Bedelen voor de getroffenen

Vanaf een week na de stormramp brachten de gezamenlijke omroepen een inzamelingsactie voor de slachtoffers op de radio: Beurzen Open, Dijken Dicht....

'Mouwen omhoog, ons land moet droog.' Onder die slogan trokken padvinders in de stijl van een heitje voor karweitje van huis tot huis om zilver te poetsen, ramen te lappen, hout te hakken, kleden te kloppen en andere taken te verrichten die het werk van de huisvrouw zo kunnen verlichten, meldde het persbureau ANP de tweede week van februari 1953. De kabouters, welpen en verkenners waren opgezweept door de actie 'Beurzen open, dijken dicht', waarmee de radio-omroepen geld inzamelden voor de slachtoffers van de watersnoodramp. De padvinders haalden ruim 210 duizend gulden op.

'Beurzen open, dijken dicht' was de eerste gezamenlijke hulpactie van de omroepen: de christelijke NCRV, de katholieke KRO, de socialistische VARA, de vrijzinnig-protestante VPRO en de liberale AVRO - 'het hele Nederlandse volk in alle schakeringen', aldus de initiatiefnemers. De AVRO staakte haar programma Zoden aan de Dijk en maakte de opbrengst (30 duizend gulden) over naar het nieuwe fonds.

De eerste uitzending was maandag 9 februari vanuit de KRO-studio in Hilversum, waar iedereen die geld had ingezameld mocht opdraven. Militairen, musici, mijnwerkers - geen beroepsgroep ontbrak in de parade die de weken daarop langs de microfoon trok. Vrijwilligers kwamen vertellen welke capriolen ze hadden uitgehaald, kinderen stelden hun zakgeld beschikbaar of meldden de opbrengst van hun kijkdoos.

Zes zaterdagen werd uitgezonden vanaf een wisselende lokatie, verspreid door het land. De programma's via Hilversum I en II begonnen na het nieuws van acht uur en werden door de tv uitgezonden. De NV Philips had gratis haar reportagewagen ter beschikking gesteld. Slechts enkele honderden huishoudens waren in het bezit van een tv-toestel.

Aan het slot van elke avond zong de zaal het actielied, geschreven door Jules de Corte:

Het leeft in alle oorden,

van Dokkum tot Maastricht,

van hier tot Hindeloopen,

beurzen open, dijken dicht.

Na twee uitzendigen was 981.725,92 gulden opgehaald, staatsloterijbriefjes en een aandeel Feijenoordstadion niet meegerekend. Het ANP na de tweede uitzending: 'Luisteraars en televisiekijkers - de laatsten in bijzondere mate, al viel de beeldzender enige tijd uit - zijn getuige geweest van het begin van een springtij van hulp en medeleven, van de solidariteit ook, welke het karakter van ons volk in bange dagen verwarmt en siert.'

De actie duurde kort, tot 1 april, 'omdat een al te grote vrijgevigheid een nadelige invloed kan hebben op de Nederlandse economie'. Een opmerkelijk argument, vindt hoogleraar filantropie Theo Schuyt van de Vrije Universiteit. 'Er was in de jaren daarvoor veel geld ingezameld voor de wederopbouw. Misschien dat ze niet nog meer geld uit de markt wilden halen. In Nederland is de vrijgevigheid gedemocratiseerd. Bijna iedereen geeft.'

Op de slotavond in het Concertgebouw in Amsterdam, 28 maart 1953, werden de laatste restjes aangeboden. De Amsterdamse melkboeren ('Geen offer is ons te zwaar') hadden van elke honderd liter melk vijf cent afgeroomd en schonken tienduizend gulden. De christelijke fanfare IJsselmonde had zeshonderd gulden bij elkaar getoeterd.

De heer Schuddebeurs van het Briels Mannenkoor ('Laat uw beurs schudden', kon NCRV's meesterbedelaar Johan Bodegraven niet nalaten) overhandigde namens het verenigingsleven op Voorne 37.775 gulden en twee cent. 'Uit dank en waardering dat ons mooie eiland is gespaard gebleven, zij het op het nippertje.'

Kermiskinderen hadden 23,70 gulden opgehaald, het Instituut voor Welsprekendheid schonk 115 gulden, de bemanning van het weerschip Kumulus 101 gulden. De luisteraars van Radio Nederland, 'in Oost en West, op zee of waar ook ter wereld' hadden samen bijna 57 mille overgemaakt. Onder hen 'Nederlandse arbeiders in het hart van Afrika, die een aanzienlijk deel van het maandsalaris hadden afgestaan'.

'Beurzen open, dijken dicht' bracht 5.212.960,83 gulden op, nu zo'n 15,9 miljoen euro. De omroepen maakten het geld over naar het Nationaal Rampenfonds dat een slapend bestaan leidde en onder aanvoering van prins Bernhard nieuw leven was ingeblazen.

Het Rampenfonds haalde in twee jaar 139 miljoen gulden op in binnen- en buitenland. Volgens het Rode Kruis, dat het secretariaat voert van het fonds, zou dat nu 470 miljoen euro zijn. Het bedrag is bijna helemaal ten goede gekomen aan de slachtoffers van '53; de 2,4 miljoen gulden die overbleef is naar slachtoffers van latere rampen gegaan.

Het geld werd vooral besteed aan huisraad, waaraan 92,5 miljoen gulden werd uitgegeven. Zelfstandigen die immateriële schade hadden geleden, kregen zeven miljoen gulden. Het levensonderhoud van evacué's vergde een kleine vier miljoen. Aan weduwen en wezen is 3,4 miljoen uitgekeerd; tien mensen ontvangen nog altijd een periodieke uitkering. Het geld is verder onder meer besteed aan maatschappelijk werkers en gezinsverzorgers, de opname van kinderen in herstellingsoorden, de opname van vrouwen in rustoorden en vakanties voor kinderen.

'De collectieve reactie was als het ware een euforie van hulp en strijd', schrijft historica Selma Leydesdorff in Het water en de herinnering. Terwijl de rest van Nederland zich op de borst klopte vanwege de royale giften, bleven de overlevenden van de ramp volgens haar verweesd achter. De herinnering 'negeert de geschiedenis van de getroffenen in de angst en de chaos die zij hebben ervaren.'

Minister Van Thiel van Maatschappelijk Werk op de slotavond van de radio-actie, vlak voordat het koninklijk mannenkoor Apollo de Zilvervloot aanhief: 'Het is een daverend geslaagde actie. Nederland op zijn allerbest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden