Beatrix: Bernhard pleegde hoogverraad

Het boek 'Beatrix. Dwars door alle weerstand heen', dat volgende week verschijnt, biedt een zeldzaam inkijkje in het privéleven van de Oranjes.

Koningin Beatrix heeft het prins Bernhard en toenmalig hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Broertjes buitengewoon kwalijk genomen dat de Volkskrant in 2004 kort na zijn dood een postuum interview publiceerde. De vorstin noemde het binnenskamers hoogverraad en een doodzonde: 'Welke man hebben we eigenlijk begraven?', vroeg zij zich af. Over Broertjes zei Beatrix: 'Hij heeft een nummer gemaakt. Zijn vriendschap misbruikt voor een journalistiek doel.'


Dit blijkt uit het boek Beatrix. Dwars door alle weerstand heen van journaliste Jutta Chorus, dat volgende week verschijnt. Daarin biedt Chorus een zeldzaam inkijkje in het familieleven van de Oranjes. Zij sprak voor een biografisch portret over de scheidende koningin met hofdames, huisvrienden, oud-premiers en andere vertrouwelingen. Beatrix sprak zij niet, maar op gezag van de zegslieden citeert zij de koningin niettemin vaak letterlijk. Alle precaire kwesties uit Beatrix' regeerperiode komen aan bod.


Bernhard postuum

Na ruim dertig gesprekken met de prins over een periode van jaren onthulden Volkskrant-journalisten Pieter Broertjes en Jan Tromp in 2004 in een voor zijn dood door Bernhard geautoriseerde tekst het bestaan van twee buitenechtelijke dochters, zijn bagatelliserende kijk op de Lockheedaffaire en de relaties met zijn dochters en prinses Juliana. 'Welke man hebben we eigenlijk begraven?', vroeg Beatrix zich na publicatie van het interview af. Volgens voormalig grootmeester Pim Waldeck had Bernhard door de publicatie afgedaan bij zijn dochters.


Oud-hoofdredacteur Broertjes schreef Beatrix nog een brief waarin hij uitlegde waarom hij buiten medeweten van het hof en de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) tot dit project was gekomen. Beatrix liet via haar particulier secretaris weten dat Broertjes de prins tegen zijn onverantwoorde, loslippige gedrag in bescherming had moeten nemen. Broertjes: 'In de ogen van de Oranjes had ik mijn eer verspeeld.'


Aan het interview lag de frustratie van de prins ten grondslag dat hij zich niet mocht uiten over allerlei publicaties die hem raakten. Een eerder verzoek voor een interview in de millenniumbijlage van de Volkskrant was afgewezen in een vergadering op paleis Huis ten Bosch. Bernhard bepleitte het verzoek tegenover directeur-generaal Eef Brouwers van de RVD, minister-president Wim Kok en het hoofd van het Koninklijk Huis, zijn dochter Beatrix. Kok vond Bernhard 'een ongeleid projectiel' en de kans op reputatieschade te groot. Beatrix liet ten paleize volgens Kok geen misverstand bestaan over de vraag van haar vader: 'Ze wilde het onder geen beding.' Daarna belde Bernhard Broertjes: 'Ze hebben het me verboden.' Kort daarna reden Broertjes en Tromp naar paleis Soestdijk en stelden Bernhard voor na zijn dood een reeks geheime interviews te publiceren. 'Hij viel er onmiddellijk voor', zegt Tromp. 'Bernhard: 'Jullie bedoelen dat jullie het in de krant zetten als ik de pijp uit ben?' We hebben daar heel hard om gelachen, alledrie.'


LPF en populisme

Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot vergezelde Beatrix op menig staatsbezoek. Nadat Pim Fortuyn en zijn LPF-beweging een hoge vlucht hadden genomen, kreeg Beatrix over de grens vragen over het fenomeen. Zij nam daarvan afstand. Bot: 'Over die opmars zei de majesteit tijdens haar bezoeken: 'Nee, er is een bepaalde beweging, maar in het parlement heeft die partij geen meerderheid. Het populisme is niet Nederland-breed. Het is een sentiment. De LPF heeft kort meegeregeerd, maar dat was geen succes.' Ook haar man Claus was geen bewonderaar van de LPF. Hij liet vrienden op zijn ziekbed weten hoe 'vreselijk' hij het vond dat er LPF-ministers tijdens de bijzetting in Delft zouden zijn.


Burgers in de familie

Prins Willem-Alexander leerde in het voor jaar van 1999 de Argentijnse Máxima kennen, een 'lekker stuk' en een 'schoonheid', zo liet hij zijn vrienden weten. In het vliegtuig kwam hij in de zomer Ruud Lubbers tegen, die naar zijn vriendin vroeg. 'Hij reageerde geëmotioneerd,' zegt de oud-premier over de kroonprins. 'Hij zei: 'Wie het ook is, het is nooit goed.'' Kort daarna stelde Beatrix haar opinie bij.


Laurentien was al jaren de geliefde van haar jongste zoon Constantijn. Lubbers over de houding van Beatrix: 'Er trad bij haar een koninklijk selectiemechanisme op. Het was allemaal niet goed genoeg. Ik zei: 'Volgens mij houden Constantijn en Laurentien van elkaar.' Toen antwoordde Beatrix: 'Maar ik mag er toch wel wat van zeggen?' 'Nee,' zei ik. 'U nodigt Constantijn uit voor de thee. U zegt: 'Ik heb mijn aarzelingen over Laurentien, maar ik zie dat je van haar houdt.' Kies die lijn.'


Prins Johan Friso leerde op een feestje van zijn jongste broer in 2000 Mabel Wisse Smit kennen. Na de dood van Claus drong Beatrix erop aan dat ook Friso parlementaire toestemming voor zijn huwelijk zou vragen. Mabel moest overtuigd worden, daartoe besloot Friso tijdens de eerste Kerst na de dood van zijn vader op paleis Huis ten Bosch. Beatrix zou later tegen Balkenende zeggen: 'Ik heb het gevoel dat de drie broers het samen willen doen. Ze willen samen koning zijn.'


Na de aankondiging van de verloving ging het mis in de informatieverstrekking over Mabels betrekkingen met de topcrimineel Klaas Bruinsma. Beatrix kreeg niets te horen, Balkenende een half verhaal. 'Ik ben belazerd', zei Balkenende en schreef een persconferentie uit waarin hij meedeelde dat er geen toestemming zou worden gevraagd. Friso en Mabel keken naar die persconferentie op televisie bij vriendin Willemijn Verloop: 'Ze raakten in een shock.' En Lubbers vroeg Beatrix later waarom de twee haar niets hadden verteld. Beatrix: 'Ze leken te denken: de oude generatie begrijpt dit toch niet. Ze vinden ons te oud.'


Ook het nichtje van Beatrix, prinses Margarita, de dochter van haar zus Irene, vond een man: Edwin de Roy van Zuydewijn. Grootvader Bernhard nodigde hem uit voor een borrel op Soestdijk. Die was er snel klaar mee. 'Doodenge vent' en een 'verschrikkelijk type', meldde hij Broertjes. 'Deze man', zei hij tegen Broertjes, 'is een vijandig projectiel dat onschadelijk moet worden gemaakt.' Bernhard gaf daarop het Kabinet der Koningin opdracht de geheime dienst AIVD inlichtingen over De Roy van Zuydewijn te laten inwinnen. Chorus schrijft dat Margarita's vader en 'natuurlijk ook' Beatrix daarvan op de hoogte waren. De zaak escaleerde. Het leidde uiteindelijk tot een reeks gesprekken met weekblad HP/DeTijd, waarin het paar uit de school klapte over de Oranjes.


Koningin Juliana

Een vaak aangehaalde opmerking van Willem-Alexander, uit 1997, is dat hij meer affiniteit voelde met zijn grootmoeder Juliana dan met zijn moeder. 'Moest je dat nou zeggen?', zou Beatrix tegen Willem-Alexander hebben gezegd, nadat ze kennis had genomen van het interview. Huisvriend Huub Oosterhuis: 'Dat vond ze niet leuk hoor.' Het leidde een periode van bekoeling in tussen moeder en zoon, die pas weer nader tot elkaar kwamen na de dood van prins Claus.


Tegen Ruud Lubbers, waarom Friso en Mabel haar


niets hadden verteld over Mabels betrekkingen met crimineel Klaas Bruinsma


Over Prins Bernhard


Willem-Alexander, tegen Ruud Lubbers, over de reactie van zijn moeder op zijn nieuwe vriendin Máxima.


Over de toekomst van Paleis Soestdijk


na de dood van Juliana en Bernhard


Tegen Willem-Alexander, die niet


op zijn moeder maar op zijn oma


wilde lijken


Over Pim Fortuyn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.