Bar Boos

En weer lukt het (het dertig jaar oude) Primal Scream een fel album te maken dat de tijdgeest kwaad op de staart trapt. Frontman Bobby Gillespie legt, nee, haalt uit.

Bobby Gillespie liep op straat toen hij op 8 april een sms van een vriend ontving met de woorden 'Thatcher dood!', gevolgd door een fonetisch weergegeven jubelkreet.

'Ik dacht: mooi dat dat mens de pijp uit is, maar ik stond niet te juichen,' zegt de Primal Screamfrontman (50), gezeten op het Londense hoofdkantoor van platenlabel Ignition. 'Thatcherism is helaas niet met haar de kist in gegaan: de regeringen na de hare voerden eigenlijk hetzelfde beleid. We zitten nog altijd vast aan hetzelfde systeem dat voor de overgrote meerderheid van de mensen niet werkt. Zelfs na de crash van 2008 zijn het nog steeds dezelfde klootzakken die aan de touwtjes trekken. Daar kan ik boos om worden.'

Dat valt ook te horen op More Light, het sterke tiende album in dertig jaar Primal Scream, waarop de Schotse groep doet wat ze op haar belangrijkste platen eerder deed: de tijdgeest op de staart trappen, de staat van Groot-Brittannië verklanken in vuige rock 'n' roll-songs, vaak zwanger van invloeden uit de dance.

Primal Scream brak er in 1991 wereldwijd mee door: het tot dan toe vrij alledaagse gitaarbandje sleurde op het derde album Screamadelica de acid house de rock 'n' roll binnen. Het was de perfecte hybride, op de tijdlijn meteen ná house en The Stone Roses en net vóór britpop en Oasis. Screamadelica werd in 2011 als boxset heruitgegeven.

'De jaren tachtig waren een donker decennium', zegt Gillespie. 'Egoïstisch. Gewelddadig ook. Iedereen was murw na een heel decennium onder Thatcher, ik ook, ik verdiepte me nergens meer in, gaf me over aan hedonisme en ongelooflijk veel drugs, al zou ik haar van dat laatste niet de schuld willen geven. Toen Thatcher in 1990 van het toneel verdween, was er nieuwe hoop, een nieuw saamhorigheidsgevoel onder jongeren, dat werd verklankt door house. In die sfeer van love and peace kwam Screamadelica tot stand: euforie, optimisme, extase.'

In de twintig jaar daarna zou Primal Scream om de zo veel albums weer zo'n 'zeitgeistplaat' maken, tot ieders verbazing, want de band van het permanent gedrogeerde, vaak onhandelbare projectiel Gillespie leek nou niet bepaald een band die vrijwel al zijn generatiegenoten zou overleven, al waren er wat personeelswisselingen.

Het harde, grimmige XTRMNTR (2000) was een plaat van desillusie, teleurstelling in Tony Blair en frustratie over het feit dat te veel getalenteerde, inspirerende mensen, die nog lang de kar van de Britse jongerencultuur hadden kunnen trekken, waren weggezakt in drugsverslaving.

Nu is er dus More Light, na enkele albums als Riot City Blues (2006), waarop Primal Scream een rauwe maar conventionele, Rolling Stonesachtige rockband was. De 'zeitgeistplaten' Screamadelica, XTRMNTR en More Light zijn de steunpilaren van het oeuvre.

Het knappe is dat Primal Scream op More Light niet klinkt zoals in 1991 of 2000, maar als een band van nu. In het spectaculaire openingsnummer 2013 zingt Gillespie over politici en bankiers: 'Every generation buys their lies/ Just like the one before.'

En in Culturecide: 'Elected criminals legalize crime.'

'Dat lied gaat in essentie over armoede', zegt Gillespie. 'De meeste arme Britten zijn niet arm omdat ze nietsnutten zijn, maar omdat ze nu eenmaal in armoede werden geboren en door het systeem op hun plek worden gehouden. Ik kom zelf ook uit een arm gezin. Dan word je domweg niet geacht creatieve ambities te hebben. De kunstacademie is duur, studeren is duur. Dat ik toch mijn creativiteit achterna ben gegaan, is te danken aan punk. Anders had ik me zo achter de lopende band laten zetten, was ik factory fodder geworden.'

Hij vertelt, voelbaar trots, dat zijn vader vakbondsman en zelfverklaard marxist was. 'Ikzelf heb een linkse, socialistische inslag, maar marxist? Nee. Ik heb onvoldoende gelezen om met overtuiging dat soort labels op mezelf te plakken.'

Waar Screamadelica optimistisch was en XTRMNTR gedesillusioneerd, duidt Gillespie More Light vooral als 'realistisch'.

'XTRMNTR was paranoïde en claustrofobisch, maar ook ongericht, wat veel zegt over de hoeveelheid drugs die ik toen nam. More Light is persoonlijker, draait meer om echte pijn.'

De verzwegen premisse bij die vaststelling blijkt juist: Bobby Gillespie is clean, eigenlijk al sinds hij tien jaar geleden de vrouw tegenkwam die nu zijn echtgenote is - en kinderen kreeg. Hij drinkt thee. Voor hem op tafel ligt een stilleven met appel en banaan.

'Ik zie de dingen scherper nu', zegt hij. 'Als ik nu door een winkelstraat in Zuid-Londen loop of in de metro zit, zie ik dat de mensen somberder zijn dan vijf jaar geleden. Ze zitten slechter in de kleren. Mensen zijn echt armer, ze moeten harder vechten, ze voelen dat ze aan alle kanten besodemieterd en genaaid worden - en zien dat de schuldigen er steeds weer mee wegkomen. Dát is het realisme van More Light. Zo'n plaat had ik in de jaren negentig nooit kunnen schrijven. Toen keek ik namelijk niet om me heen in de metro, maar zat ik glazig voor me uit te kijken.'

Hij zegt het nog maar eens: More Light is intens, soms boos, maar niet pessimistisch. Niet voor niets eindigt het album met It's Alright, It's OK, een meeslepende gospel op z'n Primal Screams.

'Dat gaat over acceptatie', knikt Gillespie. 'En waarom ook niet, nadat ik me eerder op de plaat een paar keer boos heb gemaakt? Boosheid is fijn. Het betekent dat er nog hoop is.'

Creation

De Schot Alan McGee richtte Creation Records in 1983 op in Londen. Al snel contracteerde hij Primal Scream, de band van zijn boezemvrienden Bobby Gillespie en Andrew Innes, en The Jesus & Mary Chain, waarin Gillespie ook speelde, als drummer. Creation werd het geweten van de Britse indierock en een ongekend succesverhaal, dankzij Primal Scream, My Bloody Valentine en vooral Oasis. In 1999 hief McGee Creation op; de laatste jaren zinspeelt hij op heroprichting.

Primal Scream: More Light. Ignition/PIAS.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden