Interview EU-onderhandelaar Michel Barnier

Barnier acht nieuwe Brexit-onderhandelingen zinloos. ‘We wachten met ingehouden ongeduld’

EU-onderhandelaar Michel Barnier op weg naar een vergadering over de Brexit, afgelopen vrijdag. Beeld AP

Michel Barnier onderhandelde meer dan twee jaar namens de EU over de Brexit, eerst met Theresa May, nu met Boris Johnson. Johnson heeft weinig toegevoegd aan de 600 pagina's die Barnier al met May bij elkaar had onderhandeld. Er valt ook weinig meer toe te voegen. Verder uitstel zal niets meer veranderen aan de vragen, en ook niet aan de antwoorden, zegt hij. Het heeft al veel te lang geduurd. Voor Barnier had het helemaal niet gehoeven: 'Brexit is een lose-lose situatie.’   

Bij de vraag of het derde Brexit-uitstel nu echt het laatste is, stokt EU-onderhandelaar Michel Barnier even. Na enkele uh’s herpakt hij zich en kiest – als altijd – zijn woorden zorgvuldig. ‘De Britse politiek verplicht ons tot geduld.’ De Fransman heeft zich na drie jaar onderhandelen met Londen het befaamde Britse understatement eigen gemaakt.

De dag dat het Lagerhuis spreekt over nieuwe verkiezingen – en daardoor nieuw uitstel van de Brexitdatum – ontvangt Barnier de EU-correspondenten van acht Europese kranten (waaronder de Volkskrant) in zijn Brusselse kantoor. Opvallend genoeg een pc-loze kamer, de enige aanwezige elektronica is een klein tablet. En nee, dat is niet omdat hij dacht dat de Brexit snel geregeld zou zijn.

Maar zo lang, met zo veel praatrondes, crisissessies, EU-toppen, climaxen en onnavolgbare debatten in het Lagerhuis, had hij dat verwacht? Barnier (68) kijkt over zijn werktafel naar buiten. ‘Als je een doel voor ogen hebt, zijn de problemen op weg erheen oplosbaar. Maar je moet wel die stip op die horizon hebben.’

Het derde uitstel: waarom zou het dit keer wel ergens toe leiden?

‘Ik heb er meer vertrouwen in omdat het Lagerhuis vorige week het Brexitakkoord in principe goedkeurde. Dat was de eerste positieve stemming over de Brexit. Tot nog toe was alles negatief, steeds wat het parlement niet wilde. Nu ligt er voor het eerst iets wat het Lagerhuis wel wil. Dat is een stap vooruit. Maar zoals ik al zei: we wachten met ingehouden ongeduld. Hoe eerder het akkoord getekend wordt, hoe beter.’

U heeft ruim twee jaar met Theresa May onderhandeld, sinds kort zit u tegenover Boris Johnson. Wat is het verschil?

‘Er is een groot verschil in het werk dat de twee moesten verzetten. Met May heb ik twee jaar lang onderhandeld over een scheidingsakkoord van bijna 600 pagina’s. Alles zat daarin: de rechten van de burgers, de eindafrekening, de overgangsperiode, de consequenties voor alle sectoren. Daarbovenop kwam er een politieke verklaring over de toekomstige handelsrelatie. De gesprekken met Johnson waren zwaar maar inhoudelijk veel beperkter: alleen het Ierse protocol uit de scheidingsakte en een paar paragrafen in de politieke verklaring. De rest heeft Johnson gewoon van May overgenomen. Het is beslist niet zo dat May geen plan had en Johnson wel. May heeft heel scherpe grenzen getrokken: uit de EU, uit de interne markt, uit de douane-unie.’

Zijn de twee dan volledig inwisselbaar?

‘Er zijn persoonlijke verschillen. Ik vond May heel moedig en vasthoudend. Johnson is meer een ‘karakter’ en eveneens vasthoudend. Hij wilde af van de befaamde backstop, het tijdelijke vangnet om de Iers/Noord-Ierse grens open te houden. Als de EU daar néé op had geantwoord, was de harde Brexit een feit geweest. Dan was er een breuk gekomen, een echec. We moesten – en hebben – de kwadratuur van de cirkel gevonden: een oplossing die de vrede in Noord-Ierland handhaaft, geen grens over het Ierse eiland trekt, de interne markt beschermt én de territoriale integriteit van het Verenigd Koninkrijk. Operationeel complex maar het werkt. Nu is het wachten op ratificatie door het Lagerhuis.’

Enthousiast wil Barnier graag even kwijt dat de dag waarop het nieuwe Brexitakkoord met Johnson werd gesloten – 17 oktober – voor hem een speciale dag is. Hij wijst naar een foto in zijn werkkamer met vlaggen en dolgelukkige mensen: ‘Het was ook de dag, maar dan in 1986, waarop het Olympisch Comité besloot dat de Winterspelen in 1992 naar Albertville zouden gaan. Mijn streek, ik had me er enorm voor ingespannen. Een prachtige datum dus, al heeft het even niets met Brexit te maken.’

Straks zit er misschien een andere regering in Londen die weer een ander akkoord wil.

‘De vragen die de Brexit oproept veranderen niet, de antwoorden evenmin. Na drie jaar onderhandelen zijn die bij iedereen bekend. Er zijn geen andere oplossingen meer voor een ordelijk vertrek uit de EU.’

Niet alle regeringsleiders zijn even bedrukt door de Brexit. Bemoeilijkt dat de onderhandelingen?

‘Er zit niet één Brexiteer onder de leiders. Allen, met EU-president Tusk voorop, betreuren dat de Britten liever solitair dan solidair zijn. Brexit is een lose-lose situatie. Wel heeft de ernst ervan de EU verenigd, de Brexit was een elektroshock voor de EU.’

Is de conclusie na drie jaar onderhandelen niet dat Brexit te groot is om succesvol te zijn voor het Verenigd Koninkrijk?

(Lachend) ‘Too big to fail is een term die ik voor banken heb gebruikt toen ik Commissaris verantwoordelijk was voor de financiële dienstverlening in Europa. Het Verenigd Koninkrijk heeft moeite alle consequenties te begrijpen die het gevolg zijn van de Brexit. Ze hebben die onderschat. En nu is het moment daar dat het de gevolgen wel moet accepteren.’

Straks is het Verenigd Koninkrijk een concurrent. Vreest u voor een Singapore aan de Theems?

‘De politieke verklaring hierover met Johnson gaat uit van nultarief, nulquota, nuldumping: geen invoertarieven, geen exportquota, geen gemorrel aan de standaarden. Duidelijk, niet? Als het Verenigd Koninkrijk daar in de toekomst van wil afwijken, schuiven wij ook op. Minder afstemming betekent minder toegang tot de Europese markt. Het Verenigd Koninkrijk is anders dan alle andere landen waarmee de EU handelsverdragen heeft. Ten eerste ligt het naast ons en dat zal wel zo blijven, lijkt me. Ten tweede heeft Londen ruim 45 jaar als EU-lid meegewerkt aan het uitbouwen van de interne markt, er is een grote verwevenheid van onze economieën. De grote vraag is of het Verenigd Koninkrijk zich van de EU gaat vervreemden. Het lijkt mij niet in het Britse belang.’

Als de Brexit op 31 januari plaatsvindt, heeft u 11 maanden om dat handelsakkoord te sluiten, eind 2020 loopt de overgangstermijn af. Is dat haalbaar?

‘In elf maanden kunnen we een basaal handelsverdrag opstellen om een financieel-economische cliff-edge te voorkomen. Maar andere zaken als samenwerking bij defensie en cybersecurity zullen later aan bod komen. De overgangstermijn is met twee jaar te verlengen. De EU is klaar voor een ambitieus akkoord. We hebben zelfs een speciale eenheid opgericht voor de contacten met alle nationale en regionale parlementen. Die moeten het handelsakkoord ratificeren. Het is onverstandig de problemen daarmee te onderschatten.’

Scheidend voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker noemt de Brexit een totale verspilling van tijd en energie. Voelt u dat ook zo?

‘De Brexit heeft heel veel tijd en energie gekost. Juncker heeft gelijk.’

Meer Brexit

Labour gaat akkoord: Britten gaan stemmen in december (of toch niet)
Groot-Brittannië gaat in december waarschijnlijk stemmen voor een nieuwe regering. Eerder op de dag is Labour akkoord gegaan, om vervolgens een nieuw obstakel op te werpen: stemrecht voor EU-burgers en minderjarigen. Premier Boris Johnson heeft laten doorschemeren de verkiezingswet weer in te trekken als het Lagerhuis hiermee instemt.

‘De Britten staat de komende zeven weken een vreselijk nare, giftige, smerige campagne te wachten’
Dankzij de instemming van Labour-leider Jeremy Corbyn krijgt premier en Tory-leider Boris Johnson zijn zo fel begeerde verkiezingen. Als de Conservatieven in december winnen, komt een vertrek uit de EU echt in zicht. Maar wat is oppositieleider Corbyn van plan? We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn in Londen.

Europese Unie geeft Britten drie maanden Brexituitstel
Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU wordt opnieuw uitgesteld. De lidstaten gaan akkoord met 31 januari 2020 als nieuwe Brexitdatum, conform het verzoek van het Britse Lagerhuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden