Baskische leider viert katterig feest

Plan voor grensoverschrijdend Baskisch gebied mislukt...

AMSTERDAM Wie tien jaar premier is, heeft eigenlijk recht op een feestje. Maar veel te vieren heeft Juan José Ibarretxe niet. De minister-president van Baskenland mag dan sinds januari 1999 als lehendakari de baas zijn van de onrustige autonome regio in noord-Spanje, zijn voornaamste politieke doelen zijn steevast mislukt. Het Baskische identiteitsbewijs is nog altijd geen officieel document. Pamplona is niet de hoofdstad van zijn gedroomde Euskal Herria (Land der Basken). En de afscheidingsbeweging ETA zaait nog altijd dood en verderf om haar separatistische claims kracht bij te zetten.

Nu heeft Ibarretxe (51) voor dat laatste vergiffenis gevraagd aan de ETA-slachtoffers. Als eerste Baskische premier in de historie verontschuldigde hij zich vorig jaar voor het feit dat de terreurslachtoffers te weinig steun hebben gekregen vanuit de Baskische samenleving. Ibarretxe creëerde bovendien een wet die ook subsidies mogelijk maakt voor belangenorganisaties voor slachtoffers en nabestaanden van het ETA-geweld buiten Baskenland. Maar deze beslissingen vallen in het niet bij de woede die zijn twee controversieelste projecten de afgelopen jaren hebben gewekt: het Plan-Ibarretxe en het Baskische referendum.

Het Plan-Ibarretxe beoogde de autonome status van de drie Baskische provincies Alava, Guipuzcoa en Vizcaya te vervangen door een vrije associatie met Spanje. Het Spaanse parlement veegde dit voorstel in februari 2005 resoluut van tafel. Met het referendum wilde Ibarretxe in oktober 2008 (en ook in 2010) de Basken raadplegen over de politieke toekomst – en mogelijke zelfbeschikking – van Baskenland. Het Spaanse Constitutionele Hof oordeelde in september dat die volksraadpleging niet mag worden gehouden, omdat deze indruist tegen de Spaanse grondwet.

Beide tegenslagen hebben Ibarretxe niet uit het veld geslagen. De premier is ervan overtuigd dat een meerderheid van de Basken zijn nationalistische wens deelt, en net als hij fantaseert over het Land der Basken, een historische gemeenschap waarin Baskenland, de autonome Spaanse regio Navarra en drie Baskische provincies in het Franse departement Pyrénées-Atlantiques tot een zelfstandige natie worden samengevoegd.

Ibarretxe heeft daarom deze week het Baskische parlement ontbonden en voor 1 maart regionale verkiezingen uitgeschreven. Hij weet dat hij driemaal eerder de stembusgang heeft gewonnen. En zijn Baskische Nationalistische Partij (PNV) is sinds 1980 onafgebroken aan de macht in het 75 zetels tellende Eusko Legebiltzarra en in het presidentiële paleis. Maar hij weet vooral, dat voor het eerst in bijna drie decennia mogelijk geen enkele (links-)nationalistische partij die banden heeft met de ETA, meedoet aan de Baskische verkiezingen.

Hun mogelijke afwezigheid is een gevolg van het Spaans verbod op de huidige twee partijen, die als platform dienen voor de ETA en haar al jaren verboden politieke vleugel Batasuna. Acción Nacionalista Vasca (ANV) en EHAK (Communistische partij van de Baskische Landen) waren vier jaar geleden nog goed voor negen zetels bij de regionale verkiezingen. Maar belangrijker nog een gevolg van de enorme verdeeldheid die binnen de ETA en Batasuna is ontstaan over het laten mislukken van het staakt-het-vuren die de Baskische afscheidingsbeweging tussen maart 2006 en juni 2007 in acht nam. Of Ibarretxe daar voordeel uit kan halen, hangt echter af van een rechtszaak die donderdag voor het hoogste gerechtshof in Baskenland begint. Daarin staan onder meer de premier en diens belangrijkste rivaal Patxi López, leider van de Baskische socialisten, terecht.

Zij worden ervan beschuldigd minstens tweemaal (op 19 april 2006 en 22 januari 2007) gesprekken te hebben gevoerd met vertegenwoordigers van Batasuna, die ook voor de rechter moeten verschijnen. Beiden zijn aangeklaagd omdat ze door hun gesprekken het verbod op Batasuna als politieke partij zouden hebben genegeerd.

Rechtsdeskundigen verwachten mede op basis van bijna honderd getuigen – onder meer de Spaanse premier Zapatero – dat Ibarretxe, López en de anderen met de schrik vrij komen. De vraag is welke invloed de rechtszaak op de verkiezingscampagne kan hebben. In het kamp van Ibarretxe lijken ze zich voorlopig weinig zorgen te maken. Een foto van de lehendakari in de beklaagdenbank zou zijn status alleen maar vergroten als man die pal staat voor zijn ideeën – en die van het Baskische volk – en bereid is deze tot het uiterste door te zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden