Bartje en de georganiseerde baldadigheid

Bartje is verdwenen uit Assen en niemand in Drenthe maakt zich er druk om. Het jongetje dat weigerde voor bruine bonen te bidden, bleek vrijdag van zijn voetstuk te zijn gezaagd...

'Ik denk dat het een grap is', meent ook Hans Elerie van de Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe. 'Natuurlijk is het een stunt', zegt Harrie Popken, medewerker van Radio Drenthe en voorheen voorlichter van de gemeente Assen. Hoewel Assen vrijdag bekendmaakte aangifte te zullen doen van diefstal, sloot zelfs wethouder Wiersema een oudejaarsgrap niet uit.

Aan weerszijden van de Fries-Drentse grens hebben de bewoners het meegemaakt: er verdwijnen in december her en der in Nederland beelden, die na de jaarwisseling precies in hun dorp weer opduiken. Een standbeeld van Lenin dat bouwmagnaat Henk Koop uit Oost-Duitsland haalde, werd eind 1997 van zijn erf in het Groningse Tjuchem gehaald. Op 1 januari 1998 keek Lenin uit over de Brink, die vanwege zijn rode stenen het Rode Plein wordt genoemd, in het Friese Oosterwolde.

In december 1991 verdween het wassen beeld van Gorbatsjov uit Madame Tussaud in Amsterdam, één dag nadat hij was afgetreden als Sovjet-president. Op nieuwjaarsdag kwam Gorbatsjov boven water in Elsoo. Het beeld van oud-bondscoach Rinus Michels in de tuin van de KNVB in Zeist ging eenzelfde weg: ook dat werd op 1 januari 2002 onthuld in Elsoo.

De oudejaarsstunt is vaak het werk van oudejaarsverenigingen, die vooral in de Friese gemeente Ooststellingwerf en in dorpjes vlak over de grens met Drenthe een bloeiend bestaan leiden. De clubs heten De Geitefok (Oldeberkoop), De Oliebol (Vledder) of Tiet Zat (Zorgvlied), maar het bekendst is Vesuvius uit Elsoo, dankzij de ontvreemding van Gorbatsjov en Michels.

Henk Schurer van Vesuvius kan niet verklaren waarom deze grappen juist in zijn streek populair zijn. Toen Vesuvius in 1965 werd opgericht was de oudejaarsvereniging er in de mode, meent hij. Doel was de baldadigheid tijdens oudejaarsnacht in te dammen. Sleepten jongens voorheen alles wat los en vast zat naar een plein om het daar in brand te steken, nu doen ze alleen nog onschuldige dingen. 'Waar een oudejaarsvereniging is, kan de politie thuisblijven.' Vóór de jaarwisseling zamelen de leden geld in voor cadeaus aan bejaarden. Wat van de rest is gekocht, wordt op oudejaarsnacht even na twaalven bekendgemaakt in het dorpshuis: wipkippen, afvalbakken of banken voor het dorp. Zo nu en dan verzint de club er een stunt bij: de onthulling van een gestolen beeld. 'Daar zit een hele spanning aan vast.'

Het beeldje van Bartje is met oud en nieuw al vaker doelwit geweest. Dat was in de tijd dat het origineel nog buiten stond. De witte steen waarvan het was gemaakt, raakte beschadigd. Reden voor het gemeentebestuur van Assen om het origineel in het gemeentehuis te zetten en voor buiten aan de Noordersingel een replica van brons te laten maken.

En die is nu weg. Hans Elerie heeft er niemand over gehoord: 'Buiten Drenthe denken ze altijd dat we zo achterlijk zijn dat we ons nog ophangen aan Bartje. ' Harrie Popken: 'Ik heb altijd een pesthekel aan dat beeld gehad omdat het de associatie oproept met het armenhoes en achterlijkheid. Misschien moet het maar wegblijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden