Bankier van de kunsten

De Amsterdamse kunstenaar Dadara richtte zijn eigen bank op, met eigen biljetten. Klanten kunnen hun euro's ermee 'spiritueel witwassen'.

SARA BERKELJON

Ceo and founder, staat er op het visitekaartje van Dadara. De Amsterdamse kunstenaar (echte naam Daniël Rozenberg) is sinds begin dit jaar bankdirecteur van de door hem opgerichte Exchanghibition Bank. Een kunstproject met als slogan 'the art of turning art into money'.

Het idee kwam tot hem in 'een flits van inspiratie', zegt Dadara (42) in zijn atelier in de Pijp. 'Ik zat in Dallas koffie te drinken en ineens dacht ik: ik ga een met geld gevuld zwembad bouwen. Het zou geen echt geld zijn, maar kunst. Het zwembad zou zwaarbewaakt zijn en je zou er alleen in zwembroek in mogen, zodat je niks kan meenemen. Als je het geld zou willen hebben, moest je naar de bank.'

Dat zwembad - The Pool of Plenty - bestaat nog niet, de bank wel. Mobiele wisselkantoren doken dit jaar op in het Amsterdamse winkelcentrum Magna Plaza, op het Centraal Station, en deze maand op Burning Man, het Amerikaanse festival in de woestijn van Nevada, waarvan hij onlangs terugkeerde.

Voor zijn bank kreeg Dadara subsidie van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. 'Dat vond ik heel grappig, subsidie aanvragen om een bank op te richten.' Een nieuwe subsidieaanvraag, voor het zwembad, werd afgewezen. Dadara wil het project nu door middel van crowdfunding voltooien. Op de website van het project kan iedereen geld doneren of door Dadara ontworpen biljetten bestellen: 2,50 euro voor een miljoen, 5 euro voor nul en 7,50 euro voor oneindig - de actuele wisselkoersen.

Een miljoen wat? 'Gewoon, een miljoen. Ik heb er wel over gedacht om het een naam te geven, een miljoen Dadara of zo, maar dit vond ik leuker. Stel dat mijn bank wordt overvallen, dan kan ik gewoon zeggen dat ze 300 miljoen hebben meegenomen.'

Vieze euro's voor schoon geld

Het bestellen van Dadara's biljetten zou je kunnen zien als 'spiritueel witwassen', zegt hij. 'Je vieze euro's, waarmee wapens worden gekocht, kleine kinderen aan het werk worden gezet en rijke bankiers nog rijker worden, wissel je in voor schoon geld waarmee kunst wordt gesteund.'

Dadara werd in de jaren negentig beroemd met de door hem ontworpen flyers voor de voormalige danstempel Roxy, met zijn babyfiguren en met zijn installaties, zoals The Fool's Ark, een houten driemaster waarmee hij de Atlantische Oceaan overstak om de boot daarna te verbranden tijdens Burning Man.

De Exchanghibition Bank is geen grap. 'Ik zou niet weten waarom je een serieus onderwerp ook bloedserieus moet brengen. Anarchisten in Berlijn zijn ook met de waarde van geld bezig, en die zetten een bivakmuts op, doen een zwarte leren jas aan en steken auto's in de fik. Ik kan me met een deel van hun gedachtengoed erg identificeren, maar ik vind het totale onzin om auto's in de fik te steken. Daarmee overtuig je nooit iemand van jouw standpunten.'

Het project is ook geen statement 'tegen geld', zegt Dadara. 'Vroeger was ik misschien wel een beetje tegen geld, tegenwoordig fascineert het me. Geld is niet goed of slecht. Geld is niks. Heel veel mensen zijn verbaasd dat geld niet meer door goud wordt gedekt, maar dat is al 65 jaar niet meer zo. Maar 3 procent van ons geld bestaat fysiek - de rest zijn nullen en enen. De hele wereld is gebouwd op iets wat eigenlijk niks is.'

Geld verbranden

Voor het project liet hij zich inspireren door de Britse house-act The KLF. In 1994 gooiden de bandleden, bij wijze van statement, hun opgebouwde vermogen van ongeveer 1 miljoen pond in een verbrandingsoven. Er werd een film van gemaakt, fragmenten staan op YouTube. 'Een bandlid heeft later tegenover de BBC laten doorschemeren dat hij spijt had, ook vanwege zijn kinderen. Als ze een nieuwe fiets willen en jij zegt dat je geen geld hebt omdat je alles in een oven hebt gegooid, snap ik dat dat lastig is.'

Toch vond Dadara de actie 'enorm inspirerend', zegt hij. 'Het zet vraagtekens bij de waarde van geld, net als mijn project. Is een biljet van nul iets waard? Diezelfde vraag kun je over de euro en de dollar stellen. Zijn die er over een jaar nog? Ook echt geld is op niets anders gebaseerd dan vertrouwen - als het geloof wegvalt, is de waarde weg. Mijn biljetten zijn dan in elk geval nog kunst.'

Geld als kunst dus, in plaats van kunst als geld. 'Het is nu in Nederland populair om te zeggen dat kunst niets waard is als het geen geld oplevert. Ik vind het onzin om de waarde van kunst altijd maar uit te drukken in financiële waarde.'

Zijn geldsysteem 'klopt natuurlijk van geen kanten', erkent Dadara, met biljetten van nul, miljoen en oneindig. Toch is het idee niet eens zo raar. 'In Nederland bestaan dit soort dingen niet, maar in Amerika zijn er al honderden gemeenschappen met eigen valuta, geld dat ze zelf gecreëerd hebben, waar de overheid niets mee te maken heeft. Alles wat je uitgeeft blijft binnen je eigen gemeenschap. We zijn op Burning Man een stuk of zeven mensen tegengekomen die al jaren zonder geld leven. Een meisje had onlangs hondenvoer gekocht, haar eerste uitgave in vier jaar. Daar voelde ze zich heel schuldig over.'

Verboden voor geld

Op Burning Man is geld verboden. Ruilhandel mag, maar er is op het festivalterrein, middenin de woestijn, behalve ijs en koffie niets te koop. Dadara nam vanwege het geldverbod alleen biljetten van nul mee en gaf die gratis weg. Samen met drie acteurs, onder wie Egbert-Jan Weeber, speelde hij bankier, in bijpassend eendelig pak (ontworpen door Thera Hillenaar): van onder een witte overall met verfsporen, overlopend in een keurig bankierscolbertje.

Dadara wilde bezoekers van Burning Man laten nadenken over wat de rol van geld is in de 51 weken per jaar dat het geldloze festival níet bestaat. Bezoekers van de Exchanghibition Bank ondertekenden bij het mobiele wisselkantoor in ruil voor één biljet van nul een 'Spiritual Karma Laundering Contract', waarmee ze lid worden van Dadara's bank. 'De enige verplichting die je daarmee aangaat, is dat je voortaan nadenkt bij het geld dat je uitgeeft.'

Ondanks het geldverbod was er op Burning Man een man met een koffer waarop hij het woord BANK had geschreven. 'In die koffer zat echt geld. Hij wilde tien van onze nulbiljetten in ruil voor vijf van zijn biljetten van 100 dollar. Toen wij dat niet wilden, zei hij: fuck you, I'm gonna corrupt your bank. Hij gooide die koffer open en zei: iedereen die nu stopt met het invullen van dat stomme contract, krijgt van mij 100 dollar. Niemand ging erop in.'

The Pool of Plenty is er, als alles goed gaat, volgend jaar. 'Het meeste geld komt van Amerikanen. Een Amerikaan stuurt een mail waarin hij schrijft dat hij het project relevant vindt en bestelt geld. Een Nederlander schrijft dat hij het belangrijk vindt en eindigt met: we hopen dat het je lukt. Amerikanen weten dat kunstenaars het niet van de overheid moeten hebben. In Nederland is dat inmiddels ook niet meer zo, maar dat is bij veel mensen nog niet geland.'

Zwemmen in het geldzwembad, net als Oom Dagobert in zijn geldpakhuis, is niet uitvoerbaar. 'Dat hebben we geprobeerd, maar je kunt in briefgeld niet zwemmen. Het worden stapeltjes waar je doorheen kunt lopen.'

Mobiel Wisselkantoor

Tijdens de Amsterdamse Museumnacht op 5 november staat het mobiele wisselkantoor van The Exchanghibition Bank naast het Rijksmuseum. Op 1 december is er in de Amsterdamse club Trouw een Art as Money-festival, met lezingen en workshops. Zie ook artasmoney.com

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden