Barack en Bibi, de vredestichters van 2014?

Zouden Bibi Netanyahu en Barack Obama in 2014 samen de Nobelprijs voor de Vrede kunnen krijgen? Inderdaad, in eerste instantie is dat een lachwekkende gedachte. De twee mogen elkaar niet en ze hebben een radicaal verschillende kijk op de wereld. Maar hoe hard ze ook proberen om elkaar te ontlopen, steeds weer drijven de grillen van de geschiedenis ze naar elkaar toe en zo raakt hun lot vervlochten.


Dat zal vooral in het komende half jaar blijken, wanneer de door de VS geleide onderhandelingen om een einde te maken aan de ontwikkeling van een eventuele Iraanse kernbom en de door de VS geleide onderhandelingen om te komen tot een definitieve vrede tussen Israëli's en Palestijnen tegelijkertijd in een beslissende fase komen. Als deze twee leiders beide onderhandelingen in zouden gaan met een enigszins gedeelde visie (en elkaar aansporen), zouden ze een grote rol kunnen spelen bij een verandering ten goede in het Midden-Oosten en zouden ze - met John Kerry - de Nobelprijs, een Emmy, een Oscar en de Pritzker Architectuurprijs verdienen.


Eerst de onderhandelingen met Iran. Na zijn aanvankelijke onjuiste uitbarsting over de door de VS bereikte deal, is Netanyahu behoorlijk gekalmeerd en heeft hij zelfs een team geformeerd om met de VS te werken aan de exacte voorwaarden waaraan een definitieve overeenkomst met Iran moet voldoen. Toch hoop ik dat Bibi zich niet té rustig houdt, want hoewel deze tussentijdse deal een goede basis is om te onderhandelen, is de kans op zo'n definitief akkoord groter als Bibi af en toe gewoon Bibi is en de rol vervult van het Amerikaanse geladen pistool op de onderhandelingstafel.


Bij het onderhandelen in een ongenadige, verbeten regio als het Midden-Oosten is het van vitaal belang om de andere partij nooit te laten denken dat ze je gek kunnen maken. Iedereen die met eigen ogen heeft gezien wat Iran en Hezbollah uitspoken, weet dat de Iraniërs tot het uiterste gaan, getuige de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassade en barakken in Beiroet, de moord op premier Rafik Hariri in Libanon, de bomaanslag op de Khobar Towers in Saoedi-Arabië en die op het Joods cultureel centrum in Buenos Aires. Ga nooit met Iran onderhandelen als je geen druk kunt zetten en zelf geen 'gek' achter de hand hebt.


Natuurlijk heb je de kalmte van een Obama nodig om een eindovereenkomst met Iran te sluiten, maar je hebt ook wat van de gekte van een Bibi nodig - een beetje Dr. Strangelove-gedoe met af en toe een proeflancering van een raket. Als Bibi niet Bibi zou zijn geweest, hadden we Iran nooit aan de onderhandelingstafel gekregen, maar als Barack niet Barack is, komt het nooit tot een overeenkomst.


Precies het tegenovergestelde geldt voor het Israëlisch-Palestijnse front. Als John Kerry niet had volhard in het aan de onderhandelingstafel krijgen van Bibi en de Palestijnse president Mahmoud Abbas, was Bibi daar nooit uit zichzelf aangeschoven.


Ik denk dat met name Europeanen meer begrip zouden opbrengen voor een harde Israëlische opstelling tegenover Iran als er sprake zou zijn van vooruitgang in het vredesproces met de Palestijnen. Bovendien zou vooruitgang in het vredesproces met de Palestijnen ertoe kunnen leiden dat de belangen die Israël nu deelt met Saoedi-Arabië en de Golfstaten - die nu alleen zijn gebaseerd op het hebben van een gezamenlijke vijand in Iran - zich vertalen in een werkelijke verzoening en wederzijdse handel en open betrekkingen.


Aan het Iraanse front is het de taak van Netanyahu om zo irritant mogelijk te doen in de ogen van Obama en zo te garanderen dat de sancties alleen volledig worden opgeheven in ruil voor een controleerbaar einde van de kernwapenmogelijkheden van Iran. Aan het Israëlisch-Palestijnse front is het de taak van Obama om zo irritant mogelijk te doen in de ogen van Netanyahu. Beiden moeten de ander onder druk zetten om aan beide fronten het best mogelijke resultaat te behalen.


We beleven een zeldzaam plooibaar moment in het Midden-Oosten en er is veel in beweging. Ik koester niet de illusie dat alle problemen keurig netjes kunnen worden opgelost, maar met een beetje fantasie en de juiste mengeling van hardheid en openheid tegenover de Iraanse en de Israëlisch-Palestijnse kwestie, zouden de Israëlische premier en de Amerikaanse president hun wat zure relatie heel wat zoeter kunnen maken.


© The New York Times

Vertaling: Leo Reijnen

Thomas Friedman

is columnist van The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.