Beatrix treedt af op Koninginnedag

Het is niet dat het koningschap haar te zwaar valt, zei de koningin maandagavond in haar toespraak. Ze vindt dat het tijd is dat de verantwoordelijkheid voor het land in handen van een nieuwe generatie komt te liggen.

DEN HAAG - Aan de regeerperiode van koningin Beatrix komt op 30 april 2013 na precies 33 jaar een einde. Maandagavond kondigde zij haar aftreden aan in een toespraak voor radio en televisie. Haar oudste zoon wordt over drie maanden koning Willem-Alexander, staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden. De familie van prinses Máxima, die koningin wordt, zal niet bij de inhuldiging zijn.


Beatrix zei dat zij niet terugtreedt omdat het werk haar te zwaar valt, 'maar vanuit de overtuiging dat de verantwoordelijkheid voor ons land nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen'.


Donderdag wordt Beatrix 75. Eind dit jaar begint de nationale viering van 200 jaar Koninkrijk. Beatrix gaf 'het samenvallen van deze twee gebeurtenissen' als aanleiding om nu de stap te zetten 'die ik al enkele jaren overweeg'.


Prins Willem-Alexander wordt 46 op 27 april. Die dag zal vanaf 2014 Koningsdag zijn. Hij en koningin Máxima zullen dan alsnog De Rijp en Amstelveen bezoeken. Omdat 27 april dan op zondag valt, is de eerste Koningsdag op zaterdag 26 april. Het al aangekondigde bezoek aan De Rijp en Amstelveen gaat dit jaar niet door. Beatrix' ondertekening van de Akte van Abdicatie vindt plaats op de laatste Koninginnedag in het Koninklijk Paleis te Amsterdam. Willem-Alexander wordt daarna ingehuldigd in de Nieuwe Kerk.


De afgelopen jaren waren er al vaak speculaties over Beatrix' aftreden, bijvoorbeeld rond haar 30-jarig regeringsjubileum in 2010. Sinds het skiongeluk vorig jaar van prins Friso, haar tweede zoon, was ongewis wat de impact van diens coma op de duur van haar koningschap zou zijn. Wel ging zij al snel na het ongeval weer aan het werk.


Minister-president Mark Rutte (VVD) zei maandag 'respect en bewondering' voor haar te hebben. Haar koningschap vervulde zij 'zichtbaar, betrokken en met veel energie', aldus Rutte. De premier kondigde verrassend aan dat de nieuwe koning als koning Willem-Alexander wordt ingehuldigd. Tot nu toe werd uitgegaan van koning Willem IV, ook door Willem-Alexander zelf, zoals hij in een tv-interview bij zijn 30ste verjaardag bevestigde.


Alom oogst koningin Beatrix in de talrijke reacties veel waardering voor de manier waarop zij haar ambt heeft uitgeoefend. Zij verzakelijkte het koningschap, zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Daarmee bracht zij continuïteit aan in de monarchie, die op het moment van haar aantreden in 1980 een zware periode achter de rug had. De Lockheed-affaire in 1976, waarbij haar vader prins Bernhard steekpenningen van de vliegtuigbouwer aannam, zorgde lang voor veel politieke consternatie.


Willem-Alexander zal een inhoudelijk en geen overwegend ceremonieel koningschap willen vervullen. De Oranjes hechten aan een rol van het staatshoofd binnen de regering. Wel verloor Beatrix na de laatste verkiezingen haar rol in de kabinetsformatie. Die doet de Tweede Kamer voortaan zelf. Tegen de zin van premier Rutte, die ook voor andere mogelijke veranderingen niet warm loopt.


Prinses Máxima zal tijdens het koningschap van Willem-Alexander koningin worden genoemd. Haar aanspreektitel wordt Majesteit. De prinsen-gemaal Bernhard en Claus bleven prins omdat zij in vroeger tijden als koning automatisch als staatshoofd beschouwd zouden zijn. Het kabinet Rutte I besloot enkele jaren geleden al dat dit voor Máxima niet opgaat.


De wisseling van de wacht brengt het ontslag van het hofpersoneel met zich mee. Willem-Alexander zal een aantal medewerkers overnemen, maar ook nieuwelingen benoemen. Een grote rol daarin is weggelegd voor Jaap Leeuwenburg, Willem-Alexanders vorige particulier secretaris. Leeuwenburg was al sinds een aantal jaar toegevoegd aan de paleisleiding als algemeen secretaris van de koningin. Daar fungeerde hij tevens als kwartiermaker voor Willem-Alexander.


De kroonprins heeft een opleiding tot staatshoofd achter de rug die achttien jaar heeft geduurd. Leeuwenburg was vijftien jaar aan zijn zijde. Willem-Alexander doorliep de Nederlandse instituties en leerde door middel van werkbezoeken het land kennen. Veel internationale ervaring en contacten deed hij op als sportbestuurder bij het Internationaal Olympisch Comité. Hetzelfde geldt voor zijn specialisatie in het watermanagement, waardoor hij steeds met ministers uit andere landen en staatshoofden in contact was. Dat werd nog sterker toen hij enkele jaren geleden de belangrijkste wateradviseur werd van VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon.


Met de aankondiging dat Máxima's vader, Jorge Zorreguieta, niet bij de inhuldiging zal zijn, voorkomt premier Rutte nieuwe politieke debatten over diens rol in het Argentijnse regime van Jorge Videla. Hierover ontstond de afgelopen maandag al wat onrust in de Tweede Kamer, nu in Argentinië nieuwe aanklachten tegen Zorreguieta zijn ingediend.


Willem-Alexander kondigde maandag aan dat hij zijn IOC-lidmaatschap nu binnen afzienbare termijn zal neerleggen. Ook werd bekend dat hij met zijn gezien voorlopig op de Eikenhorst in Wassenaar blijft wonen. Op termijn zal hij verhuizen naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, waar Beatrix nu woont.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden