Banktoezicht is beloofd, maar nog niet zo makkelijk geregeld

Zesduizend banken in de eurozone moeten onder centraal toezicht komen, vanaf 1 januari. Maar de 27 ministers van Financiën van de EU sloten dinsdag geen akkoord. Volgende week moeten ze slagen.

Waarom moet het banktoezicht op de schop?

De val van de Amerikaanse bank Lehman Brothers, in 2008, maakte duidelijk dat het toezicht op de banken grote hiaten vertoont. Niet alleen in de VS maar ook in Europa bleken de portefeuilles van de banken op grote schaal vervuild met rommelkredieten: waardeloze hypotheken en andere beleggingen die op slinkse wijze waren herverpakt en verkocht als hoogwaardige tegoeden. Nationale toezichthouders, zoals De Nederlandsche Bank, hadden zitten slapen of een oogje toegeknepen. Het resultaat was dat de belastingbetaler opdraaide voor de miljarden euro's die nodig waren banken overeind te houden (ING) of op te splitsen (Fortis).


We zijn nu in 2012. Heeft de EU vier jaar op haar handen gezeten?

Geenszins. Vrijwel direct nadat de schokgolf van het Lehman-faillissement de Europese financiële sector bereikte, vroeg de Europese Commissie de Fransman De Larosière een blauwdruk te maken voor Europees toezicht op de financiële sector. Het rapport (februari 2009) werd verwelkomd, maar echt Europees toezicht op de banken ging de lidstaten een stap te ver. In plaats daarvan kwamen er drie nieuwe autoriteiten: een voor de banken, een voor de verzekeraars en een voor de beurzen. In de autoriteiten overleggen de nationale toezichthouders met elkaar.


Zoals vaker tijdens de eurocrisis haalde de financiële realiteit de politieke wenselijkheid snel in. Met name de Europese Bank Autoriteit (EBA) kwam onder vuur te liggen. Banken die zonder kleerscheuren door de stresstests van de EBA kwamen, bleken enkele maanden later praktisch failliet. Verscheidene EU-landen bepleitten vervolgens dat het Europees noodfonds de probleembanken van nieuw kapitaal zou voorzien. Om te voorkomen dat het noodfonds in een mum van tijd leeg zou zijn, stelden Duitsland en Nederland Europees banktoezicht als voorwaarde voor deze hulpverlening.


Inmiddels raakten steeds meer regeringsleiders ervan overtuigd dat de vicieuze cirkel tussen banken en landen - probleembank leunt op de staat die vervolgens zelf in de problemen komt en alleen nog van de bank kan lenen - doorbroken moet worden. Europees toezicht op de banken is daarbij dan onvermijdelijk.


Als de oplossing zo helder is, waarom dralen de lidstaten dan?

Omdat het weghalen van macht bij de nationale toezichthouders een politiek gevoelige kwestie is, met nieuwe financiële risico's. In de plannen die de Commissie in september presenteerde, wordt de Europese Centrale Bank (ECB) de nieuwe toezichthouder. Duitsland liet onmiddellijk weten dat de ECB van de Duitse Sparkassen af moest blijven - kleine banken zouden geen gevaar voor de eurozone vormen. De praktijk (Bankia, Dexia) wijst anders uit.


Waar Duitsland de reikwijdte van de ECB-macht ter discussie stelde, klaagden de niet-eurolanden erover te worden buitengesloten. Groot-Brittannië vreest dan weer dat de ECB als toezichthouder straks Londen de regels dicteert. Nederland benadrukt dat Europees toezicht niet zonder Europees faillissementsfonds kan. Anders beslist Frankfurt straks over het intrekken van een bankvergunning maar draait het betrokken land op voor de rekening.


Is overeenstemming volgende week haalbaar?

Minister Dijsselbloem van Financiën zei dinsdag dat een akkoord 'heel dichtbij' is. Volgens Eurocommissaris Rehn (Economische Zaken) mag Europa hier niet falen. Eerder verklaarden de regeringsleiders dat het Europees banktoezicht vanaf 1 januari 2013 een feit zal zijn. Daarvoor moet ook het Europees Parlement zijn goedkeuring aan het akkoord geven. Naar verwachting neemt de ECB eerst de banken onder haar hoede van landen die nu EU-hulp uit het noodfonds ontvangen. Vervolgens komen de grote 'systeembanken' aan de beurt en vanaf 2014 alle circa zesduizend banken in de eurozone. De nationale toezichthouder zal de dagelijkse controle blijven uitvoeren, de ECB springt in bij grote banken en probleembanken en als zij twijfels heeft.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden