Batman, bedankt!

Met zijn debuut District 9 sleepte Neill Blomkamp al een Oscarnominatie binnen. Nu draait de tweede sciencefictionfilm van de jonge regisseur. V sprak met hem in Londen. En met hoofdrolspeler Matt Damon.

Het begon met de trailer van Tim Burtons Batman, eind jaren tachtig, in een bioscoop in Johannesburg. Neill Blomkamp was negen jaar en herinnert zich vooral de laatste seconden van dat filmpje, waarin de Batmobiel door een vuurzee richting de camera rijdt. Hij herinnert zich ook hoe serieus hij het meende toen hij, wijzend naar het scherm, tegen zijn moeder zei: 'Dít wil ik ook maken.' De hoofdfilm, Home Alone, moest toen nog beginnen.


Inmiddels is de in Canada woonachtige Zuid-Afrikaanse filmmaker 33 jaar, nog altijd piep binnen zijn beroepstak. Blomkamps tweede speelfilm Elysium, een slim, actueel sciencefictionspektakel met grote filmsterren (Matt Damon, Jodie Foster) en een budget rond de 100 miljoen dollar, draait vanaf vandaag in de bioscopen. Een uitzonderlijke prestatie.


In een hotel in Londen vertelt hij - een welbespraakte nerd met het postuur van een rugbyspeler - droogjes hoe die ene bioscoopervaring hem nog voor zijn tienerjaren een kraakhelder carrièredoel bezorgde. 'Elke keuze die ik vanaf dat moment maakte werd een bewuste stap om filmregisseur te worden.' Op jonge leeftijd knutselde hij vooral met Super8-filmpjes. Rond zijn 18de, toen zijn ouders vanuit Johannesburg naar Vancouver verhuisden, maakte hij 3D-animaties voor reclames, niet veel later regisseerde hij zijn eigen korte films, waarin interactie tussen mensen en robots steevast een belangrijke rol speelde. De dingen die hij toen maakte, cockpits voor ruimteschepen bijvoorbeeld, hadden door hun vele details een ziel, zeggen de mensen die nu met hem werken.


Het Amerikaanse tijdschrift Time zette hem vier jaar geleden op de lijst van 's werelds honderd invloedrijkste personen, nadat hij de wereld had veroverd met zijn speelfilmdebuut District 9, een sciencefictionsatire over aliens die na een invasie van Johannesburg door de mensen als tweederangsburgers in townships worden weggestopt. Die film, gefinancierd door regisseur Peter Jackson, bezorgde hem tevens een Oscarnominatie voor beste scenario.


Elysium is volgens Blomkamp van 'hetzelfde DNA' als zijn voorganger. De film speelt zich af in 2154, een tijd waarin de allerrijksten de overbevolkte aarde zijn ontvlucht voor een villa in een reusachtig ruimtestation. 'District 9 gaat over xenofobie en ras, Elysium over klassenstrijd en radicale inkomensverschillen. Er zit vier jaar tussen beide films, maar ik heb ze kort na elkaar geschreven, waarschijnlijk zat ik nog in dezelfde mind zone.'


Het succes van zijn debuut betekende ook dat hij voor zijn opvolger meer geld had te besteden; het budget van Elysium is ruim drie keer zo groot als dat van District 9. Op de set merkte hij echter nauwelijks verschil. Werken met een groter budget maakt het maken van een film niet per definitie makkelijker, zegt Blomkamp. Onafhankelijk van de hoogte van het budget geeft hij elke dollar bij voorkeur anderhalf tot twee keer uit. Zo moest Elysium met een budget van ongeveer 100 miljoen dollar ogen als een film van 150 miljoen. 'Dat kan alleen wanneer je overal bovenop zit en geen moment achterover leunt.'


In Hollywood gebeurt volgens de Zuid-Afrikaan vaak juist het tegenovergestelde. 'Dan besluit een regisseur na een voorvertoning nog even 100 nieuwe digitale effecten toe te voegen, gewoon omdat het geld er is.'


Om zijn film op zoveel mogelijk punten 'groots en episch' te maken liet Blomkamp de hoofdrol spelen door een acteur van Hollywoods A-lijst, een van de grote sterren die het in de Amerikaanse film voor het zeggen hebben. 'In eerste instantie gaf ik de voorkeur aan een onbekende hoofdrolspeler, maar de wereld waarin Elysium zich afspeelt, werd gaandeweg groter en groter. Een grote naam zou het aanzien van de film vanzelfsprekend nog verder vergroten. Door een Amerikaanse ster een rol te laten spelen in een vervallen, dystopisch Amerika, gaf ik de Amerikanen bovendien een interessante ingang naar hun eigen land te kijken.'


Die ster werd Matt Damon, vanwege zijn veelzijdigheid Blomkamps uitgesproken favoriet. 'Enerzijds is hij een actieheld, bekend van de Bourne-films, en helemaal aan de andere zijde van het filmspectrum speelt hij in vrij radicale arthouse als Gerry van Gus Van Sant. Veel acteurs van zijn status kiezen een duidelijker profiel, die moeten niets hebben van die uitersten. '


Damon wist dat het goed zat, toen hij het 'geweldig slimme' District 9 bekeek. 'Ik kies mijn films altijd op basis van de regisseur', zegt hij in een naastgelegen hotelkamer. 'Die moet tijdens het maken van een film zo ontzagwekkend veel beslissingen maken, dat het geen toeval is wanneer hij een heleboel goede beslissingen achter elkaar maakt. Vanzelfsprekend leidt dat tot een goede film. '


De leeftijd van regisseur vormde voor Damon geen probleem. 'Het voelde in het begin wel vreemd om steeds te horen wat je moet doen van iemand die jonger is dan jij. Dat had ik niet eerder meegemaakt, maar Neill is een talent. Hij weet uitzonderlijk goed wat hij wil en gedraagt zich niet autoritair. Uiteindelijk hadden we vooral een hoop lol. Alsof we met vrienden een film maakten in de achtertuin.'


Maar dan wel serieuze lol; Blomkamp maakt sciencefiction met een sterke hang naar realisme. Hij laat zich naar eigen zeggen inspireren door literatuur (The Forever War van Joe Haldeman uit 1974, over een intergalactische ruimte-oorlog als Vietnamallegorie), zijn jeugd in Johannesburg en sciencefictionfilms uit de jaren zestig, zeventig en tachtig, van 2001: A Space Odyssey en Alien tot Blade Runner en Robocop. Slimme spektakelfilms die een grimmig toekomstbeeld schetsen.


Met Elysium probeert de regisseur iets vergelijkbaars te doen. 'Ik vroeg mij af hoe het Los Angeles van de toekomst eruit zou zien wanneer je de grenzen opengooit en iedereen van Canada tot Chili een vrije doortocht geeft. De rijken in Bel-Air, Malibu en Beverly Hills slaan op de vlucht. Lager op de maatschappelijke ladder vind je momenteel de Spaanstalige gemeenschappen, zij krijgen gaandeweg een grotere invloed op de samenleving.'


In Blomkamps toekomstversie van de stad dus geen mengvorm van Amerikaanse en Aziatische culturele invloeden, zoals de zo geloofwaardig geschetste samenleving in zijn voorbeeldfilm Blade Runner, maar een combinatie van Amerikaans, Spaans en zelfs een beetje Zuid-Afrikaans . 'Ik heb een tijdje overwogen om de razendsnelle ontwikkeling van Chinese megasteden een rol te laten spelen in de film, maar als ik Azië erbij had getrokken was dit verhaal uitgedraaid op een elfdelige miniserie. Ik dwong mijzelf tot keuzen, en beperkte mij voor de scènes op aarde tot Los Angeles.'


Dat Blomkamp weet wat hij wil blijkt volgens Damon misschien wel het meest uit het feit dat hij zo precies was over de uiterlijke vormgeving van zijn toekomstbeeld. 'Op zijn laptop heeft hij een boek vol tekeningen met door hem ontworpen wapens, ruimteschepen, camerasystemen', zegt de acteur. 'Veel daarvan is precies zoals het oorspronkelijke ontwerp in de film terecht gekomen.'


De jongeling realiseert zich desondanks ook dat hij nog voldoende heeft te leren. 'Ik maak sciencefiction, maar vertel vaak in een soort oervorm, via de drie-aktenstructuur met een heldere set-up, conflict en resolutie. Wanneer ik een betere filmmaker word, zal ik ooit subtielere verhalen vertellen - voorlopig ben ik vooral geïnteresseerd in het optrekken van een zo overtuigend mogelijk filmwereld.'


Occupy Elysium


Elysium vertoont thematische raakvlakken met de Occupybeweging, al berusten die volgens hoofdrolspeler Matt Damon op toeval. 'De film is opgenomen voor de eerste tentjes werden opgezet, maar het lijkt een geval van Zeitgeist, een fascinatie voor onrecht en ongelijkheid die mensen op verschillende plaatsen op hetzelfde moment bezighoudt. Denk maar aan het zinnetje uit Fight Club: it was on the tip of everybody's tongue.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.