Basisverzekering in zorg valt niet meer te vermijden

Als de overheid invloed op de ziektekostenverzekering wil behouden, zal het de weg naar een basisverzekering moeten inslaan. Na jarenlange, vergeefse pogingen wordt zij er trouwens wel toe gedwongen....

Wat de Nederlandse polderdemocratie in geen jaren voor elkaar kreeg, lijkt dankzij Europa nu toch te lukken: de invoering van een basisverzekering tegen ziektekosten. Eind vorige week werd duidelijk dat de politiek, in de persoon van minister Borst van Volksgezondheid, eindelijk begint te beseffen dat de overheid haar invloed op de gezondheidszorg alleen kan behouden als er een sociaal ziektekostenstelsel bestaat. Zo zijn de mores nu eenmaal in de Europese Unie.

Nederland kent sinds jaar en dag een zogeheten duaal stelsel. Naast het ziekenfonds, waarbij 60 procent van de bevolking is verzekerd en waaraan de overheid regels kan stellen, bestaat de particuliere verzekering. Commerciële bedrijven moeten met elkaar concurreren, zeggen de strenge regels van de Europese Unie. Daarom mogen nationale overheden zulke bedrijven in hun mededingingsgevecht geen strobreed in de weg leggen.

Zo gaat dat dus niet in polderland. De particuliere verzekeraars in Nederland mogen de verliezen die ze lijden op bepaalde groepen - ouderen, lage inkomens - omslaan over al hun verzekerden. Dat is solidair, maar het past slecht bij vrije ondernemers die zaken doen voor eigen risico. En als zodanig worden ze door Brussel wél beschouwd.

Europa is echter maar één oorzaak van de bekering van Borst. Verandering van het stelsel is ook om andere redenen noodzakelijk. De burgers accepteren niet langer dat het in de gezondheidszorg armoe troef is, terwijl Nederland bulkt van het geld. Daarnaast willen de verzekeraars en de zorgverleners meer ruimte voor eigen initiatief. Gezondheidszorg is daardoor een politiek thema van de eerste orde geworden.

De basisverzekering is op zichzelf geen nieuw plan. Al in 1987 kwam de commissie-Dekker met een voorstel daartoe. Dat plan strandde, onder meer door verzet van de verzekeraars. Dit keer weegt het Europese argument echter veel zwaarder. Dat komt mede doordat de Europese rechter twee jaar geleden besliste dat ziekenfondsen ook hulp in het buitenland moeten vergoeden.

En de Nederlandse overheid beseft dat zij om een solidair ziektekostensysteem te kunnen handhaven, het tweeslachtige duale stelsel moet vervangen door één sociaal stelsel voor iedereen. Want daarover heeft Europa geen zeggenschap.

Nederland heeft al veel langer een moeizame verhouding met Europese regels, en niet alleen met die uit Brussel. In 1996 bepaalde de rechter dat ziekenfondsen geen eigen bijdrage mochten vragen van kraamvrouwen die op medische indicatie in het ziekenhuis moesten bevallen. Toch gebeurde dat al sinds 1980, in strijd met de Europese Sociale Code van de Raad van Europa.

Ook de nieuwe eigen bijdragen voor het ziekenfonds die in 1997 werden ingevoerd, (niet voor kraamzorg ditmaal), waren onrechtmatig. De Tweede Kamer verhinderde op de valreep dat het kabinet de code opzegde en de gehate eigen bijdragen werden twee jaar later afgeschaft.

Dat is nóg niet alles. De code en het verdrag van de internationale arbeidsorganisatie ILO verbieden ook het heffen van eigen bijdragen voor de AWBZ-verzekering (die onder meer de zorg in verpleeghuizen en psychiatrische klinieken vergoedt). Tenminste als die zorg wordt verleend voor kwalen die de patiënt tijdens zijn werk of door een beroepsziekte heeft opgedaan. Afgelopen week waarschuwden ambtenaren van Borst dat die patiënten wellicht met succes hun eigen bijdrage bij de rechter kunnen aanvechten.

Macro gezien gaat het niet om grote bedragen. Weliswaar betalen AWBZ-verpleegden 3,6 miljard gulden per jaar uit eigen zak, maar slechts een klein aantal van hen heeft een beroepsgerelateerde aandoening. Op micro niveau kan het echter wel om veel geld gaan: de maximale bijdrage kan oplopen tot drie à vierduizend gulden per maand. Dat de Nederlandse wet geen onderscheid maakt tussen 'arbeidszieken' en 'gewone' zieken, is mooi, maar niettemin strijdig met internationale regels.

De basisverzekering mag onvermijdelijk zijn, zij is nog lang geen realiteit. Het kabinet wil vóór de zomer een plan op tafel leggen, waarmee het volgende kabinet aan de slag kan. Voor het zo ver is, zal nog lang gebakkeleid worden over de inhoud van het basispakket en de premieheffing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden