Basisonderwijs ontslaat duizenden leerkrachten

In het basisonderwijs is een gedwongen uittocht van duizenden, vaak jonge leerkrachten gaande. Pedagogische academies voor het basisonderwijs (pabo's) dreigen personeel op te leiden dat voorlopig niet aan de bak komt.

Een docent op een basisschool deelt de Cito-toets uit, 7 februari 2012. © ANP

De oorzaak van de ontslaggolf is een opeenstapeling van bezuinigingen in het primair onderwijs. Volgens de sectororganisatie PO-Raad tellen die op tot een jaarlijkse korting van ruim 900 miljoen euro, op een totaal van circa 9,5 miljard euro rijksbijdrage.

'Basisscholen komen financieel steeds meer in de problemen', zegt bestuurslid Simone Walvisch van de PO-Raad. 'Klassen worden daardoor weer groter, voor conciërges is minder geld, op schoonmaak wordt bezuinigd en collega's die extra zorg en ondersteuning leverden, komen vast voor een groep te staan.' Volgens Walvisch is deze dalende lijn niet vol te houden. 'Schoolbesturen willen geen leerkrachten ontslaan. Maar het zal toch moeten.'

In de korting van 900 miljoen euro is de aangekondigde bezuiniging van 300 miljoen euro op het passend onderwijs (voor leerlingen die extra begeleiding nodig hebben) opgenomen, maar niet de geringere bijdragen van andere subsidiegevers, zoals die van gemeenten voor gebouwenonderhoud en achterstandenbeleid.

Het Participatiefonds, dat de werkloosheidsuitkeringen in het primair onderwijs beheert, bevestigt dat het aantal nieuwe uitkeringen de afgelopen jaren fors is gestegen. Werden in 2009 nog 2.722 nieuwe uitkeringen verstrekt, vorig jaar waren dat er 4.737. Het aantal ontslagen leerkrachten ligt volgens directeur Franz van Dijk van het Participatiefonds waarschijnlijk hoger, aangezien niet iedereen een uitkering aanvraagt.

Dure schoolborden
De 'stille bezuinigingen' zijn in het primair onderwijs al voelbaar. Zo stegen de werkgeverslasten - zoals de verplichte premies voor de pensioen- en vervangingsfondsen - veel sneller dan de rijksvergoedingen daarvoor. Hetzelfde geldt voor materiaalkosten en energieprijzen.

'Terwijl vrijwel alle scholen werken met digitale schoolborden, is de bekostiging nog altijd gebaseerd op ouderwetse zwarte', zegt Reinier Goedhart, financieel medewerker van de PO-Raad. 'En die digiboards - prachtig natuurlijk voor het onderwijs - verbruiken ook veel energie.'

Minister Van Bijsterveldt van Onderwijs bestrijdt dat het verlies van duizenden arbeidsplaatsen het gevolg is van 'stille bezuinigingen'. De genoemde maatregelen maken maar een klein deel uit van de bekostiging, en de gestegen werkgevers­lasten zijn volgens de bewindsvrouw 'ruimschoots gecompenseerd'. Bovendien hebben nog veel schoolbesturen meer leerkrachten in dienst dan op grond van hun leerlingen­aantal mag, zegt Van Bijsterveldt.

In het primair onderwijs zitten ruim 1,6 miljoen leerlingen en werken bijna 190 duizend mensen. Het grootste deel van de kosten zit in de salarissen. De overhead is klein, minder dan 4 procent. Stijgende werkgeverslasten zijn dus alleen met personeelsreductie op te vangen.

Hierdoor dreigen jarenlang te weinig afgestudeerden van de opleidingen te kunnen worden afgenomen. 'Net nu er veel is geïnvesteerd in de kwaliteit van de pabo's, moeten we ze afwijzen', zegt Frank van Esch, bestuursvoorzitter van INOS, een groot scholenbestuur in Breda. De PO-Raad bevestigt dat: 'We verliezen de innovatieve en jonge mensen, en houden een relatief overschot aan oudere en duurdere leerkrachten', zegt Walvisch. Minister Van Bijsterveldt zegt dat het juist goed is te anticiperen op het tekort dat vanaf 2015 op de arbeidsmarkt wordt verwacht.

De bezuiniging op het passend onderwijs zal al vanaf 2013 haar beslag krijgen. Veel scholen houden er in hun begroting al rekening mee. De klassen zouden als gevolg hiervan met nog eens 10 procent kunnen groeien, zegt Walvisch.

Lees meer in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.