Beangstigend natuurfenomeen 'vorstbeving' door extreme kou Canada

Het kan vriezen dat het kraakt, maar ook vriezen dat het dondert. Met de plotseling opgekomen recordkou in de VS en Canada, laat een zeldzaam natuurverschijnsel, de 'vorstbeving', zich nadrukkelijk horen.
Een raar en soms beangstigend fenomeen, blijkt uit de vele ooggetuigenverslagen in de lokale kranten en op sociale media.

Een ijsbreker in Quebec. Beeld ap

Alsof er een meteoriet neervalt, het dak instort of er een aardbeving is, zo beschrijven hevig geschrokken burgers het verschijnsel. In Toronto kreeg de politie op één nacht honderden meldingen van knallen die men beurtelings omschreef als geweervuur, explosies of inbrekers.

Maar het was koning winter die de trom roerde. Bij 'cryoseismiek', zoals het verschijnsel formeel heet, knappen gesteenten en rotsbodems letterlijk open door de vorst, als water dat erin is weggezakt bevriest en uitzet. Het verschijnsel is zeldzaam, omdat er een natte periode voor nodig is, gevolgd door een zeer snelle afkoeling tot ver onder het vriespunt: precies de omstandigheden zoals die nu in de Verenigde Staten samenvallen.

Aardschok
En als het dan eenmaal zover is, heb je ook wat. Een vorstbeving kan lawaai geven uiteenlopend van diepe dreunen tot scherpe knallen. Maar het kan ook het servies laten trillen. Net een aardschok, weten de Canadezen en Amerikanen die het de laatste dagen meemaakten. 'Het is alsof iemand om de paar minuten op mijn dak beukt', twittert een getuige.

Lokale media brengen in herinnering hoe er in 1934 in Canada ook al eens geheimzinnige knallen te horen waren, en hoe de staat New York in januari 1921 in de ban raakte van dezelfde geluiden.

In Nederland is het verschijnsel onbekend, zegt KNMI-seismoloog Läslo Evers. 'Ik had er zelfs nog nooit van gehoord'. Evers is onder meer betrokken bij de registratie van geluiden en bevingen in Groningen: 'Soms zijn er meldingen van dreunen of knallen van bijvoorbeeld een vliegtuig dat door de geluidsbarrière gaat. Maar cryoseismiciteit heb ik nog nooit nodig gehad om zulke knallen te verklaren.'

Grondsoort
Ook weerman Raymond Klaassen van Omroep Flevoland, die een blog wijdde aan het fenomeen, heeft nog nooit van Nederlandse meldingen gehoord: 'Wij hebben in Nederland volgens mij ook niet de juiste grondsoort.'

Maar zeg nooit nooit. Een Russische seismoloog spitte drie jaar geleden de literatuur door: vorstbevingen komen ook in Europese noordelijke gebieden voor, concludeerde hij - ze zijn alleen zo zeldzaam en plaatselijk dat men ze meestal niet herkent.

Dat is in het informatietijdperk wel anders. 'Vroeger hoorde je iets raars en besprak je dat met je buren', aldus de krant Toronto Sun in een column. 'Nu zeg je 'vorstbeving' - en het Twitteruniversum explodeert.'

Beeld ap
Beeld ap
Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.