Beatrix 'droevig' over littekens dekolonisatie

'Nederland was aanvankelijk niet bereid het Indonesisch streven naar volledige en onmiddellijke onafhankelijkheid te accepteren. De scheiding tussen onze landen is daardoor een langdurig proces geworden, dat veel pijn en bittere strijd heeft gekost', heeft koningin Beatrix gisteren in Jakarta gezegd over de dekolonisatie....

JAN TROMP

Van onze verslaggever

Jan Tromp

JAKARTA

Aldus de cruciale passage in de toespraak van de koningin tijdens het gala-diner in het staatspaleis Istana Negara in Jakarta. De speech vormde het politieke hoogtepunt van de eerste dag van het tiendaagse staatsbezoek aan Indonesië.

Het zwaartepunt in de redevoering van de koningin lag op het moeizame dekolonisatieproces waarmee Nederland na de oorlog loskwam van het toenmalige Oost-Indië. De koningin bleek te hebben gekozen voor een psychologische en historische verklaring van het proces van onthechting. Ze gaf aan dat de regering na de oorlog beoordelingsfouten heeft gemaakt, dat men niet begreep hoezeer na 1945 de wereld ook in Indië was veranderd. De koningin koos voor een toon van spijt zonder dit, in de Nederlandse binnenlandse politiek beladen begrip te gebruiken.

Koningin Beatrix begon met haar bewondering uit te spreken voor het land en de cultuur die de eerste Indiëvaarders vierhonderd jaar geleden aantroffen: 'De Europeanen vonden in Azië een oude en hoogontwikkelde beschaving, die hen vervulde met ontzag en verbazing. (...) De ontsluiting en economische exploitatie van deze gebieden moeten harde gevolgen met zich mee gebracht voor de Indiërs van toen.'

Nederland haalde niet alleen gewin uit zijn kolonie, het bracht ook sociale, medische en onderwijs-voorzieningen. 'Zo ontstond in ons land de overtuiging dat het Nederlands koloniale bestuur goed was voor beide partijen.' De kracht van het onafhankelijkheidsstreven werd daardoor onderschat. Slechts enkelen onderkenden de betekenis, 'maar zij vonden vrijwel geen gehoor'. Het uitroepen van de Republiek Indonesië op 17 augustus 1945 verraste Nederland, het land was niet bereid 'volledige en onmiddellijke onafhankelijkheid te accepteren'. Waarna de koningin terugblikkend haar droefenis uitsprak.

Ofschoon elke toespraak van het staatshoofd onder de ministeriële verantwoordelijkheid valt, heeft de koningin de tekst in hoge mate zelf opgesteld. Er is een uitvoerig gesprek geweest ten paleize tussen de hele koninklijke familie (inclusief de prinsen Friso en Constantijn), minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo en de hoogleraren geschiedenis Wesseling, Fasseur en Bank. Prof. Bank pleitte onlangs voor 'een analytische aanpak' van het debat over dekolonisatie, 'die verklaringen produceert in plaats van louter beschuldigingen'. Het zou een adequate typering zijn van de toespraak van de koningin.

De koningin was kort over de de mensenrechten. Des te uitvoeriger heeft minister Van Mierlo deze zaak besproken met zijn Indonesische ambtgenoot Alatas. Van Mierlo heeft de persvrijheid aangesneden en de vakbondsvrijheid. Ook is gesproken over de kwestie Oost-Timor dat de Indonesië bezet wordt gehouden.

Van Mierlo suggereerde gisteravond dat hij met Alatas verdergaande overeenstemming heeft bereikt dan hij nu aan de openbaarheid wil prijsgeven. Hij zei: 'Ik heb zeer openhartig, zeer vrijmoedig en tegelijkertijd zeer vertrouwelijk met hem gesproken. En ik zou die vertrouwelijkheid nu niet verder willen schenden.'

De tafelrede van president Suharto kwam overeen met de geluiden die andere Indonesische politici de laatste tijd hebben laten horen over de relatie tussen Nederland en Indonesië. De hooglopende ruzie over de uitlatingen van minister Pronk in 1992 zijn begraven. De ontwikkelingshulp behoort tot het verleden en vanaf nu kent de verhouding tussen beide landen 'een nieuwe fundering', gebaseerd op 'wederzijds respect voor elkaars souvereiniteit, non-interventie in binnenlandse aangelegenheden'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden