Bedenker van 'Black Power' bleef strijden

De zwarte activist Kwame Ture, voorheen Stokely Carmichael, is maandag op 57-jarige leeftijd overleden. Hoewel hij in de jaren '60 het luidst gehoord werd, bleef Ture tot zijn laatste snik strijden tegen raciale apartheid in Amerika....

ZELFS oog in oog met de dood veegde Kwame Ture (57) de vloer aan met blanke Amerikaanse machthebbers. Stervend aan prostaatkanker meende de zwarte activist dat de ziekte was overgedragen 'door de krachten van Amerikaans imperialisme en haar samenzweerders'.

Hij was revolutionair in woord en daad. Tot aan zijn laatste snik, zoals de zwarte leider Jesse Jackson gisteren vaststelde. 'Op zijn sterfbed riep hij Derde Wereld-landen op om dezelfde rechten te verwerven als ontwikkelde naties', aldus Jackson. Afgelopen week nog organiseerde Ture economische embargo's tegen Cuba en Libië.

In de Verenigde Staten stond hij als Stokely Carmichael aan de wieg van het zwarte verzet in de jaren zestig. De op Trinidad geboren Carmichael verzon de term Black Power en handelde als strijder voor gelijke burgerrechten ook als zodanig.

Slechts één decennium zou Carmichael van zich laten spreken in de Amerikaanse samenleving. In 1969 emigreerde hij naar de West-Afrikaanse natie Guinee. Acht jaar later veranderde hij zijn naam in Kwame Ture, uit respect voor de twee bevriende Afrikaanse socialistische leiders Kwame Nkrumah en Ahmed Sekou Touré.

Carmichael werd zo vaak door de Amerikaanse politie gearresteerd dat hij bij aanhouding nummer 32 de tel kwijt raakte. De mede-oprichter van het Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC) werd veelvuldig opgepakt bij demonstraties tegen segregatie, waarbij passief verzet werd gepredikt.

Het SNCC koos hem in 1966 als voorzitter. Carmichael was een natuurlijk leider; lang, slank, mooi uiterlijk en begaafd en dynamisch sprekend. Hij had een zekere arrogantie over zich, die zowel bewondering als angst opriep.

Na zijn 27ste arrestatie vond Carmichael het welletjes. 'Na zes jaar om vrijheid te hebben geschreeuwd, wordt het nu tijd voor Black Power, zwarte macht.' Die stellingname werd onmiddellijk door talloze zwarten overgenomen. De opzwepende kreet echoode door zwarte buurten en wijken in het hele land.

Niet alleen het blanke establishment vreesde voor toenemende provocaties en geweld. Ook sommige zwarte leiders waren ronduit ontevreden met Carmichaels verbale strijd. 'Een ongelukkige woordkeuze', sprak Martin Luther King, die absolute geweldloosheid voorschreef. King werd in 1968 vermoord.

In zijn boek Black Power (1967) schreef Carmichael dat de term hooguit was bedoeld om zwarten te verenigen. In de praktijk echter gingen zijn woorden een stapje verder. 'Wie over zwarte macht spreekt, heeft het over een beweging die alles vernietigt dat de westerse beschaving heeft gecreëerd', oreerde Carmichael.

Datzelfde jaar benoemden de Black Panthers hem tot erelid. De ultra-militante stadsbeweging ging geweld niet uit de weg en creëerde het imago van zwarte baretten, gebalde vuisten en mannen met wapens. Black power stond plots voor rellen en kreten als 'burn, baby, burn'.

Carmichael leverde halverwege 1969 zijn lidmaatschap in. Het was niet eens het geweld dat de aanvankelijke pacifist tegenstond. Hij was tegenstander van de suggestie dat zwarte macht wellicht alleen kon worden gerealiseerd via samenwerking met het blanke deel van de samenleving.

Om die reden ook verhuisde hij naar Guinee, waarvandaan in vorige eeuwen Afrikanen als slaven naar Amerika werden verscheept. 'Amerika behoort niet toe aan zwarten', aldus Carmichael, die Afrikaans-Amerikaanse landgenoten opriep hem te volgen.

Namens de All African Peoples Revolutionary Party reisde Kwame Ture de hele wereld over. Hij gaf lezingen op Amerikaanse universiteiten en bleef vasthouden aan zijn opvatting dat 'zwarte Amerikanen alleen voortgang kunnen boeken middels een massale politieke organisatie op Pan-Afrikaanse schaal'.

Ook het buitenland was in hem geïnteresseerd, niet toevallig landen die met de Amerikaanse regering in onmin leefden. Ture reisde naar Noord-Vietnam, China en Cuba. In het laatste land gaf hij zijn meest provocatieve rede. Hij sprak er over 'een stadsguerrilla', tot de dood.

Maar reeds sinds 1971 werd zijn stem minder luid gehoord.

Eerder dit jaar werd voor de doodzieke (en onverzekerde) Ture een benefiet georganiseerd. Hij werd, toen en nu, geprezen als, in de woorden van Jackson, 'iemand die bereid was zijn leven te geven voor beëindiging van de raciale apartheid in Amerika'.

Tim Overdiek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden