Barcelona zoekt troost, en een verklaring

Op de Ramblas, waar donderdag 13 mensen werden doodgereden, groeit de bloemenzee gestaag. Verderop, in migrantenwijk El Raval, voelt men zich in de verdediging gedrongen. 'Hier meneer, gebeurt helemaal niets.'

Bewoners van de wijk El Raval zoeken steun bij elkaar na een minuut stilte voor de slachtoffers van de aanslag. Beeld Samuel Aranda
Bewoners van de wijk El Raval zoeken steun bij elkaar na een minuut stilte voor de slachtoffers van de aanslag.Beeld Samuel Aranda

Op de Rambla de Sant Josep houdt Robin (18) uit Voorhout nauwgezet de meters bij die hij aflegt. 'Het is veel langer dan ik dacht', zegt hij vrijdagochtend over het traject dat de bestuurder van de bestelbus een dag eerder heeft uitgekozen voor zijn dodelijke aanval door het hart van Barcelona. Vrienden Daan (18) en Martijn (19) hoeven niet tegen elkaar uit te spreken wat ze zelf al weten: zij hadden net zo goed onder de wielen van het voertuig kunnen komen.

Op het moment van de aanslag waren ze net een grote sportwinkel ingedoken. Een paar tellen later zagen ze de paniek op straat, waarop ze ook maar begonnen te rennen. Na drie uur schuilen in een ijssalon en een hap eten in een Ierse pub waren ze rond middernacht terug in hun hotel. Op 30 meter van de plek waar de bestelbus een kiosk raakte en tot stilstand kwam.

Barcelona ontwaakt vrijdag onder een strak blauwe hemel, maar van het zomerweer lijkt niemand te durven genieten. Na een korte nacht - veel toeristen mochten van de politie pas tussen twee en drie uur hun hotel op de Ramblas weer in - nemen ze de schade op van een dag die de stad nooit meer van zich af kan schudden. Veertien doden zijn er gevallen (van wie 1 in Cambrils), 130 mensen raakten gewond.

Op de plaats waar de rit van razernij werd gestuit, wordt vrijdagochtend een voorzichtig plasje van kaarsjes en bloemen aangelegd. Dat plasje is aan het eind van de dag een zee van mooie gebaren geworden. Het Parijse #jesuischarlie heet hier 'Todos somos Barcelona': Barcelona, dat zijn we allemaal. In de ziekenhuizen in de stad worden slachtoffers van tientallen nationaliteiten behandeld, onder wie drie Nederlanders.

Jihadistisch broeinest?

Al die nationaliteiten, en nog vele meer, drommen rond het middaguur samen voor een minuut stilte op het Plaça de Catalunya. Er klinken een paar valse noten, als Spaanse nationalisten het niet kunnen hebben dat Catalanen in hun eigen hoofdstad scanderen dat ze niet bang zijn voor terreur. Maar het geduw en getrek wordt al snel vergeten als tientallen moslims uit de stad hun armen spreiden voor een ieder die op deze dag geknuffeld of getroost wil worden.

Sommigen zijn komen lopen uit El Raval, een wijk van immigranten waar het lange tijd niet zo prettig wonen was. De buurt ligt aan de zuidwestkant van de Ramblas, het gotische deel van de oude stad aan de andere zijde van de scheidslijn. Groter kan het contrast tussen twee wijken niet zijn. En dat in het hart van een wereldstad.

Met alle moslims die er wonen buitelen cameraploegen over elkaar heen in het stadsdeel met een stigma. Zo noemde veiligheids- en jihadexpert Joffre Montoto El Raval ooit een broeinest voor jihadiisme. In 2008 pakte de politie er twaalf Pakistanen en twee Indiërs op die van plan zouden zijn zichzelf in de metro op te blazen.

'Erg groot, erg kosmopolitisch, met veel immigratie uit landen waar moslims in de meerderheid zijn. Je kunt je er gemakkelijk verstoppen en eenvoudig in contact komen met andere cellen', zei Montoto. Dagblad La Razón deed er nog een schepje bovenop en vergeleek de wijk, naast twee andere beruchte stadsdelen in het Spaanstalige deel van Marokko, zelfs met Molenbeek in Brussel.

Mohamed Afzaal kan zich er jaren later nog over opwinden. 'Molenbeek? Welke aanslag is hier voorbereid dan?' Staand voor het rolluik van de Tariq Bin Ziyad-moskee wacht de Pakistaan het antwoord niet af. 'Hier meneer, gebeurt helemaal niets.' Een link tussen de aanslagen van donderdag en El Raval is er niet - de meeste terroristen groeiden op in andere delen van Catalonië.

'Lekker rauw'

Over straat lopen was in El Raval een uitdaging toen de prostitutie en drugshandel er nog volop bloeide. Nu is de wijk volgens de ANWB nog steeds 'lekker rauw', al hebben de hoeren plaatsgemaakt voor koffietentjes en kunstzaakjes. 'Er is sinds de Zomerspelen van 1992 in Barcelona een hoop veranderd, ook in deze buurt. Maar de crisis heeft ons juist harder getroffen dan andere delen van de stad', zegt Usman Cheman. De Pakistaan woont al zeventien jaar in de wijk, net als vele van zijn landgenoten. De sociale controle is er volgens hem groot, moslimvaders zijn alert op rare gedachtesprongen bij hun kinderen. En een beetje xenofoob is El Raval op zijn beurt ook, erkent Cheman, hoe veel nationaliteiten hier ook wonen.

'Er komen de laatste tijd steeds meer Bulgaren en Roemenen bij. Breedgeschouderde types, ex-militairen. Niemand weet wie ze zijn en wat ze hier komen doen. Ook de politie niet.' Voor de deur van Turks restaurant Luna de Istanbul wil Nurlai Sachel het nog wat scherper stellen: 'Iedereen zonder papieren en zonder werk kan deze stad maar binnenkomen.'

null Beeld anp
Beeld anp

De Afghaan werkt naar eigen zeggen zestien uur per dag. Als tolk-vertaler en om mensen binnen te hengelen bij het Turkse eethuis dat donderdagmiddag even dienstdeed als eerstehulppost. Zeven gewonden werden van de straat geholpen en verzorgd. 'De eigenaar zei tegen me: doe de oude koelkast open en gebruik al het water dat je daar vindt om de mensen te helpen.'

Een aanslag uitsluiten in Barcelona hebben ze in El Raval nooit gedaan. 'De wereld is complex geworden, de politiek zaait zoveel haat', zegt Afzaal.

Toch kan Robin er op de Ramblas nog steeds niet over uit. Barcelona staat voor hem symbool voor feesten, voor vakantievieren en voor vrij zijn. 'Ik ben vaak in het centrum van Amsterdam - dan denk ik eerder aan een aanslag dan hier. Ik zag het gewoon nooit voor me. Barcelona is... toch anders.'

Meer over de aanslagen

Spaanse terreurcel beraamde plannen voor grotere aanslag

De aanslagen in Barcelona en Cambrils waren een 'noodgreep', stellen bronnen bij het onderzoek. De verdachten behoren tot dezelfde groep radicale moslims.

'De Ramblas is niet zo'n ingewikkelde plek om te beveiligen'

De Amerikaanse deskundige op het terrein van toerisme, terrorisme en misdaad Peter Tarlow sprak al eerder met de Catalaanse politie over de 'niet optimale' beveiliging van de Ramblas. In november zou hij in Barcelona een workshop geven over massatoerisme en veiligheid (+).

Lang bleef Spanje gevrijwaard van islamitisch terreur

Er is bijna geen land in Europa waarvan de geschiedenis zo verweven is met de islam. Toch was het in Spanje sinds de aanslagen in 2004 relatief rustig. Hoe is dat te verklaren? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden