BBP meet niet gezondheid van kinderen, of geluk

Hoe een parlementaire commissie vrije tijd, geluk en veiligheid wil meten.

Beeld thinkstock

De eensgezindheid is groot in de Aletta Jacobszaal aan het Binnenhof. Zes keer komt de naam van Rik Grashoff van GroenLinks uit de hoed als voorzitter van de zeskoppige 'parlementaire onderzoekscommissie breed welvaartsbegrip' - men stemt bij dit soort gelegenheden kennelijk ook op zichzelf. Eenzelfde unanimiteit als het om de ondervoorzitter gaat: Wassila Hachchi van D66. Of die eensgezindheid verder gaat dan een gedeelde glimlach voor de groepsfoto, moet blijken.

Breed welvaartsbegrip - het klinkt goed. Breed. Welvaart. Begrip. Zowat alles waar een mens behoefte aan kan hebben in één commissie. In werkelijkheid wordt hier eerder achterstallig onderhoud gepleegd.

Al decennia staan er vraagtekens achter het Bruto Binnenlands Product (BBP) als alleenzaligmakend instrument om te bepalen hoe we er voor staan. Dat BBP doet alsof welvaart hetzelfde is als centen tellen. Robert Kennedy zei het al in 1968: het BBP meet de productie van napalm en sigarettenreclame. Maar het meet niet de gezondheid van onze kinderen of de kwaliteit van onze poëzie. Niet onze wijsheid, onze kennis en ons mededogen. Koning Wangchuk van Bhutan voerde in 1972 Bruto Nationaal Geluk in als belangrijkste indicator voor de stand van het land.

Vaak zijn het rechtse regeringsleiders die dergelijk onderzoek in gang zetten. David Cameron toonde zich ontvankelijk, in Frankrijk zette Nicolas Sarkozy in 2009 de Nobelprijswinnaars Amartya Sen en Robert Stiglitz aan het werk, samen met de Franse econoom Jean-Paul Fitoussi - wetenschappers van linkse snit. Toen ik Fitoussi indertijd vroeg waarom rechts zijn inzichten bij links haalt, had hij een bondig antwoord. 'De simpele feiten geven rechts ongelijk en links gelijk. Dit is niet het moment om te adviseren de markt zijn gang te laten gaan.'

Het lijvige rapport van Fitoussi c.s werd welwillend onthaald bij de OESO, de EU en op de G20 van Pittsburgh, maar belandde daarna in een la. Het was crisis, economen en regeringsleiders hadden andere dingen aan hun hoofd.

Bhutan buiten bereik

In Nederland zijn de fanatieke pleitbezorgers te vinden bij GroenLinks. Van Femke Halsema - die er het boek Geluk! over schreef - tot Bram van Ojik, die samen met Alexander Pechtold de aanzet tot de commissie gaf. 'Het ging ons om de operationele vragen', vertelt de onlangs tot migratiegezant benoemde Van Ojik. 'De uitkomst moet vooral ook praktisch toepasbaar zijn.'

Haagse molens malen langzaam. De motie Van Ojik/Pechtold werd op 24 juni 2014 aangenomen. Een werkgroep werd opgericht, langdurig gesteggel over het budget volgde. Er is 150.000 euro uitgetrokken waarvoor gedurende een half jaar een of twee onderzoekers aan het werk kunnen - Breed Welvaartsbegrip op een koopje. Met zo'n budget ligt Bhutan buiten bereik. De Kamerleden gaan gesprekken voeren met experts in Duitsland, Engeland en Frankrijk.

Elke schijn dat deze commissie het gelijk van Jesse Klaver en diens economisme gaat aantonen, moet worden vermeden. Daarom is GroenLinkser Grashoff uiterst behoedzaam als hij over 'zijn' commissie spreekt. 'Ik zie geen waterscheiding links-rechts. We moeten af van een technocratische benadering, dat wordt breed gedeeld.'

Bas Jacobs: monetariseren Beeld -

Wat de commissie moet opleveren? Ook dan omzichtigheid. 'Onderzoeken of het meerwaarde heeft andere begrippen te hanteren naast het BBP', zegt Grashoff. Zoals duurzaamheid, onderwijs, gezondheid, veiligheid, gelijkheid. Het kan resulteren in wat Klaver eerder aanduidde als een dashboard, waaraan meerdere meetinstrumenten zijn gekoppeld.

Denk aan een schuifpaneel: de economische groei is volgend jaar twee procent, de duurzaamheid neemt met 0,5 procent af. Maar beperken we de economische groei tot één procent, dan gaat de duurzaamheid ook met één procent groeien.

De energieke econoom Bas Jacobs, die zijn vakgebied graag koppelt aan politieke inzichten, schetst de valkuilen. 'Leefomgeving, welvaartsverdeling, vrije tijd - het zou allemaal moeten worden meegewogen om tot een Bruto Nationale Welvaart te komen. Maar hoe breng je dat alles onder één noemer met inkomen? Wat is een extra uur vrije tijd waard? Subjectieve waardering is niet goed te monetariseren. Filosofisch gezien is dit een bijna onhaalbare opdracht.'

Grashoff hoopt dat de conclusies doorklinken in de verkiezingsprogramma's voor 2017 en bij de vorming van een nieuw kabinet. Dat het te laat is, daar wil hij niks van weten. 'In geen van de buurlanden is dit onderwerp van de agenda verdwenen.' Mocht voor de zomer de Bruto Nationale Welvaart kunnen worden gemeten, weet dan dat in stilte een wonder is verricht.

Voorzitter Grashoff: behoedzaam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.