Banken veroorzaakten zelf draai president

ANALYSE..

WASHINGTON Waar het over de omgang met Wall Street ging, waren er in president Obama’s Witte Huis vanaf het begin twee kampen. Aan de ene kant stonden de politieke adviseurs, zoals David Axelrod, die wilden dat Obama een populistische toon zou aanslaan en strenge regels opleggen.

Het grote publiek is immers furieus over de redding van de ‘fat cats’ met belastinggeld, terwijl intussen miljoenen gewone Amerikanen huizen en banen verliezen.

Aan de andere kant stonden de financiële experts, zoals economisch topadviseur Larry Summers en minister van Financiën Timothy Geithner. Die bepleitten een voorzichtiger koers. Eerst om de financiële markten weer op de been te helpen, daarna om kapitaalstroom en economisch herstel niet nodeloos af te remmen.

President Obama steunde aanvankelijk de benadering van Geithner en Summers. Hij is ze ook nu nog dankbaar dat ze de ineenstorting van het financiële stelsel hebben voorkomen. Bij de start van zijn presidentschap, onverwacht gedomineerd door de crisis, leunde hij hevig op hun expertise.

Maar in de loop van het vorige jaar is er veel veranderd. De grote banken die waren gered, maakten weer recordwinsten en bereidden zich voor dikke bonussen uit te betalen. Dat deden ze met overheidssteun: een bank als Goldman Sachs had zich tot publieksbank getransformeerd. Zo kon de firma bij de centrale bank goedkoop kapitaal lenen, en profiteerde van de staatsverzekering van ingelegd geld.

De herwonnen kracht gebruikten de banken niet om krediet te verstrekken aan bedrijven, iets waar de steunmaatregelen wel voor waren bedoeld en waar de regering-Obama om smeekte. Ze staken het geld liever opnieuw in speculatie voor eigen risico, wat tot de hoge winsten leidde.

De banken werkten Obama ook politiek tegen. Ze betaalden een leger aan lobbyisten om op Capitol Hill regulering van Wall Street tegen te houden. Tegelijkertijd daalde Obama’s populariteit bij de kiezer, onder andere door de bonussen op Wall Street. Het Witte Huis kreeg kritiek dat Geithner te dicht bij de banken zou staan.

Gezien deze giftige cocktail is het geen wonder dat Obama in de herfst opeens wel oor had naar een hardere aanpak van Wall Street. Daar kwam de 82-jarige Paul Volcker, oud-voorzitter van de Federal Reserve, goed bij van pas. Hij reisde al een jaar de wereld rond met een krachtig plan om zakenbanken en publieksbanken weer uit elkaar te trekken.

Volcker was weliswaar voorzitter van een externe economische adviesraad van Obama, maar kreeg weinig gehoor in het Witte Huis. Dat veranderde nu. Obama droeg Geithner en Summers op met Volcker een plan te maken.

Geithner vond eigenlijk dat het risico van een financiële crisis voorkomen moest worden door een grotere kapitaalbuffer verplicht te stellen. Hij en Summers betoogden bovendien dat de vermenging van zakenbank en publieksbank niet de hoofdoorzaak van de crisis was geweest.

Maar ze werden het toch eens met Volcker, die steun kreeg van vicepresident Biden. De verkiezingsnederlaag in Massachusetts deze week was de laatste duw.

Alledrie de mannen stonden achter de president toen Obama donderdag de ‘Volcker-regel’ aankondigde: banken mogen niet te groot worden en geen geld van klanten gebruiken om te speculeren. Obama zocht weer de strijd op met Wall Street. Zoals Axelrod wil, trekt hij een scherpe lijn tegenover de Republikeinen: zijn jullie voor Wall Street of voor Main Street?

Politiek is dit niet zonder gevaar: de intellectuele pragmaticus Obama heeft misschien moeite te overtuigen als populist. En de Republikeinen kunnen altijd terugzeggen dat hij een ‘on-Amerikaanse belasting op succes’ bepleit.

Ook de merites van het plan zelf worden nog druk besproken in de VS. Is het wel praktisch uitvoerbaar om een zo sterke scheiding aan te brengen? Zullen banken het niet makkelijk kunnen ontduiken? De crisis was toch te wijten aan een door de Fed gestimuleerde kredietmanie in de hele economie?

Maar er klinkt ook enthousiasme, zelfs in de anti-Obama-krant Wall Street Journal: ‘De president laat zien dat hij een belangrijk principe begrijpt: risico’s nemen op de kapitaalmarkt is onverenigbaar met een garantie door de belastingbetaler.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden