Banken redden met uw spaarcenten

Dit is het jaar van de Europese bankenunie: er komt toezicht op grote banken en ze moeten failliet kunnen gaan. De ministers van Financiën zijn het eens, het Europees Parlement moet nog voor de verkiezingen instemmen zodat, over een jaar, de Europese faillissementsraad een grote bank kan ontbinden. Het klinkt stoer en in Amerika gaan falende banken failliet. Kan dat in Europa? Onwaarschijnlijk. De ultieme consequentie van de bankenunie is niet faillissement, maar herkapitaliseren van grote banken, met spaargeld van burgers als onderpand.


In Europa zijn zogenoemde 'systeembanken' nauw verweven met de financiering van overheden die boven hun stand leven, en dus schulden maken. Sinds 2011 predikt de Europese Centrale Bank (ECB) ontvlechting van banken en overheden, maar ze veroorzaakte zelf precies het tegenovergestelde. Om de euro te redden en kredietverlening op gang te krijgen, pompte de ECB 1,1 biljoen euro in de Europese bankensector. Banken leenden grote bedragen tegen lage rente en een soepel onderpand. Ze brachten kredietverlening niet op gang, maar kochten massaal overheidsschuld, vooral in Spanje, Italië en Frankrijk. Spaanse banken bezitten nu 41 procent van de Spaanse overheidsschuld. 'We hebben deze reactie zelf veroorzaakt', zo luidde de kritiek van Jens Weidmann, voorzitter van de Duitse Bundesbank, op het ECB-besluit.


Bovendien bleek de stresstest van banken niet meer te zijn dan een wassen neus. Veel kredietwaardig bevonden banken, zoals het Spaanse Bankia, stonden in werkelijkheid aan de rand van de afgrond. Bankia werd gered met een krediet van 19 miljard euro uit het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), dat wordt gestut door belastingbetalers. Niemand weet hoe sterk of zwak Europese banken zijn. Amerika maakte schoon schip en groeit. De bankenunie moet het gestrande Europese schip vlot trekken.


De ECB onderzoekt eerst de balans van de grote banken en moet daarbij rigoureus te werk gaan. Banken zetten overheidsschuld als 'risicoloos' in hun boeken. Een bank die zijn balans volstopt met Griekse schuld, loopt formeel geen risico. Dat is bizar. Risico moet worden toegerekend, plus de vereiste grotere kapitaalbuffers. Doet de ECB dat niet, dan verliezen markten hun vertrouwen en kunnen Europese banken naar de intensive care. De resultaten van de balanstoets en nieuwe stresstests komen veiligheidshalve na de Europese verkiezingen.


De bankenunie krijgt een resolutiemechanisme om banken failliet te laten gaan. De crux is: wie bepaalt en wie betaalt? Er komt een faillissementsraad en een resolutiefonds. Ingeval van faillissement draaien eerst de aandeelhouders en grote spaarders (boven de 100 duizend euro) op. Daarna komt het fonds in actie met - tegen 2025 - een stroppenpot van 55 miljard euro, gefinancierd door de banksector zelf. Maar deze zogenoemde 'bail-in' is slechts een zomerdijkje bij springvloed.


Veel grote Europese banken zijn in hun land politieke 'systeembanken' die bij faillissement het politieke establishment meetrekken in hun val. Bankia moest op de been blijven. Zo niet, dan zou de Spaanse politieke elite imploderen. Frankrijk kan zijn grootste bank, Crédit Agricole, nooit failliet laten gaan. Die bank is de vroedvrouw van de Franse landbouwsector. Een faillissement zou een nieuwe Franse revolutie ontketenen met Monsieur le Président als eerste kandidaat voor de guillotine. Duitse Landesbanken zijn heilig in Berlijn, als smeerolie van het Duitse federalisme. Als de faillissementsraad een dergelijke bank wil opruimen, weren de betrokken lidstaten - plus bondgenoten die hetzelfde vrezen - zich in Brussel als een duivel in een wijwatervat. Er is, om politieke redenen, maar één optie: herkapitaliseren!


Het resolutiefonds is nog leeg en 55 miljard is niets. Crédit Agricole heeft een balanswaarde van 2 biljoen euro. Eerst moet het ESM bijspringen; gelden gegarandeerd door belastingbetalers. Einddoel van de bankenunie is één Europees depositogarantie-systeem tegen 2025 zodat het resolutiefonds leningen kan aangaan, met spaartegoeden van Europese burgers als onderpand. Met dat geld kan het resolutiefonds 'politieke' banken herkapitaliseren. Zowel belastingbetalers als spaarders in kapitaalkrachtige landen staan met hun geld garant voor het redden van banken die op hun beurt spilzieke overheden uit hun geldnood verlossen. Maar als over een jaar een politieke systeembank in de problemen komt, is 2025 té ver weg en moet alles 'sneller gaan'. Brussel doet dan een beroep op 'Europese solidariteit', waarna de fuik zich sluit. Met uw spaarcenten erin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden