Bed, bad en brood, de handleiding

Stel, je bent illegaal in Nederland, hoe ziet je toekomst er dan uit met het bed-bad-broodakkoord? Een uitleg in vier stappen.

Vicepremier Asscher en premier Rutte presenteerden gisteravond het akkoord. Beeld anp

1. Welke mensen gaan iets merken van het akkoord?
Naar schatting zijn er zo'n honderdduizend illegalen in Nederland (een categorie die per definitie moeilijk te tellen is). Het overgrote deel daarvan leidt een onzichtbaar leven met zwart werk (als schoonmaker, oppas, snorder) en een onderkomen bij betrokken burgers, familie met verblijfsvergunningen of ideële instanties zoals kerken of stichtingen. Slechts enkelen halen het nieuws omdat ze zich organiseren en hulp eisen van de overheid, denk aan de vluchtelingengroep die van kraakpand naar kraakpand trekt in Amsterdam.

In theorie is het kabinetsplan gericht op alle illegalen. In de praktijk gaat het om enkele duizenden mensen die uitgeprocedeerd zijn en toch de overheid blijven vragen om onderdak en de eerste levensbehoeften. Voor deze mensen komt er opvang met als doel ze ervan te overtuigen dat het beter is om terug te gaan naar het land van herkomst. Stel, jij behoort tot deze groep, dan heeft het akkoord gevolgen voor jouw toekomst.

En al die andere illegalen? Die zijn er en blijven er. Ze maken wc's schoon en brengen kinderen naar school. Zolang ze geen misdrijf begaan, kan de overheid weinig aan hun aanwezigheid doen. Illegaliteit is niet strafbaar.

Asielzoekers in een gekraakt kantoorpand in Amsterdam-West. Beeld anp

2. Hoe verander je van 'asielzoeker' in 'illegaal'?
Als je je als asielzoeker meldt bij de Nederlandse autoriteiten ga je een asielprocedure in en kan je gedurende dat proces terecht in een asielzoekerscentrum. Krijg je een vergunning, dan krijg je een woning van de gemeente. Wordt je aanvraag afgewezen, dan moet je binnen een paar weken het land verlaten.

Lukt dat niet (omdat je bijvoorbeeld de papieren niet rondkrijgt), dan mag je nog eens twaalf weken in de 'vrijheidsbeperkende locatie' (eufemistisch VBL) in Ter Apel doorbrengen op voorwaarde dat je meewerkt aan vertrek. Ben je na drie maanden nog niet vertrokken, dan houden de voorzieningen op en sta je op straat.

Als je bent uitgeprocedeerd en meteen al niet wilt meewerken aan vertrek, sla je de twaalf weken VBL over en ben je meteen aan je lot overgelaten. Je moet het zelf zien te rooien als vreemdeling zonder papieren.

Asielzoekers protesteerden in 2012 bij de terugkeerlocatie in Ter Apel tegen hun uitzetting. Beeld anp

3. Wat verandert er door het bed-bad-broodakkoord?
In Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven (de vijf grootste steden) komen opvanglocaties waar uitgeprocedeerde asielzoekers 'een beperkt aantal weken' kunnen verblijven. Het kabinet heeft dit de 'voorfase VBL' gedoopt, een periode waarin je je zonder al te veel druk kan oriënteren op terugkeer.

In tegenstelling tot de VBL in Ter Apel geldt hier bij binnenkomst niet de strenge voorwaarde dat je moet meewerken aan vertrek. Elke illegaal is welkom. In de voorfase mag je je eerst even bezinnen op je situatie en wordt vervolgens je 'terugkeerbereidheid gestimuleerd'. 'De vreemdeling wordt eerst de ruimte geboden, waarin deze slechts algemene informatie over terugkeer ontvangt. Daarna volgt een periode met vertrekgesprekken', schrijft de verantwoordelijk staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Justitie) in zijn Kamerbrief.

Na een aantal weken oordeelt een ambtenaar van de Dienst Terugkeer & Vertrek of je 'oprecht en aantoonbaar' bereid bent mee te werken aan terugkeer. Zo ja, dan verhuis je naar Ter Apel en ga je het bestaande traject van twaalf weken in.

VVD en PvdA hebben besloten die termijn iets minder hard te maken: kan je niet worden uitgezet maar werk je wel aantoonbaar mee, dan mag je langer blijven in de VBL. Als terugkeer uiteindelijk echt onmogelijk blijkt, buiten jouw schuld om (bijvoorbeeld omdat jouw land weigert je terug te nemen), kan de staatssecretaris over zijn hart strijken en je alsnog een verblijfsvergunning geven.

Ben je in de voorfase niet tot inkeer gekomen en wil je nog steeds in Nederland blijven, dan 'wordt de vreemdeling uit de voorziening gezet'. Je staat weer op straat.

VVD en PvdA hebben vooralsnog niet vastgelegd hoe lang 'voorfase VBL' mag duren, maar in de brief staat nadrukkelijk dat het verblijf tijdelijk is om 'de effectiviteit van het terugkeerbeleid te bewaken'.

4. Wat gebeurt er met de gemeenteopvang buiten de vijf grote steden?
Enkele tientallen gemeenten bieden momenteel noodopvang voor illegalen omdat ze niet willen dat mensen op straat slapen of in gevaarlijke kraakpanden verblijven. Met de komst van de vijf nieuwe locaties is er volgens het kabinet 'geen noodzaak meer' om elders opvang te bieden. Oftewel, die locaties moeten dicht. Meld je je als illegaal toch bij een gemeente buiten de grote steden, dan kan de DT&V worden ingeschakeld. De dienst stuurt vervolgens een busje en levert je af in Ter Apel (waar, naast het traject van twaalf weken, ook de 'voorfase VBL' wordt geboden).

Gaan de gemeentelijke opvanglocaties dan vandaag op morgen al dicht? Nee, zo'n vaart zal het niet lopen. Het kabinet wacht een uitspraak van de Raad van State af. De hoogste rechter oordeelt in juni of het Nederlandse beleid in lijn is met verdragen die Nederland heeft getekend. Als de Raad van State het kabinetsplan niet torpedeert, gaat de regering in gesprek met gemeenten om ze te overtuigen hun opvang te sluiten. De deadline is 1 november. Zijn gemeenten dan nog niet om, dan worden ze gekort op hun zakgeld. Het kabinet denkt dan aan een budget bestemd voor lokaal integratiebeleid. Dat kraantje gaat dicht als de opvang open blijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden