Baudet en Simons hadden niet misstaan in de vrolijke volière die het NOS-debat al was

Journalisten van over de hele wereld die dezer dagen de vermeende populistische machtsgreep van nabij willen verslaan, horen met open mond over partijen voor dieren, ouderen, ondernemers, piraten, niet-stemmers, vrijzinnigen, libertairen, Jezusadepten, lokalo's en stemkastjes. Het zijn juist de twintig partijen die in het NOS-slotdebat niet met de grote tenoren in discussie mochten, die van de Nederlandse politiek zo'n vrolijk gekleurde volière maken.

Lijsttrekkers Jacques Monasch (L, Nieuwe Wegen), Kees van der Staaij (SGP) en Henk Krol (R, 50PLUS) Beeld anp

Op de samenstelling van het kwintet dat in de marge van het tv-debat met elkaar in de clinch mocht, viel wel wat af te dingen. Thierry Baudet (Forum voor democratie) en Sylvana Simons (Artikel 1) hadden qua debatkracht niet misstaan. Norbert Klein (Vrijzinnige Partij) had op grond van zijn Kamerzetel net zo veel recht mee te doen als Jacques Monasch (Nieuwe Wegen). En dat Tunahan Kuzu (Denk) de confrontatie met Jan Roos (VNL) uit de weg ging, was electoraal goed te verklaren: Kuzu heeft weinig te winnen bij een verbale clash waarin hij op zijn stellingname in de Turkijerel zou worden aangevallen. Maar onfatsoenlijk was het: op de middag voor het debat afzeggen vanwege uitspraken die je opponent lang geleden deed.

Iedere lijsttrekker mocht een gespreksthema inbrengen. Zodoende spraken Kees Van der Staaij (SGP), Henk Krol (50Plus) en Monasch over hulp bij zelfdoding, koopkracht van ouderen en immigratie. Dat bood Van der Staaij de ruimte het probleem van Krol te duiden. 'U bent Henk Heli met de helikopterview', zei hij, verwijzend naar de helikoptertournee die Krol een dag eerder had gemaakt. 'Kom eens wat dichter bij de mensen, dan zie je de verschillen.' Aardige beeldspraak, overduidelijk voorbereid. Zoals ook het steekje richting Jacques Monasch van Nieuwe Wegen was ingestudeerd: 'Deze nieuwe wegen lijken op de oude paden van de SGP.'

Uitersten vonden elkaar

Zoals vaker deze campagne was de wisseling over de wet voltooid leven het boeiendst. Met Van der Staaij mordicus tegen, Krol aarzelend en Monasch die opriep godsdienst niet aan anderen op te leggen. Monasch werd in het debat een uitgelezen kans geboden zijn nieuwe partij eindelijk wat aandacht te bezorgen. Krol slaagde er niet in het debat zoals in Carré - toen hij met de groten mocht meedoen - naar zich toe te trekken.

Met Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Jan Roos (VNL) heb je zowat het hele politieke spectrum te pakken. Thieme opereert met een horizon van tientallen jaren, Roos navigeert eerder op incidenten. Nederlandse identiteit en klimaatverandering stonden op de agenda. Het wonder geschiedde: de uitersten vonden elkaar. Dat kwam doordat Thieme de onderwerpen handig aan elkaar knoopte. Ze wees op de grote vluchtelingenstroom die op gang zou komen als gevolg van de klimaatverandering. 'Als het gaat om duurzame energie, staan we aan uw zijde', zei Roos. Thieme was er blij mee, al had Roos volgens haar de cijfers nog niet op orde.

Moeilijk zou samenwerking worden als het om identiteit gaat. Haal de macht terug uit Europa, vond Roos. Thieme hanteerde een ander paradigma. Ze noemde de EU een lobbyparadijs, maar zei ook: ben je voor Europa, dan ben je tegen de EU.

Lees ook: Nooit eerder stonden zoveel partijen in de laatste peilingen voor de verkiezingsdag zo dicht bij elkaar. In het slotdebat deden de lijsttrekkers dinsdag een laatste poging om de talrijke zwevende kiezers toch nog over te halen. Zo deden de grote acht het.

Rutte, Thieme en Roos voorafgaand aan het debat Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden