Bankgeheimen

Is het wat, de dramaserie over de val van ABN Amro? Schijver Jeroen Smit en econoom Mathijs Bouman (ook oud-werknemer van De Nederlandsche Bank) keken alvast naar De Prooi.

'Nout Wellink nam nóóit de hoofdingang.' Aflevering 1 van De Prooi, de dramaserie over de gebeurtenissen die leidden tot de val van ABN Amro in 2007, is net begonnen en econoom Mathijs Bouman (47) herkent meteen het hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank aan het Frederiksplein. 'Hij ging naar binnen via een beveiligd parkeerterrein.'

Bouman kan het weten, want hij werkte tussen 2003 en 2005 in het gebouw. Nout Wellink, op dat moment president van De Nederlandsche Bank, was zijn baas. Nu is Bouman beurscommentator bij RTL-Z, columnist bij Het Financieele Dagblad en legt hij op tv regelmatig economische vraagstukken uit.

Samen met Jeroen Smit (50), de schrijver van de gelijknamige reconstructie uit 2008 waarop De Prooi is gebaseerd, kijken we naar de driedelige dramaserie van regisseur Theu Boermans. Met zichtbaar genoegen volgt Bouman de vertolking van zijn voormalige werkgever door Vikcor Löw.

'Ja, dat been!', roept Bouman, terwijl de bankpresident aan zijn bureau gaat zitten. Door een infectie die Wellink opliep in zijn studententijd heeft hij een stijve knie. 'Het is nog veel erger dan je hier ziet. Als hij gaat zitten, zet hij dat been altijd op zijn koffertje. Als de makers dat hadden geweten, hadden ze dat vast gebruikt.'

'Wellinks kantoor is in het echt een stuk groter', vervolgt Bouman. 'Maar dat schilderijtje achter zijn bureau is volgens mij precies het goede. In werkelijkheid stond zijn bureau trouwens vol met grote schermen. Mensen zien hem vaak als ouderwetse papiervreter, maar hij was de gadgetkoning van de bank.'

Bouman lacht als hij een blikje cola op het bureau van Wellink ziet staan. 'Hij dronk dat altijd. Op een congres waar hij moest spreken, vroegen ze me eens wat hij wilde drinken. Cola, dus. Het was een sjiek gezelschap, overal stonden kannen wijn en water. Toen hebben ze maar een karaf met anderhalve liter cola neergezet.'

Bouman vraagt zich af: 'Zouden er insiders zijn gebruikt voor dit soort details?'

Details waren in ieder geval de reden dat schrijver Jeroen Smit zich nauwelijks met de serie bemoeide. 'Ik zou alleen maar op de details hebben zitten hameren', licht hij toe. 'Ik ben van de non-fictie en waarheidsvinding. Als iemand iets niet heeft gezegd of als het chronologisch niet klopt, trek ik dat gewoon niet.'

Smit was verbaasd toen productiemaatschappij IDTV bij hem aanklopte voor de rechten van zijn boek. 'Het verhaal draait toch om mannen in pakken die aan tafels zitten.' Bouman: 'Maar ik ben onder de indruk. Ze houden zich aan de gebeurtenissen, maar het is wel spannend. Het voelt niet als een verzameling notulen.'

Bouman: 'Ik vind het heel goed dat ze hebben gekozen voor één hoofdpersoon, Rijkman Groenink.' Pierre Bokma, die Groenink speelt, kreeg voor zijn rol een Gouden Kalf. 'De serie vertelt eigenlijk het verhaal van Groenink, niet dat van ABN Amro.'

De keuze is begrijpelijk. Rijkman Groenink is bestuursvoorzitter van ABN Amro, als de bank in 2007 noodgedwongen wordt overgenomen en opgesplitst door een consortium van drie banken. Dat Groenink daarna met miljoenen bij de bank vertrok, leidde ertoe dat velen hem zien als schoolvoorbeeld van een graaiende topman.

Smit is blij dat de serie Groenink niet als eendimensionale graaier toont. 'Groenink heeft die overname nooit gewild, als hij zijn zin had gekregen had hij er veel minder geld aan over gehouden.' Bouman: 'In die wereld gaat het niet om bonussen, maar om het machtsspel.'

Bouman smult dan ook vooral van de scènes waarin het tot een confrontatie komt tussen Groenink en zijn medebestuurders, zoals wanneer Groenink tijdens een etentje zijn concurrent Rijnhard Van Tets vol arrogantie vertelt dat hij de nieuwe bestuursvoorzitter wordt, en niet Van Tets. 'Pure powerplay', zegt Bouman. 'Ik geloof wel dat dat echt zo gaat tussen die mannen. Al wordt er in het echt wel veel minder uitgesproken, de spanningen zijn meer onderhuids.'

De serie lijkt zich te richten op de slechte eigenschappen van Groenink als leider, waarbij vooral wordt gehamerd op een gebrek aan empathie als fataal gebrek. Bouman: 'Groenink wordt vanaf het begin neergezet als een soort onafwendbaar gevaar.'

Smit vertelt dat hij tijdens het schrijven van zijn boek worstelde met de vraag of Groeninks empathiegebrek nu echt de sleutel is tot de ondergang van de bank. 'Je maakt een constructie van iets dat meer dan tien jaar geleden begon. Daar zit iets onrechtvaardigs in. Je schrijft makkelijk op dat het toch ongelooflijk was dat ze in 1999 niet aanvoelden dat ze Groenink geen bestuursvoorzitter moesten maken.'

In de serie wandelt Groenink met een personal coach het bos in om te werken aan zijn empathieprobleem. 'Nee, zo gaat dat niet in het echt', vertelt Smit. 'Maar er liep wel echt een coach rond bij ABN Amro. Iemand moest op Groenink letten, zo was de gedachte. Het kan dan niet lijken alsof de baas als enige een probleem heeft, dus kreeg de hele tophonderd een coach. Dat getuigt van een fascinerende vorm van rechtlijnig denken: we erkennen dat er een probleem is, en dat is dan genoeg.

Bouman: 'Het gepsychologiseer gaat in die wereld niet diep.'

De grote rol van Anniek Pheifer in de serie is opmerkelijk. Ze speelt Julia Bouwens, persoonlijk assistent van Groenink. 'Die heeft nooit bestaan', zegt Smit. 'Maar het klopt wel dat alle bestuursleden een persoonlijk assistent hebben.'

Bouman: 'Ik vind het een briljante vondst. Zij speelt eigenlijk de kijker: ze is een soort klankbord, via haar worden dingen uitgelegd. En ach, dan kun je maar beter meteen een knappe meid nemen.'

Smit: 'Zij verwoordt ook de kritiek op Groenink.' Het is dan ook na een suggestie van assistent Bouwens dat Groenink besluit om op bezinningsreis naar Marokko te gaan.

'In werkelijkheid vond die reis plaats in 2002, in de serie gebeurt dat een paar jaar later', merkt Smit op.

Blij dat de scène in de serie zit, is Smit wel. 'Ik word vaak aangesproken op die passage uit het boek. De bedoeling van zo'n reis is dat je samen in de woestijn zit en je eigen gat in de grond graaft om in te poepen. Dat maakt je dan allemaal hetzelfde. Er wordt goed gedronken, mensen komen met ontboezemingen over thuis. Dat lukt niet op de Veluwe, daarvoor moet je naar de woestijn. Gelukkig hebben de makers de moeite genomen in Dubai te filmen.'

De serie toont geen kuilen met poep, maar wel het voor de typering van Groenink meest sprekende moment van de reis. De ABN Amro-bestuurders houden een autorally. Ondanks het verzoenende oogmerk van de trip scheurt Groenink met zijn jeep voorbij zijn bestuursmaatjes, zelfs als die met pech in het zand staan. De boodschap is duidelijk: bij Groenink telt enkel winst of verlies.

'Het is wel opvallend', zegt Bouman tegen Smit, 'dat jij tijdens het schrijven besloot dat die rally in Marokko bijzonder was, op basis van de herinnering van anderen. De serie neemt dat over en vergroot dat uit. Groenink moet toch haast wel knarsetandend denken: hou toch eens op met die rally!'

Smit: 'Groenink leeft nu inderdaad met de werkelijkheid zoals hij die zelf ervoer, en de versie die ik heb opgetekend.'

En de serie voegt dus nog een laag aan de gebeurtenissen toe. Zijn er dingen die overduidelijk niet kloppen? Bouman: 'Bij de vergadering van de Europese Centrale Banken zijn ze veel minder formeel dan in de serie lijkt. Ze gebruiken echt niet elkaars achternaam. De makers moeten natuurlijk gissen, want die vergadering zijn besloten. Ik weet dit, omdat ik eens een teleconferentie van de ECB heb genotuleerd. Ik vraag me af of ze in de Raad van Bestuur van ABN Amro ook echt 'u' tegen elkaar zeggen.'

Smit: 'Ik vind het jammer dat Aarnout Loudon, destijds president-commissaris van ABN Amro, er niet inzit. Daardoor gaat er een heel grote zwartepiet naar Groenink. Maar de president-commissaris had ook aan de rem kunnen trekken toen Groenink zijn beloftes niet waarmaakte.'

Bouman: 'Maar dat interesseert de kijker niet. Het lijkt me ook moeilijk om van iemand die níets doet een interessant personage te maken.'

De serie heeft een opvallende finale. Groenink beleeft een delirium, nadat hij in het ziekenhuis is opgenomen voor een acute blindedarmontsteking. Hij ziet waanbeelden van oude ABN Amro-directeuren en zelfs oprichter Willem I verschijnt. 'Ik vind het einde moeilijk', zegt Bouman. 'Maar ik snap dat de makers de climax bij Groenink moesten leggen. Het verhaal van de ondergang van ABN Amro heeft een anti-climax, omdat niemand wint.'

Smit: 'Dat gedeelte is erg gedramatiseerd. In de eerste versie van het scenario wilde scenarioschrijver Frank Ketelaar zelfs het hele verhaal vertellen vanuit het ziekbed van Groenink, als raamvertelling. Alles werd verteld vanuit zijn herinnering, waarbij fantasie en realiteit door elkaar liepen.'

Bouman: 'Aha, dus dit is een laatste overblijfsel daarvan. Ik snap dat je daar als maker moeilijk afscheid van neemt.'

Smit: 'Ik heb zelf voor mijn boek óók geprobeerd iets met die blindedarm te doen. Want dat gebeurde precies op het moment dat het echt mis ging met de bank. Maar ik vond nergens bewijs dat een blindedarmontsteking kan ontstaan door zware teleurstelling. Het was gewoon dom toeval.'

'Op die tien minuten na vind ik de serie van een Scandinavische kwaliteit', zegt Bouman. Het heeft een Borgen-achtig gevoel.'

Smit: 'Ik vind het leuk dat Bokma, na de rol van Nico Vijsma in het toneelstuk De verleiders, alweer een non-fictierol speelt. Ik vind dat stoer, want het is erg moeilijk om non-fictie om te zetten in fictie, met behoud van de kern van de waarheid. Maar ik vind het prettig dat Bokma en de makers dat aandurven, want je kunt er echt wat mee. Het geeft meer begrip van iets waar we nog allemaal mee worstelen.'

Bouman: 'Ik geloof dat de onvermijdelijkheid van sommige gebeurtenissen, die de serie goed toont, vaker voorkomt in het bedrijfsleven. Het zijn ook gewoon mensen die met elkaar moeten omgaan. Dat rommelt dan ergens naar toe en dat is het dan. De Prooi legt de basismechanismen van de apenrots bloot.'

De Prooi, aflevering 1: zaterdag 19 oktober, Nederland 2, 20.20 uur.

VOORPROEFJE MET GROENINK

Je vraagt het je toch af: zou Rijkman Groenink de serie hebben bekeken? Regisseur Theu Boermans: 'Ik heb alle afleveringen samen gekeken met Groenink. Hij herkent veel dingen niet, maar snapt ook dat bij drama verdichting plaats vindt: gebeurtenissen en soms zelfs personages worden samengevoegd. 'Als je écht had willen vertellen wat er is gebeurd, had je dertig afleveringen nodig gehad', zei hij. Maar ik kreeg wel de indruk dat hij het een goed gemaakte serie vond. De andere betrokkenen zijn allemaal uitgenodigd voor de première, maar niemand is komen opdagen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden