Nieuws leningen Europese Centrale Bank

Banken roepen opnieuw om ronde ‘gratis geld’ van ECB, maar niet zonder kritiek: ‘druk valt weg om te moderniseren’

De Europese Centrale Bank besluit mogelijk vandaag al over een nieuwe ronde gratis leningen voor de banken. Ook jaren na de crisis blijken grote delen van de Europese financiële sector niet op eigen benen te kunnen staan.

Hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt. Beeld REUTERS

Miljarden rood staan en in ruil daarvoor miljoenen toe krijgen? Voor huishoudens en bedrijven is het een droom, maar de Europese banken zijn er sinds 2014 gewend aan geraakt. Dankzij een monetair stimuleringsprogramma, luisterend naar de weinig tot de verbeelding sprekende afkorting TLTRO, kunnen zij gratis lenen. In het gunstigste geval ontvangen zij zelfs 0,4 procent rente.

Mogelijk besluit de Europese Centrale Bank (ECB) vandaag al om die omstreden pinautomaat voor banken af te stoffen. De Duitse motor sputtert. Italië is zelfs al in een recessie beland. ‘Frankfurt’ voelt zich hierdoor gedwongen pas op de plaats te maken met het afbouwen van het goedkope geldbeleid. 

Het zou desondanks van gebrek aan ruggegraat getuigen om nu alweer het omstreden, eind december gestaakte opkoopprogramma aan te zwengelen. In dat kader pompte de ECB, door schulden van staten en bedrijven aan te schaffen, 2.568 miljard euro in de economie. In plaats hiervan komt nu een andere, onbekendere variant op de geldpers in beeld: Targeted longer-term refinancing operations, oftewel TLTRO.

‘Gratis geld’

Meerdere topbestuurders van de ECB hintten de afgelopen weken op een doorstart. ‘We discussiëren erover’, gaf de Fransman Benoit Coeuré toe op bezoek in New York. Het gaat om leningen, in ruil voor geschikt onderpand, met een looptijd van maar liefst vier jaar. Voorwaarde is dat banken extra kredieten verstrekken aan bedrijven en huishoudens. Hypotheken zijn uitgesloten. 

Die golf aan leningen van in totaal 723 miljard euro begint volgend jaar af te lopen. Deze zomer al mogen banken, als gevolg van boekhoudkundige regels, het geld niet meer meetellen in hun eigen vermogen. Dan moeten ze elders op zoek naar kapitaal – als dat lukt. Analisten waarschuwen voor een ‘financieringsklif’.

Beeld De Volkskrant

Met name voor zwakke instellingen in landen als Italië (goed voor bijna een derde van het TLTRO-geld) en Spanje (167 miljard euro) dreigen acute problemen. Opvallend genoeg staan ook de zeer winstgevende Nederlandse banken voor 28 miljard euro in het krijt. Ceo Kees van Dijkhuizen van ABN Amro merkte in het verleden op dat zijn bank wel gek zou zijn om dit ‘gratis geld’ aan zich voorbij te laten gaan. De goedkope financiering leverde de bank vorig jaar een voordeel op van 32 miljoen euro. Volgens een woordvoerder geeft ABN Amro dat door aan de klant. ‘De afgelopen twee jaar zijn er alleen al aan MKB-bedrijven 896 leningen verstrekt met TLTRO-rentekorting.’

Zombiebanken

De centrale bankiers zien dit geldloket als een uiterst efficiënt instrument. Anders dan bij het opkoopprogramma voor staats- en bedrijfsschulden komen deze miljarden vooral ten goede aan de lidstaten die het meest staan te springen om goedkoop geld. Maar kritiek is er ook. Het valt moeilijk uit te leggen waarom burgers die hun huur of hypotheek niet kunnen betalen uit hun huis worden gezet, terwijl banken gratis mogen lenen. Op die manier houdt de ECB instellingen overeind die eigenlijk niet levensvatbaar zijn: zombiebanken dus.

In een land als Italië behoren die banken bovendien tot de grootste kopers van staatsobligaties, constateert de Tilburgse hoogleraar Harald Benink. ‘Mocht de ECB nu opnieuw gratis geld in de economie pompen, dan valt de druk weg om te moderniseren. Zowel voor de bankensector zelf, als voor de Italiaanse overheid die te weinig belasting int en de arbeidsmarkt ongemoeid laat. Zo gaan we maar door in Europa. Net zolang tot er een echte vertrouwenscrisis ontstaat en de Italiaanse staatsschuld onderuit gaat.’ Benink ziet meer heil in een nieuwe aanpak van de wortel én de stok. ‘Daarin kan de ECB best nieuwe leningen verstrekken, maar dan wel onder voorwaarde dat er hervormd wordt.’

Iets minder luxe

Ook andere eisen zijn denkbaar voor banken die gebruik maken van TLTRO, van verplichte groene investeringen tot een gematigd beloningsbeleid. Onder centrale bankiers geldt dat echter al snel als ‘politiek’. Verwacht wordt daarom dat de ECB voor een volgende ronde goedkope leningen hooguit de looptijd beperkt. De rente kan iets minder luxueus uitvallen, bijvoorbeeld 0 procent in plaats van de huidige -0,4 procent.

Of ook de Nederlandse banken gebruik zullen maken van zo’n nieuw aanbod, willen ze nog niet kwijt. Rabobank, dat eerder 5 miljard euro TLTRO-geld leende, zegt desgevraagd niet vooruit te willen lopen op maatregelen die nog niet officieel zijn aangekondigd. ‘Dat zal afhangen van de voorwaarden’, laat zowel ABN Amro als ING weten.

Ook interessant: zes vragen over inflatie in Europa 

Een renterecord dat niemand wil, en voorlopig blijft het zo
Een beetje inflatie zou de Europese economie goed doen. Maar ECB-president Draghi krijgt die al acht jaar niet omhoog. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden