Basis voor leenstelsel gelegd bij kaarslicht

Ruim anderhalf jaar had minister Bussemaker nodig voor een akkoord over het leenstelsel voor studenten. Wie waren de architecten daarvan?

DEN HAAG - Het gebeurt niet vaak dat Tweede Kamerleden bij elkaar op bezoek gaan. Toch fietst Jesse Klaver (GroenLinks) begin april 's avonds door Den Haag naar het huis van Pieter Duisenberg (VVD) met een belangrijke opdracht: een uiterste poging doen om een akkoord te sluiten over het leenstelsel voor studenten.


De twee politici nemen bij kaarslicht plaats onder het afdak in de tuin van Duisenberg. Veel licht geven die kaarsen niet. Klaver en Duisenberg schijnen de berekeningen die ze maken bij met hun telefoon. Zo ontstaan de contouren van het leenstelsel.


De onderhandelingen over het leenstelsel zijn dan al drie maanden gaande. In december heeft Jet Bussemaker, minister van Onderwijs, bot gevangen in de Tweede Kamer. Sindsdien is er weinig meer van haar vernomen. In de ministerraad wordt verwonderd naar Bussemaker gekeken. Waarom lukt het haar niet om een akkoord te sluiten?


Het komt doordat Bussemaker te snel wil, zeggen de Kamerleden. De PvdA-minister is zich er terdege van bewust dat ze niet meer te lang kan wachten met resultaten.


Bussemaker zet vanaf het begin op papier wat er volgens haar in een akkoord moet komen te staan. Zin voor zin mogen de Kamerleden zeggen wat ze vinden. Maar daar zijn ze nog lang niet aan toe. Zij willen eerst principiële discussies voeren.


Tegelijkertijd heeft Bussemaker te weinig oog voor details, klagen de Kamerleden. Pieter Duisenberg en Jesse Klaver, beiden met een financiële achtergrond, geloven dat het de moeite loont om veel informatie in te winnen over elk denkbaar scenario. Zelfs in het weekend laat Duisenberg nog berekeningen maken.


Bussemaker begrijpt weer niet dat de Kamerleden zich als superambtenaren gedragen. Zij denkt dat de politici, onervaren als ze zijn, vluchten in 'de techniek' om maar geen politieke keuzes te hoeven maken.


Zo groeit het onbegrip tussen minister en parlement. En Bussemaker geniet al niet veel vertrouwen. In 2013 stuurt de minister plompverloren een wetsvoorstel voor een leenstelsel voor masterstudenten naar de Tweede Kamer. GroenLinks en D66, nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer, voelen zich niet serieus genomen.


Ook de VVD heeft een probleem met de PvdA-minister. Als zij benadrukt dat GroenLinks zonder een aanvullende beurs nooit akkoord zal gaan, legt de VVD dat uit als partijdigheid. Voor Duisenberg voelt het niet lekker om onder leiding van een PvdA-minister te onderhandelen met drie partijen aan zijn linkerzijde.


De gemeenteraadsverkiezingen in maart eisen hun tol. De politici schieten in de campagnemodus, waarin ze de nadruk leggen op de verschillen en niet denken aan overeenkomsten.


En zo zitten op 20 maart, een dag na de raadsverkiezingen, de onderhandelingen muurvast. Duisenberg weigert namens de VVD geld uit te trekken voor verhoging van de aanvullende beurs. Voor Klaver is dat onbespreekbaar.


Toch laten de Kamerleden elkaar op dat moment niet los. Ze zijn op elkaar gesteld geraakt en vertrouwen elkaar wel. In de zomer heeft Duisenberg zijn collega's uitgenodigd om met zijn bootje uit varen te gaan. Jesse Klaver en Mohammed Mohandis (PvdA) zijn allebei net vader geworden. Beide baby's hebben van Duisenberg een VVD-rompertje gekregen.


Als Jet Bussemaker eind maart een week op reis gaat naar China, roept Paul van Meenen (D66) zijn collega's bij elkaar. 'We laten het ons toch niet gebeuren dat het niet lukt', zegt hij tegen zijn collega's.


Ondertussen beseft ook Jet Bussemaker dat de Kamerleden er onder haar leiding niet uit zullen komen. Ze roept fractievoorzitters Halbe Zijlstra (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) bij zich. Samen bedenken ze dat Klaver en Duisenberg aan het werk moeten. Halbe Zijlstra stelt het voor aan GroenLinks-leider Bram van Ojik. Die gaat akkoord. Het zijn vooral de verschillen tussen GroenLinks en de VVD die moeten worden overbrugd.


Zo komt het tot een ontmoeting in de achtertuin van Duisenberg. Er volgen meer afspraken. Terwijl de zoon van Klaver op schoot zit bij Duisenberg, neemt het leenstelsel vastere vormen aan. Het is in die dagen dat ze de naam 'studievoorschot' verzinnen.


Jet Bussemaker vindt dat allang best. Met een brede lach meldt ze op 28 mei aan de verzamelde pers dat het gelukt is om een akkoord te sluiten. Meteen daarna dirigeert ze de journalisten de zaal in waarin de Kamerleden zitten te wachten voor een persconferentie. Het is geen toeval dat zij mogen vertellen wat er allemaal verandert voor studenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden