Bankexamen is balanceeract

Vrijdag wordt de stresstest voor de Europese banken bekendgemaakt. Dan moet duidelijk worden welke banken sterk en welke zwak zijn. Een ding is zeker: rust komt er niet.

AMSTERDAM - Het tijdstip voor de bekendmaking van de stresstest-resultaten kan bijna niet ongelukkiger zijn. De financiële markten zijn strak gespannen door de Europese schuldencrisis, en dat zal na vrijdag alleen maar toenemen, ongeacht de uitkomsten. Als veel banken zakken voor de test, dan veroorzaakt dat verdere onrust op de financiële markten. Want al die gezakte banken moeten dan wellicht staatssteun krijgen.

Maar andersom, als er weinig banken zakken, dan zal de test, net als die van vorig jaar, als te relaxt voortleven. Dan schiet de stresstest zijn doel om rust te brengen voorbij en wordt de nervositeit in de financiële wereld ook alleen maar groter.

Zo zitten de stresstesten vol inherente tegenstrijdigheden. Neem alleen al de wijze waarop de resultaten bekend zullen worden gemaakt. Is de openheid beperkt tot bijvoorbeeld een rapportcijfer voor elke bank, dan vinden de banken dat plezierig, maar zijn publiek, politiek en financiële markten ontevreden.

Hun wensen worden pas gehonoreerd als de stresstesten precies laten zien hoeveel risico een bank loopt in Griekenland, Ierland en Portugal, en veel belangrijker: Italië, Spanje en eventueel België.

Minister De Jager van Financiën is een pleitbezorger van die totale transparantie. Hij wil dat bij de testen veel meer details over de positie van individuele banken duidelijk worden. Volgens De Jager maakt dergelijke openheid dat de stresstest aan geloofwaardigheid wint.

Maar de banken is het een gruwel. Ze hebben de interpretatie van alle cijfers niet in de hand en zouden ten onrechte als doodziek kunnen worden aangemerkt.

Formulieren

De stresstester, de Europese Bank Autoriteit (EBA), kent alle feiten en cijfers wel. De 91 geteste banken, waaronder ING, Rabobank, ABN Amro en SNS, kregen ellenlange formulieren voorgelegd 'met duizenden in te vullen cellen', aldus een bankier. De opdracht was om nauwkeurig al hun risico's weer te geven.

Vervolgens koppelde de EBA allerlei ellende aan die risico's. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als de economie in de eurozone dit jaar een half procent krimpt? En wat als tegelijk de koersen op Europese beurzen met 15 procent dalen? En wat als de banken flink moeten afschrijven op buitenlandse staatsobligaties?

Dat laatste is gezien de eurocrisis nu het belangrijkste. Maar onduidelijk is nog hoeveel stress de EBA van plan is los te laten op het staatspapier van probleemlanden.

Dat oogt als een zware test, maar in de Europese financiële sector bestaat de vrees dat vrijdag een herhaling wordt van 23 juli 2010. Toen werd het resultaat van de eerste bankenstresstest bekendgemaakt: zeven onbeduidende banken zakten, maar de twee Ierse banken waren 'door'. Korte tijd later kwamen die twee, Allied Irish en Bank of Ireland, echter in zulke problemen dat ze het hele land dreigden mee te slepen.

Nu is de vrees dat de testresultaten al achterhaald zijn als ze bekend worden. Het besmettingsgevaar van de Griekse crisis blijkt groot, nu ook Italië in de problemen komt. Met die situatie houdt de test nauwelijks rekening, zo luidt de kritiek.

Dat komt bijvoorbeeld omdat de stresstest wel kijkt naar staatsleningen in het handelsboek van een bank, maar niet naar die in het bankboek. Het verschil tussen beide boeken is grofweg dat in het handelsboek waardeverminderingen meteen worden geboekt en in het bankboek op de middellange termijn. Ongeveer 85 procent van de staatsleningen staat in het bankboek.

Failliet

De reden dat die laatste leningen niet worden meegenomen in de stresstest is dat ze alleen problematisch worden als een land failliet gaat en daar wil de EBA niet van uitgaan om geen olie op het vuur van de schuldencrisis te gooien.

Anderzijds bleek uit de vorige test dat een groot deel van uitgerekend Italiaans staatspapier op de handelsboeken staat van Europese banken. Dit gegeven bemoeilijkt het interpreteren van de testresultaten.

Naar verluidt zouden ongeveer vijftien van de 91 Europese banken zakken. Het zou gaan om Griekse, Portugese, Spaanse en Duitse banken. Alle vijf deelnemende Italiaanse banken zouden zijn geslaagd. Omdat de vorige test op een mislukking is uitgelopen, voelen banken, die vrezen voor een slecht resultaat vrijdag, zich niet meer geremd daarop vooruit te lopen.

Zo zouden zes Spaanse banken zakken, waaronder, net als vorig jaar, vijf spaarbanken. Maar de Spaanse economieminister trok dat resultaat meteen in twijfel. De stresstest zou geen rekening hebben gehouden met een noodpotje van 27 miljard euro dat de betreffende banken hebben. 'Als de test daar wel rekening mee had gehouden, zouden alle Spaanse banken zijn geslaagd.'

Vergelijkbare geluiden kwamen uit de Duitse hoek: als de stresstest rekening zou houden met onze stille reserve voor noodgevallen, dan slagen we met gemak.

De ministers van Financiën besloten deze week in Brussel banken te gaan helpen die zakken voor het 'stressexamen'. Hun voorstel is deze banken tot eind september de tijd te geven om zelf nieuw geld op te halen. Lukt dat niet, dan krijgen ze overheidssteun. Dat dit onplezierige gevolgen kan hebben weet bank-verzekeraar ING inmiddels. Omdat ING steun ontving van de Nederlandse staat, moest het van Brussel bijna de helft van het bedrijf afstoten.

Staatsleningen

Nederlandse banken hadden eind april gezamenlijk voor bijna 110 mil-jard euro aan staatsleningen in handen. Dat is 1,3 procent van hun balanstotaal. De banken hebben van die 110 miljard ongeveer 2 miljard euro aan staatsobligaties van de probleemlanden Griekenland, Ierland en Portugal. Dat is weinig in verge-lijking met banken in Frankrijk en Duitsland. De banken bezitten voorts voor circa 30 miljard aan Nederland-se staatsobligaties. Dit blijkt uit cijfers die De Nederlandsche Bank woensdag publiceerde. De toezichthouder signaleert een toename in de belangstelling voor overheidspapier, die half 2009 begon. Toen hadden de banken nog ruim een kwart minder staatsobligaties op hun balansen staan.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden