Barretje Hillary schenkt laatste rondje voor de vrije markt

Seksschandalen, staatsgrepen - niets weerhoudt de groten der aarde van hun jaarlijkse gang naar het Zwitserse bergdorp Davos. Hillary Clinton verstoorde een vrije-marktfeestje....

ER doen veel amusante anecdotes de ronde over Dr h.c.mult. Klaus Schwab, Professor of Business Policy aan de universiteit van Genève, Vice-Chairman van het UN Committee for Development Planning maar bovenal oprichter van het World Economic Forum. Tijdens menig diner wordt tot in de kleine uurtjes de draak gestoken met zijn steenkolen-Engels, zijn onbegrensde ijdelheid en zijn sterk ontwikkelde gevoel voor status. Zo lieten mevrouw en meneer Schwab tijdens de gala-avond, de Soirée (smoking verplicht), vorige week zaterdagavond, menig president en premier in de rij staan alvorens hen te begroeten. In de ogen van Wim Kok, twee dagen in Davos, een gênante vertoning, maar ook hij moest zich aan het bizarre ritueel onderwerpen.

Maar er is ook respect voor de man die elk jaar opnieuw - afgelopen week voor de 28ste keer in successie - in staat is mensen met (veel) macht en met (te veel) geld bij elkaar te brengen op een bergtop van 1600 meter hoogte.

Het Zwitserse bergdorpje Davos was dezer dagen weer even het centrum van de wereld. Verslaggevers van toonaangevende kranten zoals de Herald Tribune, The Wall Street Journal, maar ook de Financial Times schreven hun vingers blauw over de gevolgen van de Azië-crisis, de concurrentiekracht van Europa en de nieuwe prioriteiten in de volgende eeuw.

Een beetje regeringsleider, minister, topondernemer, of toonaangevende kunstenaar (geen sportmensen!) laat zich tegenwoordig zien in Davos; dit jaar opende bondskanselier Helmut Kohl de zesdaagse conferentie en hield Hillary Clinton de slotpreek. En tussen Kohl en Clinton in kwartetten ruim tweeduizend congresgangers in zes lange dagen met ruim driehonderd sessies over de meest uiteenlopende onderwerpen (drugs, klonen, media, ozon, gezondheid, werkloosheid en economische groei: roept u maar).

De charme van Davos zit in de eenvoudige, maar uiterst sluwe (lees: commerciële) formule die Schwab heeft bedacht. Op informele wijze praten over de problemen van de wereld; zonder tijdsdruk, zonder agenda en met de mogelijkheid om een middagje (of twee) te ontsnappen op de ski's. Twee verslaggeefsters van het Amerikaanse zakenblad Forbes waren tevergeefs op zoek naar de familie Brenninkmeijer, eigenaar van C & A. Bij de skilift: 'Er lopen hier zoveel miljonairs vrij rond - we hoopten ook Brenninkmeijer tegen te komen. Maar hij is er niet, zegt u? Jammer, we zoeken wel een andere multi.'

Nederlandse topondernemers zijn ook gek op hun jaarlijkse uitstapje naar de sneeuw. Ze zoeken veel vertier bij elkaar, kegelen wat, skiën met hun partner en doen tijdens de rijkelijke lunches en diners goede zaken met medespelers uit andere continenten. En over de kosten doen ze niet moeilijk. De twintigduizend gulden inschrijfgeld (rekening Schwab) verdienen ze gemakkelijk terug, zeggen ze.

Voor een buitenstaander is het niet gemakkelijk snel tot de insiders ('Thanks Dick, I loved your intervention') te horen. Schwab heeft zijn favorieten graag om zich heen. Vaste klanten zijn oud-premier van Israël Simon Peres, Republikein Newt Gingrich, dirigent en violist Yehudi Menuhin, grootkapitalist George Soros, Harvard-econoom Jeffrey Sachs, maar ook de Nederlanders Victor Halberstadt, economisch hoogleraar te Leiden en Cor van Zadelhoff, megamakelaar te Amsterdam.

Elk jaar zorgt Schwab voor een uitsmijter die goed scoort op de voorpagina's van internationale kranten. Enkele jaren geleden glibberde Nelson Mandela door de spekgladde straten van Davos. Vorig jaar werden Yasser Arafat en Bibi Netanyahu in het chique hotel Belvedère gesignaleerd. Dit jaar maakte de speech van Hillary Clinton de meeste indruk op de aanwezigen van het World Economic Forum.

In ruim twintig minuten hield zij - uit haar blote hoofd - ten overstaan van zo'n tweeduizend rijken en machtigen een vlammend betoog tegen vooroordelen en stereotypen. Het is haar vaste overtuiging dat arme mensen, vooral vrouwen en kinderen, in de volgende eeuw alleen via onderwijs uit de misère kunnen worden geholpen.

Ze vertelde over haar recente bezoeken aan sloppenwijken in Azië, Latijns-Amerika en Afrika: 'Iets meer krediet, úw krediet, maakt een wereld van verschil voor mensen die leven in bittere armoede. U kunt deze mensen toegang geven tot de civil society van de 21ste eeuw; waarin overheid, ondernemingen en burgers op een evenwichtige wijze met elkaar samenwerken.'

Het gedachtengoed van Hillary Clinton stond haaks op de teneur van Davos tot dan toe: één grote lofzang op de vrije markt. De First Lady hield de wereldleiders een spiegel voor en wees op de onvolmaaktheden van de vrije markt, de uitwassen. Ze keerde zich tegen de sfeer van overwinnaars die zich van de machtigen en kapitaalkrachtigen der aarde had meester gemaakt.

Hillary Clinton zei het zo: 'Met de vrije markt alleen, hoe heilzaam die ook is geweest in de twintigste eeuw en hoeveel economiche groei daardoor ook is ontstaan, redden we het niet. We zullen nieuwe evenwichten moeten vinden tussen vrije concurrentie en sociale cohesie. Ik noem dat het ontstaan van een civil society; een maatschappij waarin alle burgers economische en sociale rechten hebben.'

Veel business-mannen en politici klapten uitbundig voor de vrouw van de president. Even vergetend (bewust of onbewust) dat ze de dagen hiervoor hele andere principes hadden omhelsd. Neem Karel van Miert, een sociaal-democraat van Belgischen huize, en sinds tijden Europees Commissaris voor concurrentiepolitiek: 'We moeten onze markten openhouden en verder dereguleren.'

Zijn collega Sir Leon Brittan (voor intimi: SLB), ook al sinds 1989 lid van de Europese Commissie en tegenwoordig verantwoordelijk voor de handelspolitiek van de Europese Unie, geeft een ideologische lading aan zijn overtuiging. Luister even naar zijn pleidooi: 'Mensen die strijden voor liberalisering, deregulering, het opruimen van rigiditeiten op de arbeidsmarkt, meer concurrentiekracht in Europa, zijn niet de tegenstanders van een sociale politiek. Zonder een competitief Europa dat de strijd aankan met andere continenten, is er geen bescherming van de sociale zekerheid. Het één is dus een voorwaarde voor het ander.'

Leon Brittan reageerde zo fel omdat hij zich ergerde aan uitspraken van de machtigste man van de Amerikaanse vakbonden, John Sweeney, president van de AFL/CIO. Deze rondborstige zestiger schetste een uiterst somber beeld over de consequenties van de global economy. Azië is in crisis, Japan in een diepe recessie, Rusland wordt geplaagd door een gangster-kapitalisme, Europa stagneert en Afrika is afgeschreven door investeerders. Alleen Latijns-Amerika en China ontspringen enigszins de dans. Conclusie: 'De vrije markt lost de problemen niet op. Kijk naar Amerika: mensen moeten langer werken voor minder geld. Dat is workpoverty.'

Interessant was te zien hoezeer de internationale vakbonden in Davos aan het kortste eind trokken. Hun tien-puntenplan voor de 21ste eeuw kreeg amper aandacht. Tijdens een matig bezochte persconferentie ontstond tussen de bobo's van de vakorganisaties nog ruzie ook over het economische risico van een 35-urige werkweek, hartstochtelijk bepleit door de Franse collega's. De Duitse DGB zei de Franse aanpak te steunen, maar dat klonk weinig geloofwaardig gezien de opstelling van de Duitse vakbonden de laatste jaren: meer loon en geen arbeidstijdverkorting.

De enige man uit die hoek die serieus werd genomen in de wereld van machthebbers en kapitalisten, was oud-vakbondsman en premier Wim Kok. Hij genoot als founding father van het Dutch Model een ongekende populariteit. Ook in Davos. Wat Nederland het afgelopen decennium heeft gepresteerd, wil iedereen wel op zijn naam schrijven.

Bijvoorbeeld Christian Pierret, de Franse staatssecretaris van Industrie. Die had een lastige boodschap te midden van alle critici over het Franse Model (kortere werkweek, met behoud van loon). In zijn verhaal verwees Pierret voortdurend naar kleine broer Nederland, dat erin was geslaagd drie elementen van economische herstelpolitiek te combineren: terugbrengen van de arbeidstijd, meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt en decentrale cao-onderhandelingen. Voor hem stond vast dat de 'operatie korter weken' in Frankrijk niet mag leiden tot hogere arbeidskosten. Hoe? Door loonmatiging voor vele jaren af te spreken. De ondernemers in de zaal haalden opgelucht adem, maar dachten: dat lukt hem nooit.

De twee musketiers van het Hollandse model, Wim Kok en Hans Wijers, beiden aanwezig in Davos, benadrukten nog een andere noodzakelijke voorwaarde voor succes. Kok: 'Er moet vertrouwen zijn tussen sociale partners. Dat is er gekomen in Nederland toen ik samen met werkgeversbaas Chris van Veen het akkoord van Wassenaar heb gesloten. Vanaf dat moment ging een streng financieel beleid hand in hand met sociale rechtvaardigheid.'

Ook Onno Ruding, begin jaren tachtig minister van Financiën en mede-uitvoerder van het no-nonsense beleid van premier Lubbers, sprak in lovende termen over de cultuuromslag in Nederland. Investering in mensen is daarbij van wezenlijk belang, aldus de man die in Nederland in 1984 nog alle werklozen tegen zich in het harnas joeg vanwege zijn Tante Truus-opmerkingen.

Ruding leek in Davos aan zijn tweede jeugd bezig. Hij sprak als tweede man van de Amerikaanse bank Citicorp over het belang van teamwork in bedrijven om goede prestaties te bereiken en waarschuwde zijn collega-ondernemers voor te gemakkelijk omspringen met de menselijke factor in het bedrijfsleven. 'Zo'n strategie kost tijd en geld, maar is uiteindelijk goedkoper dan het alternatief: onwetendheid.'

Over prioriteiten voor de 21ste eeuw gesproken. Niet alleen Ruding, ook grootkapitalist George Soros zei het: de wereld staat aan de vooravond van een nieuwe economie. Wie niet investeert in nieuwe technologie, in netwerk-economie, eco-systemen, productvernieuwing én in mensen, die verliest alles. En zo kan het gedachtengoed van Hillary Clinton toch nog terrein winnen: te beginnen in Davos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden