Beatrix moet uitleg geven over subsidie voor olijfbomen

Koningin Beatrix kreeg Europees geld voor olijfbomen in Italië. De Rijksvoorlichtingsdienst gaf tot nu toe vage informatie over het hoe en waarom van de subsidie....

Michiel van Hulten

VORIGE WEEK donderdag heb ik naar aanleiding van een bericht in de Volkskrant ('Beatrix kijkt uit naar komst Balkenende', 16 juli) vragen gesteld aan de Europese Commissie over de subsidie die koningin Beatrix zou hebben ontvangen voor de aanleg van een olijfboomplantage op haar landgoed in Italië.

De volgende dag belde de directeur van het kabinet der koningin. Hij meldde dat niet het koningshuis de subsidie had ontvangen (zoals de Volkskrant had gesuggereerd), maar de koningin als privé-persoon. Hij vertelde verder dat de subsidie een verplicht karakter had, dat de koningin had geprobeerd de subsidie te weigeren, dat dat niet was gelukt, en dat zij het geld daarom had overgemaakt naar een goed doel. Hij zei er niet bij wanneer dat was gebeurd, en aan welk goed doel.

Deze reactie roept meer vragen op dan zij beantwoordt.

Ten eerste de mededeling dat de koningin de subsidie heeft ontvangen als privé-persoon. Daar gaat het natuurlijk niet om. Mijn verontwaardiging betreft het feit dat een zo vermogend persoon als onze koningin aanspraak kan maken op subsidie uit een fonds dat volgens het Europees Verdrag bedoeld is om 'de landbouwbevolking een redelijke levensstandaard te verzekeren, met name door verhoging van het hoofdelijk inkomen van hen die in de landbouw werkzaam zijn'. Ieder jaar wordt door de Europese belastingbetaler 40 miljard euro aan landbouwsubsubsidies opgebracht, waarvan het grootste deel terecht komt bij mensen die het niet nodig hebben. Volgens de Britse media is Prins Charles bijvoorbeeld de grootste ontvanger van landbouwsubsidies in het Verenigd Koninkrijk, simpelweg omdat hij beschikt over heel veel landbouwgrond, en omdat de steun niet is gekoppeld aan het inkomen van de ontvanger. Het systeem is dringend aan hervorming toe, en het is te hopen dat onze nieuwe minister van landbouw, die zelf boer is, zich daar even sterk voor zal maken als zijn voorganger.

Ten tweede het verweer dat de subsidie een verplicht karakter had. Dat is onmogelijk. Ik ga ervan uit dat de Europese Commissie in haar antwoord op mijn vragen duidelijk zal aangeven van welke regeling Beatrix gebruik heeft gemaakt, en volgens welke procedure de subsidie is verstrekt. Een ding staat echter vast. De Europese Commissie keert geen geld uit wanneer niet in enig stadium een aanvraag is ingediend. Ook al is de subsidie toegekend aan alle eigenaren van doodgevroren olijfbomen in het getroffen deel van Italië, dan nog moet de Commissie weten wie die eigenaren zijn, hoe groot hun plantage is en wat het nummer is van hun bankrekening (en als zij al over die informatie beschikten, dan moet sprake zijn geweest van eerdere subsidieverstrekking). Enige medewerking van de zijde van Beatrix moet er dus zijn geweest. Daarmee kan de subsidie niet als 'verplicht' worden aangemerkt (RVD-woordvoerder Van der Wulp zinspeelde daar ook op met zijn later herroepen mededeling dat 'min of meer' automatisch van de subsidieregeling gebruik was gemaakt.)

Overigens citeerde NRC Handelsblad op 19 juli een woordvoerder van de Europese Commissie, die zei dat 'niet uitgesloten' is dat het om een door Brussel goedgekeurde nationale Italiaanse subsidie ging. Dat lijkt juist wel uitgesloten.

Beatrix maakte volgens de Volkskrant van 16 juli immers zelf gewag van een inspectiebezoek door een controle-ambtenaar van de Europese Commissie.

Tot slot leidt de vaststelling dat de subsidie wel moet zijn aangevraagd tot een lastig raadsel. Waarom zou Beatrix eerst subsidie aanvragen, om vervolgens eenzelfde bedrag over te maken aan een goed doel? Ik kan slechts een verklaring bedenken: het verhaal klopt niet helemaal. Waarschijnlijk heeft Beatrix (of de beheerder van haar landgoed) de subsidie destijds aangevraagd en geïncasseerd. Toen duidelijk werd dat hierover een publicitair relletje zou gaan ontstaan (vorige week dus, of in 1999 al, toen het gesprek uitlekte dat Beatrix had met een groep Tweede-Kamerleden waarin zij melding maakte van de subsidie), werd in allerijl besloten een bedrag over te maken naar een goed doel.

Wat koningin Beatrix als privé-persoon met haar geld doet, gaat mij niets aan. Als de subsidie rechtmatig is verstrekt en is aangewend voor het planten van olijfbomen (en er is vooralsnog niets dat op het tegendeel wijst), dan is de vraag of, aan wie en wanneer de koningin geld heeft overgemaakt, niet van openbaar belang. Maar voor de geloofwaardigheid van Beatrix als staatshoofd zou het goed zijn volledige opening van zaken te geven.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden