt doordat burgemeesters zich bezig zijn gaan houden met het aanpakken van criminele activiteiten', zegt Brouwer. Het gaat daarbij vooral om drugscriminaliteit.

Meerdere officieren op een zaak

Directeur Niko Struiksma van Pro Facto wijst op een belangrijk verschil tussen een burgemeester en officier van justitie. 'De burgemeester is vaak een boegbeeld met taken die specifiek bij hem of haar zijn neergelegd. Het OM is een instituut dat minder bekend is bij het grote publiek en een officier van justitie is in dienst bij die grote organisatie. Voor een crimineel is de drempel lager om een burgemeester te bedreigen dan een officier van justitie.'

In het rapport van Pro Facto komt kort aan bod wat het Openbaar Ministerie doet om bedreigingen te voorkomen. Het gaat vooral om het delen van functies en verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld door meerdere officieren op een zaak te zetten. Een medewerker van het OM stelde dat er 'bij het OM bewust voor gekozen wordt om zaken tegen bijvoorbeeld drugshandelaren en motorclubs steeds door andere officieren van justitie te laten behandelen, soms zelfs in dezelfde zaak'. Daardoor zouden criminelen inzien dat het geen zin heeft één specifieke persoon te bedreigen. 'Het is belangrijk dat de crimineel het niet ziet als 'deze bestuurder of officier moet mij hebben', maar dat hij het gewoon ziet als rechtshandhaving', zo wordt een officier van justitie geciteerd.

Een andere officier die in het rapport aan het woord komt denkt dat als alle diensten de handen ineenslaan, risico's op die manier worden gespreid. 'Het is belangrijk om het samen te doen, want die criminelen gaan echt niet iedereen bedreigen. Politie, OM, Belastingdienst, burgemeester, dat is veel te veel werk.'

Openbaarheid zoeken

Hoogleraar Brouwer noemt het bedreigen van een officier van justitie een van de meest grove schendingen van de rechtsstaat. 'Criminelen proberen er de handhaving van de rechtsregels onmogelijk mee te maken. We moeten nadenken over strengere regels en hogere sancties.'

Volgens Struiksma heeft het bedreigen van officieren van justitie weinig zin. 'Het leidt er niet toe dat het OM denkt: dan gaan we No Surrender maar niet vervolgen.' Bij burgemeesters kan dat anders zijn. 'Dat is een meer solitaire positie met eigen bevoegdheden. We zijn tegengekomen dat burgemeesters die een drugspand willen sluiten, toch nog een keer nadenken als ze worden bedreigd.'

Het OM laat weinig los over de bedreiging van de officier van justitie in Noord-Nederland. Struiksma vertelt dat bestuurders juist wordt aangeraden wel de openbaarheid te zoeken. 'Dat maakt ze minder kwetsbaar.' Zo heeft de locoburgemeester van Emmen kort nadat hij terug was van het onderduiken hierover openheid gegeven. 'Daardoor is de drempel om echt iets te doen wat groter. Maar of dat voor het OM ook de beste strategie is, kan ik niet beoordelen.'