Barrières

Toen Barrie Stevens vijftig jaar geleden naar Nederland kwam, wilde hij één ding: beroemd worden. Na een paar jaar ontmoette hij de liefde van zijn leven, de veel oudere acteur Leen Jongewaard. 'Hij is de maatstaf voor alles.'

Barrie Stevens (68) wilde ze eigenlijk niet meer zeggen, die twee woorden. Maar nu is er dan toch een boek - een portret van de choreograaf, danser en acteur, geschreven door journalist Frank Waals - met de titel Vooral doorgaan.

Stevens zei het, met zijn kenmerkende Engelse accent, tegen talloze kandidaten van de Soundmixshow, waar hij negen jaar jureerde. 'Dat ik een kreet heb bedacht, die ineens door miljoenen mensen werd gezegd! Heel raar. Het is gewoon in het programma ontstaan, zonder vooropgezet plan. Je moet vooral doorgaan, zei ik tegen kandidaten. Niks mee bedoeld. Op een gegeven moment ging het opvallen. Toen ben ik het gaan cultiveren. En op een gegeven moment vond ik het wel weer mooi geweest. Ik was er klaar mee.'

U wilde geen 'vooral doorgaan' meer zeggen. Toch heet dit boek zo. Waarom?

'Ik had allerlei titels bedacht. Triple pirouette, bijvoorbeeld. Tot ik me realiseerde: Triple pirouette, dat snapt niemand. Iedereen zei dat ik dit boek gewoon Vooral doorgaan moest noemen. Ergens stond het me tegen, maar aan de andere kant: het ís mijn filosofie. Dat was het zeker de laatste twee jaar, met die prostaatkanker, die bestralingen en die hormooninjecties. Toen had ik zoiets van: Stevens, nu moet je écht doorgaan. Ik heb weinig last van die hormonen en ik ben nu kankervrij. Ik word alleen veel te dik. Opgeblazen. Ik moet naar de sportschool, maar ik háát het. Verder nemen die injecties al je seksuele drift weg. Als ik nu een leuke man zie, denk ik: leuk. En dat is het dan weer. Eigenlijk is het leven een stuk makkelijker geworden.'

Al bijna vijftig jaar woont Stevens, geboren in Londen, in Nederland. Als 18-jarige deed hij auditie voor de Snip & Snap Revue, werd aangenomen en vertrok naar een land waar hij behalve 'iets met klompen en molens' niets van wist. Daar maakte hij carrière als de mooie jongen met het grappige accent in Ja zuster, nee zuster en Ti-ta-tovenaar, en later als choreograaf, als artistiek directeur van de musicalopleiding in Tilburg, en als jurylid in de Soundmixshow.

Joop van den Ende zei ooit: als hij in Engeland carrière had proberen te maken, was hij verder gekomen. Denkt u dat ook?

'Achteraf wel, ja. Misschien vind ik dat diep van binnen wel jammer. En misschien moet ik dat maar eens tegen mezelf durven te zeggen. In Nederland ben je klaar als je 65 wordt. Ik was verplicht te stoppen in Tilburg. De maatschappij hier geeft je het gevoel dat het afgelopen met je is omdat je grijs en oud bent. Finito. Ik denk dan: potverdomme, dat is niet wáár! Daarom was ik zo blij dat ik in 2012 de choreografie van De Jantjes mocht doen. Geweldig! Dat was vlak na dat hele kankerverhaal. En de kritieken waren goed, hoor.'

In Engeland gaat het er anders aan toe?

'Daar kijkt men niet naar je leeftijd, maar naar wat je gedaan hebt. Natuurlijk moet je weten wat je wel en niet kan, maar dat weet ik. Aan zelfkritiek ontbreekt het me niet.'

U had er grote moeite mee toen u als jurylid bij de Soundmixshow moest stoppen. Van den Ende zegt dat u het hem jarenlang kwalijk heeft genomen.

'Ik heb hém niets kwalijk genomen. Het was de keus van de producent. Maar dat zoiets stopt, terwijl ik weet dat ik gewaardeerd word, daarmee heb ik het moeilijk. Als een kind van wie het speelgoed wordt afgepakt. Ik vond het niet eerlijk, want wat had ik verkeerd gedaan? Waarom hoorde ik er ineens niet meer bij? Ik moest daar echt mee leren leven. Wel kon ik door de Soundmixshow met hulp van Joop van den Ende een dansschool beginnen, Dance Unlimited. Een geweldige school. Want ja, daar heb je mij weer, ik wilde gróte namen. Uit het buitenland! Ik had het helemaal voor elkaar. Helaas werd het financieel gezien een ramp. Ik ben een nul met geld.'

Hoe groot was het fiasco?

'Het heeft mij honderdduizend gulden gekost. Het lesgeld van 12,50 per uur dekte de kosten helemáál niet, maar dat wilde ik niet zien. Op een gegeven moment was het een kwestie van het touw om mijn nek hangen of stoppen. Een bittere pil. Joop had mij 40 duizend gulden gegeven en ik moest hem vertellen dat het mislukt was. Hij deed er niet moeilijk over, maar ik zag zijn teleurstelling. Het voelt nog steeds als gewicht op mijn rug dat het toen niet is gelukt.'

Jacques d'Ancona heeft wel eens gezegd dat u te aardig bent. Is dat de reden van het mislukken van uw dansschool?

'Zou kunnen. Ik was de persoon die op hete dagen voor alle docenten een ijsje ging kopen. In plaats van dat ik zei: we gaan nu geld verdienen. Ik wilde mijn gevoel tonen door voor iedereen een ijsje te kopen. Zo ben ik.'

Hoe kijkt u terug op uw carrière?

'Ik zie niet alleen gemiste kansen, echt niet. Ik heb op West End gestaan. Ik ben negen jaar op televisie geweest. Ik zat in Ja, zuster, nee zuster en in Ti-ta-tovenaar. Ik heb met Liza Minnelli gewerkt. Wat moet een mens nog meer? Maar ja, inderdaad, ik vind het nooit goed genoeg. Het is voor mij lastig om tevreden te zijn.'

Het boek - Stevens noemt het liever een portret dan een biografie - kwam er niet op initiatief van de choreograaf. 'Nee, helemáál niet. Ik krijg het er zelfs een beetje benauwd van, dat dit boek er is, om het idee dat iedereen het kan lezen, terwijl het over mijn leven gaat. O jee, wat gek.'

Al een paar jaar geleden begonnen de gesprekken met journalist Waals, die onder meer voor Weekend werkt. 'Frank zei: ik wil jouw biografie schrijven. Dat vond ik goed. We hebben afspraken gemaakt en ik heb uitgebreid zitten praten. Eind vorig jaar zei ik: ik wil het lezen. Helemaal tevreden was ik niet, ik zeg het maar eerlijk. Je vertelt je leven, inclusief pieken en dalen, en iemand anders doet daar iets mee. Ik had een ja-nee-ja-nee-ja-nee-gevoel. Het was niet in alle opzichten raak, maar ook weer niet zo mis dat ik dacht: ik stop ermee. Henk van Gelder heeft een biografie van mijn vriend Leen Jongewaard geschreven en dat voortreffelijk gedaan. Hij heeft een prachtig boek over Joop van den Ende geschreven. Vergeleken met hem is Frank nog een jonge hond, begrijp je?'

Toen Stevens vijftig jaar geleden naar Nederland kwam, wilde hij één ding: beroemd worden. 'Ik was heel ambitieus. En ik wilde een bepaald milieu ontvluchten, het Engeland van mijn jeugd. Ik kon mijn homoseksualiteit daar niet bespreken en hier kon dat wel.'

Na een paar jaar ontmoette hij de zeventien jaar oudere Leen Jongewaard, zanger en acteur die beroemd werd door 't Schaep met de 5 pooten en Ja zuster, nee zuster,waarin hij In een rijtuigje, Op een mooie Pinksterdag en M'n opa zong. Stevens was 20, Jongewaard 37. Achttien jaar hadden ze een relatie. Stevens noemt Jongewaard de liefde van zijn leven.

'Toen ik Leen ontmoette, was ik samen met een andere jongen. Hij was na de breuk zo boos, dat hij mijn ouders een woedende brief heeft geschreven, nog voor ik ze zelf had verteld dat ik homoseksueel was. Toen wisten ze het dus. Maar ook toen ik klein was, moeten ze het hebben gezien. Ik kwam de trap af in een jurk van mijn moeder, met make-up op mijn gezicht, terwijl mijn ouders televisie zaten te kijken. Ze schrokken zich wezenloos.'

Wat zeiden ze?

'Bijna niks, dat was het pijnlijke. Heel rustig, niet kwaad, zeiden ze dat ik maar weer naar boven moest gaan om me om te kleden. Ik kon er absoluut niet me ze over praten. Alles is wonderful en beautiful, dat is het hypocriete aan Engelsen. Want zo is het leven niet altijd. Mijn ouders zeiden nooit dat ze van me hielden, maar elke keer dat ik weer naar Nederland vertrok, huilden ze hartverscheurend. Tránen.'

Waarom viel u op Leen Jongewaard?

'Voor mij was hij een vader en een moeder. Leen was geen Brad Pitt, maar zijn aanwezigheid, zijn eerlijkheid, oprechtheid, levenslust, loyaliteit - dat kom ik nooit meer bij iemand anders tegen. Ik was een mooie jongen en 17 jaar jonger. Dat vond hij leuk. Hij was beschermend en zorgde voor me, voor mijn kleren, mijn eten, het huis. Wat werk betreft heeft hij me nooit geholpen, daar was hij straight in. Toen ik over spraaklessen begon, zei Leen: niet doen, want je verdient je brood met dat accent. Achteraf vind ik dat ik het wel had moeten doen. Ik denk dat ik dan misschien wél een rol in een grote musical had gekregen. Leen zei ook dat ik naar Engeland moest gaan, omdat hij dacht dat ik daar meer kon bereiken. Maar dat wilde ik niet. Ik wilde bij hem zijn.'

Hij was ook lastig.

'Vooral voor zichzelf. Hij was depressief, slikte veel medicijnen. Zo'n groot talent, maar een en al onzekerheid. Soms kwam hij huilend thuis van de psychiater. Ik was groen en kon hem niet de geestelijke steun geven die hij nodig had. Dat is de reden geweest dat we uit elkaar gingen, denk ik achteraf. Toen ik tegen de 40 liep, vroeg ik me af: kan ik dit nog? Ik zat zo onder de mantel van Leen. We waren twee aapjes die elkaar vasthielden. Ergens was het niet helemaal gezond.'

U verliet hem uiteindelijk voor een andere man.

'Ja, voor Hans, een enig mens. Hij was leuk, jong, positief. We voelden ons meteen tot elkaar aangetrokken. Leen zei, op een ochtend aan de keukentafel: wat ga je doen, blijf je bij mij of ga je met Hans? Ik zei: nou, ik ga met Hans. Ik verbaasde mezelf, maar ik heb het gedaan. Leen hielp me met het vinden van een woning. Boos was hij nooit, wel verdrietig. Hans en ik zijn drie jaar met elkaar gegaan. In die jaren is er een grote vriendschap ontstaan tussen Hans en Leen. Zij zijn beste vrienden geworden. Toen Leen uiteindelijk aan een hartstilstand overleed, was hij met Hans op vakantie in Zuid-Frankrijk.'

Hebt u ooit spijt gehad dat u Leen verliet?

'Niet meer. Ik denk dat het moest. Ik voel me nu sterker dan ooit. Er is geen gedoe meer. Ik zie nu wie en wat ik ben, ook de minder leuke kanten. Over zo'n boek kan ik nu gewoon zeggen dat ik het niet alleen maar leuk, leuk en leuk vind. Vijftig jaar geleden kon ik dat niet.'

Steeds vaker denkt Stevens eraan om terug te verhuizen naar Engeland. 'Ik heb mijn vader van 92 twee maanden geleden naar een verzorgingshuis gebracht. Mijn moeder is in 2004 overleden en ik ben enig kind. De zorg voor mijn vader slokt al mijn energie en tijd op. Hij heeft alzheimer. De man zat maar thuis, in een soort eenzaamheid. Hij deed niks, behalve televisiekijken. Nu woont hij op een prachtige plek, tussen de mensen. Dat had hij nodig.'

Hoe vaak gaat u erheen?

'Iedere maand, met EasyJet. Ik ben het huis waarin hij dertig jaar heeft gewoond aan het verbouwen. Misschien omdat ik er zelf wil gaan wonen. Maar ook omdat, als mijn vader lang blijft leven, ik het zal moeten verkopen om het verzorgingshuis te bekostigen. Hij woont niet in een kasteel, maar we moeten iedere maand 2.500 euro op tafel leggen. Mijn leven staat in het teken van mijn vader. Helemaal. Dat huis in Engeland begint heel erg aan me te trekken. Ik denk dat het tijd is om de boel om te draaien. Daar wonen en als het nodig is even naar mijn appartementje in Holland, in plaats van andersom.'

Het kan zijn dat uw vader nog tien jaar leeft. Dan zou uw leven nog tien jaar in het teken van uw vader staan.

'Ik wil dat hij een mooi einde krijgt. Tegen mezelf zeg ik: doe dat, en doe het goed. Mijn moeder heb ik misschien tekortgedaan door veel in Nederland te zijn. Ik wil nu menselijkheid tonen. Mijn ambitie komt nu op het tweede plan. Toen mijn moeder overleed, was ik te laat in Engeland om afscheid te nemen. Dat wil ik niet nog een keer meemaken. Ik zou het mezelf niet vergeven. Hoewel dat natuurlijk onzin is, want hij is 92, het kan zomaar gebeuren. Soms vraag ik me wel af: wie gaat het bij mij doen? Wie brengt mij naar een verzorgingshuis?'

Had u kinderen gewild?

'Nee, veel te veel zorg. Als ik kinderen zie, vind ik het vaak etters. Terwijl ik heus van kinderen houd, hoor. Trouwen hoef ik ook niet. Ik heb nog wel eens pogingen gedaan om nieuwe relaties aan te gaan, maar weet je wat het probleem is? Leen. Hij heeft zo'n stempel gedrukt op mijn leven. Hij is de maatstaf voor alles. Voor liefde, voor houden van. Niemand kan dat evenaren. Ik zou het hem bijna kwalijk nemen, want het maakt het leven nu wel moeilijk. Ik ben te kritisch geworden. En omgekeerd: als je niet jong en strak bent, tel je in de homoscene niet mee. In zo'n bar voel ik me dan ineens héél eenzaam. Je hoort en ziet ze fluisteren: dat is toch die en die? En daar kom ik natuurlijk niet voor.'

Vooral doorgaan. Een portret van Barrie Stevens. Door Frank Waals. 190 pagina's, 18,75 euro.

CVBarrie Stevens

Barrie Stevens (Londen, 11 juni 1944) kwam als 18-jarige naar Nederland en speelde in de televisieseries Ja zuster, nee zuster en Ti-ta-tovenaar. Daarnaast was hij als danser en acteur te zien in vele musicals en negen jaar als immer positief jurylid bij de Soundmixshow van Henny Huisman. Hij regisseerde de musicals Footloose, A Chorus Line, Follies, Grease en Pippin. Ook was hij jarenlang artistiek leider van de musicalopleiding van Fontys Hogescholen in Tilburg. In 2012 deed hij de choreografie van de musical De Jantjes.

Vanavond wordt het boek Vooral doorgaan, een portret van Stevens door journalist Frank Waals, gepresenteerd in theater Carré in Amsterdam.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden