RECONSTRUCTIE

Bart van U. wilde zelf cel in. Wat ging er fout?

In de zaak rond Bart van U., die woensdag is veroordeeld voor de moord op oud-minister Els Borst en die op zijn zus, is zo veel misgegaan, dat justitie en het kabinet niks anders konden dan excuses maken. Wat ging er fout? Lees de reconstructie terug, op de dag van de uitspraak.

Forensische experts van de politie en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) analyseren sporen in en bij de garage van oud-minister Els Borst. (archiefbeeld)Beeld ANP

Bart van U. wil in het voorjaar van 2013 graag de gevangenis in, maar krijgt het niet voor elkaar. Hij wil zijn straf van 3 jaar uitzitten, die hij een jaar eerder opgelegd heeft gekregen van het gerechtshof in Den Haag vanwege verboden wapenbezit. Hij heeft zich al bij een aantal gevangenissen gemeld. Maar die hebben hem weggestuurd. Ze kunnen in hun systeem zijn straf niet vinden en verwijzen hem naar het politiebureau. Bij het bureau in Zeist krijgt hij van agenten het advies zijn 'leven verder op te pakken'.

Dat heeft Van U. dan al geprobeerd. Hij heeft de afgelopen zes maanden gewerkt aan een nieuw bestaan, in Noorwegen. Hij heeft een stukje grond in de gemeente Os, in de provincie Hedmark, en woont in een caravan. Werk heeft hij niet. Dus zit hij zonder inkomen. Maar solliciteren wil hij niet, omdat de celstraf nog boven zijn hoofd hangt. Daarom wil hij de cel in, zodat hij vervolgens met een schone lei kan beginnen.

De vader en moeder en de vijf zussen van Van U. maken zich grote zorgen om hun zoon en broer. Dat doen ze al jaren. De celstraf is het probleem niet. Hun zoon heeft hulp nodig, geestelijke hulp, al heel lang. Zelf weigert hij die. Door die houding glipt hij overal tussendoor.

'Schizofreen gedrag'

Bart van U. zit sinds januari dit jaar vast op verdenking van twee moorden, op zijn zus en op oud-minister Els Borst. Die zou hij hebben gepleegd, terwijl hij eigenlijk zijn straf van 3 jaar had moeten uitzitten. Maar door een opeenstapeling van fouten bij politie, justitie en ggz zat Van U. zijn straf niet uit, werd hij niet opgepakt en ook niet, gedwongen, geholpen aan zijn psychische stoornissen. Terwijl er signalen en noodkreten genoeg waren, van hemzelf en van zijn familie.

Bart van U. (39) komt uit een geslacht van zeevaarders. Dat hij ook zou gaan varen lag voor de hand. Na de lts begint hij op 17-jarige leeftijd aan de zeevaartschool in Rotterdam. Daarna gaat hij aan de slag als maritiem officier.

In 2007 krijgt de familie van Van U. het idee dat het niet goed gaat met Bart. Hij is begin 30 en heeft niet zo veel werk meer. Een van de zussen doet die zomer een melding bij de politie in Rotterdam. Hij woont daar in hetzelfde pand als een van zijn zussen. Tegen de politie zegt een zus dat haar broer 'schizofreen gedrag' vertoont. Hij gedraagt zich raar en verdwijnt soms zomaar.

Beeld de Volkskrant

40 klappen

In oktober dat jaar vindt een incident plaats dat grote impact op hem zal hebben. Kort na middernacht krijgt hij in een filiaal van Burger King in Rotterdam klappen van twee mannen. Hij zegt hierover later dat hij 'ongeveer 40 klappen kreeg'. 'Ik vond het niet nodig mijn wapen te trekken, maar ik wil mijzelf wel heel houden.'

Van U. is op dat moment lid van een schietclub, hij heeft een wapenvergunning en een wapen. Maar die vergunning raakt hij eind 2009 kwijt na een melding bij de politie over psychische problemen en labiel gedrag. Het afnemen van zijn wapenvergunning is een probleem voor Van U. Hij heeft die wapens nodig, vindt hij zelf. Er dreigt van alles. Mensen die hem willen observeren. En islamitisch gevaar.

Beeld de Volkskrant

Geen gedwongen opname

In de periode daarna bezoekt hij geregeld politiebureaus in Rotterdam. Hij klaagt daar dat zijn wapenvergunning is ingetrokken. Op 5 december 2011 pakt de politie hem na een anonieme melding op voor verboden wapenbezit. Het is een opluchting voor zijn ouders. Die schrijven in een brief aan de rechter-commissaris dat ze hun zoon hebben zien veranderen 'in een angstige man'. Ze voelen zich door hem bedreigd en hebben de sloten in hun huis laten vervangen. Ze benadrukken dat hij hulp nodig heeft en anders weer zal 'vervallen in recidive en een sociaal neerwaartse spiraal'. Ze vragen of in het vonnis gedwongen opname en zorg kan worden opgenomen.

Op verzoek van de officier van justitie krijgt Van U. in het huis van bewaring vervolgens bezoek van een psychiater en een psycholoog. Maar hij weigert medewerking. Dit is het moment voor justitie om te kiezen. Gaat ze Van U. strafrechtelijk aanpakken of laten ze hem gedwongen opnemen?

De officier beslist dat een gedwongen opname niet aan de orde is. Van U. komt niet depressief en psychotisch over, vinden ook de psycholoog en psychiater die hij afwees.

Geen dna-materiaal afgenomen

Op 29 maart 2012 wordt Van U. veroordeeld tot 10 maanden cel, waarvan 4 voorwaardelijk. Ook moet hij zich, zoals de officier had geëist, regelmatig melden bij de reclassering. Die kan dan in de gaten houden hoe het met hem gaat.

In juni heeft hij zijn straf uitgezeten en komt Van U. weer vrij. Om onduidelijke redenen is er geen dna-materiaal bij Van U. afgenomen, zoals wel had gemoeten.

Van U. krijgt weer een klus aan boord van een schip en vaart uit. Hij is er daarom ook niet bij als hij in september in hoger beroep 3 jaar cel krijgt. Het hof eist dat hij onmiddellijk wordt opgepakt, omdat er wel degelijk acuut gevaar bestaat. Een wijkagent gaat meteen aan de slag. Hij vraagt de korpsleiding om een arrestatieteam. Hij vindt het te gevaarlijk om Van U. alleen op te pakken. Als blijkt dat Van U. op zee is, informeert de wijkagent bij de Zeehavenpolitie op welk schip hij zit. Maar de Zeehavenpolitie kan dat alleen achterhalen als Van U. internationaal gesignaleerd staat. Dat staat hij niet.

Dus belt de wijkagent het ressortsparket, onderdeel van het OM dat het hoger beroep doet, in Den Haag en vraagt of Van U. alsnog gesignaleerd kan worden. Hij krijgt te horen dat Van U. in cassatie is gegaan en zolang op vrije voeten mag blijven. Een paar maanden later krijgt de wijkagent een andere functie bij de politie. Van U. blijft vrij en doet tot mei 2013 de mislukte poging in Noorwegen een bestaan op te bouwen.

Beeld de Volkskrant

Ongevaarlijk

Wat daarna volgt is een opeenstapeling van incidenten, pogingen van Van U. om zijn straf uit te zitten en van zijn familie om hem behandeld te krijgen.

In oktober 2013 wordt hij opgepakt bij de Israëlische ambassade in Brussel. Hij maakt stampij, draagt een veiligheidsvest en heeft twee messen. Hij wordt opgesloten in een psychiatrisch ziekenhuis. Hij werkt niet mee aan een behandeling. Zijn familie probeert hem in een Nederlands psychiatrisch ziekenhuis te krijgen, maar dat mislukt. Van U. ontsnapt vervolgens in België en gaat weer naar zijn woning in Rotterdam.

Van U. vindt zelf ook dat het slecht met hem gaat. Op 30 januari 2014 gaat hij naar het hoofdbureau van de Rotterdamse politie en gooit met niet-aangestoken vuurwerk. Van U. zegt dat het niet langer gaat. Ook geeft hij aan dat hij strafbare feiten gaat plegen als hij niet wordt aangehouden wordt, zodat hij alsnog moet worden opgepakt. Hij gaat akkoord met een onderzoek door de acute dienst van de ggz. Die concludeert dat Van U. geen gevaar voor zichzelf of voor anderen is.

Beeld de Volkskrant

Els Borst

Een week later, op 8 februari, komt oud-minister Els Borst om gewelddadige wijze om het leven. Drie dagen later vraagt Van U. opnieuw aandacht. Nu steekt hij vuurwerk af voor het politiebureau in Amersfoort. Hij wordt opgepakt en blijkt messen bij zich te hebben en een kogelwerend vest te dragen. Van U. wordt kort opgenomen, maar komt op last van de rechter weer vrij. Hij zou opnieuw geen gevaar voor zichzelf of anderen vormen.

Maanden later, op 12 januari 2015, meldt hij zich bij de marinekazerne in Amsterdam, twee dagen na de moord op zijn zus. Zijn dna levert later een match op met sporen op de plaats delict bij Els Borst.

Deze reconstructie is gebaseerd op het onderzoeksrapport van de commissie-Hoekstra.

Voormalig minister Els Borst in 2011.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden