BEAST vereist professioneel geluid

The Acousmatic Experience, festival voor elektronische tapemuziek met werken van Stockhausen, Boerman, Truax, Schaeffer en Henry. T/m zo., Stedelijk Museum Amsterdam....

PAY-UUN-HIU

Het was nog van te voren gezegd. Tot 85 decibel en niet meer. Maar toen het BEAST-system (het geluidssysteem van het Birmingham Electro Acoustic Sound Theatre) woensdag in de Amsterdamse Posthoornkerk was geïnstalleerd, wilden de jongens wel even de knoppen open zetten. Het werd het door Gaudeamus georganiseerde vierdaagse festival voor tapemuziek, 'The acousmatic experience', bijna fataal. De buurvrouw belde de politie wegens geluidsoverlast en de nieuwe huurder van de kerk, het Centrum Nieuwe Koormuziek, besloot dat het BEAST maar een ander onderkomen moest zoeken.

De concerten, die tot en met zondagavond doorgaan, zijn verplaatst naar de aula van het Stedelijk Museum. Het openingsconcert met Hymnen van Karlheinz Stockhausen kon donderdag nog wel doorgaan in de Posthoornkerk, maar in één van de zijportalen die was afgeschermd met glazen wanden.

Het tekent de marginale positie die de elektronische muziek inneemt. Elektronica is er in de huidige concertpraktijk weliswaar genoeg, maar haast altijd als onderdeel van een visueel spektakel. De tapemuziek die in de beslotenheid van een studio wordt gecomponeerd en alleen via boxen met de buitenlucht in aanraking komt, is een letterlijk 'onaanzienlijk' deel van het muziekleven.

Het lijkt zo vanzelfsprekend dat je luistert met je oren, maar het loskoppelen van auditieve en visuele signalen is en blijft een onnatuurlijke zaak, zo leerde de ervaring tijdens het twee uur durende Hymnen. 'Not to be seen', betekent niet alleen dat er daadwerkelijk niets anders te zien valt dan een batterij onbeweeglijke luidsprekers, maar dat het merendeel van de elektronisch gegenereerde geluiden die uit die boxen komen geen visueel voorstelbare herkomst hebben.

Omringd door boxen in het halfduister van de kerk, als je luistert naar deze zuiverste vorm van geluid, blijkt weer hoe vaak ongemerkt het beeld zich aan de klank hecht. Want ook bij een uiterst auditieve handeling als het beluisteren van een cd-opname zie je onbewust toch de instrumenten en de musici voor je. Maar wat voor voorstelling roept het op als het slotakkoord van het Duitse volkslied de duur van de menselijke ademhaling overstijgt en geleidelijk transformeert in een onbelichaamd hoog en laag?

Op zulke momenten ontstaat het onderscheid tussen het beluisteren van muziek en de 'acousmatische ervaring': een wereld waarin de klank bijna tastbaar is geworden en geluid naar niets anders verwijst dan zichzelf. Om die ervaring draait het festival waarin zowel de klassiekers van de elektronische muziek uit de jaren vijftig en zestig (onder meer de Symphonie pour un homme seul van Pierre Schaeffer en Pierre Henry) als de creaties van de nieuwste elektronica-generatie te horen zijn (zoals Plunderphonics van John Oswald).

Het is het enige muziekfestival dat zo weinig uitvoerende musici vereist en dat roept al gauw het idee op dat die 'zwarte-doos-muziek' net zo goed thuis bij de eigen luidsprekers beluisterd kan worden. Maar zelfs in geamputeerde staat bewees het BEAST (de hoge frequentieluidsprekertjes konden niet aan het plafond gehangen worden en de opstelling was donderdagavond nogal compact) dat professionele geluidssturing via een diversiteit aan luidsprekers een voorwaarde is om de gecomponeerde klankwerelden ook als een omringende werkelijkheid weer te geven. Hoe paradoxaal het ook is, ook puur elektronische muziek komt pas tot z'n recht in een 'live'-uitvoering.

Pay-Uun Hiu

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden