Banken die 'spekken', zullen minder uitlenen

Vrijwel alle Europese banken die extra kapitaal moeten aantrekken, zeggen dat ze daarvoor geen staatssteun nodig hebben. Wel zijn ze misschien gedwongen hun kredietverlening in te perken, wat de economie schade berokkent.

AMSTERDAM - Zeventig Europese banken voldoen niet aan de kapitaaleisen die de Europese Unie hun op de eurotop van woensdag heeft opgelegd. Minder dan 9 procent van hun bezittingen bestaat uit risicovrij vermogen. Uiterlijk 30 juni 2012 moeten de banken hun kapitaalbuffers tot dit minimum hebben opgetrokken. De banken hebben 106 miljard euro nieuw vermogen nodig, berekende de European Banking Authority (EBA). De EBA heeft alleen bekendgemaakt wat de bancaire kapitaalbehoefte per land is (zie grafiek), niet om welke afzonderlijke banken het gaat.

De meeste 'kneuzen' zijn zelf al met de billen bloot gegaan. In verklaringen op hun websites vertellen zij hun aandeelhouders voor hoeveel ze aan de lat staan en hoe ze het kapitaaltekort in negen maanden denken op te lossen. Het valt op dat bijna alle banken kiezen voor dezelfde strategie, die vooral het belang van de aandeelhouders dient. Geen van de instellingen die maatregelen neemt, wil geld binnenhalen door nieuwe aandelen uit te geven. Een emissie zou de aandelen van bestaande aandeelhouders immers verwateren. Ook wordt er gewoon dividend uitgekeerd, beloven veel banken.

Dividenden en bonussen

Dat laatste is saillant, omdat de eurotop in zijn verklaring van woensdag expliciet stelt dat banken 'aan beperkingen onderworpen zouden moeten worden wat betreft het uitkeren van dividenden en bonussen', zolang ze niet aan de kapitaaleisen voldoen. Welke beperkingen dat dan zijn, vermeldt het EU-document echter niet. De banken trekken zich er dan ook weinig van aan, lijkt het.

Bij de staat aankloppen voor steun willen banken koste wat kost vermijden. Dan komen ze onder curatele te staan en kunnen ze sancties verwachten. Bovendien schaadt staatssteun de reputatie van de bank.

Dan blijven er maar weinig opties over. De populairste is het inhouden van winst. Veel grote banken boeken ondanks de eurocrisis miljardenwinsten. Als ze hun winst over de komende negen maanden toevoegen aan het eigen vermogen in plaats van dat geld uit te lenen of er investeringen mee te doen, komen de meeste banken al een heel eind.

Nogal wat banken (o.a. Banco Santander, BNP Paribas, Commerzbank) reppen daarnaast over 'optimalisatie van hun risicodragend kapitaal' als methode om hun vermogenspositie te verbeteren. De verhouding tussen risicovrij en risicodragend kapitaal verbetert immers niet alleen als risicovrij vermogen wordt aangetrokken, maar ook als riskant vermogen van de balans wordt verwijderd. Dat kan door riskante bezittingen te verkopen of door minder krediet te verlenen. Het eerste is in de huidige markt moeilijk. Onderdelen die de banken kwijt willen, kunnen ze nu waarschijnlijk alleen met verlies verkopen. Blijft dus het tweede over: inkrimping van de kredietportefeuille.

Dat is precies waar de EU bang voor is. In de EU-verklaring staat dat de nationale toezichthouders moeten voorkomen dat de banken in hun jacht op kapitaal ertoe overgaan de kredietkraan dicht te draaien. Die handelwijze kan zeer schadelijk zijn voor de economie. De president van de Oostenrijkse centrale bank, Ewald Nowotny, waarschuwde in een radio-interview voor nieuwe kredietkrapte. 'We moeten oppassen dat het niet zover komt. De banken hebben maar weinig tijd gekregen. In de huidige markt zal het niet gemakkelijk voor hen zijn kapitaal aan te trekken.' De financieel directeur van de Rabobank, Bert Bruggink, suggereerde eveneens dat banken de normen zullen proberen te halen door de kredietkraan voor consumenten en bedrijven dicht te draaien.

Vertrouwen tussen banken

Voor de Nederlandse economie zal dit niet zo'n probleem zijn, omdat alle Nederlandse banken al aan de 9 procentseis voldoen. ING-bestuursvoorzitter Jan Hommen zei tegen de NOS dat de EU-maatregel ook een positief effect heeft op de kredietverlening. 'Banken vertrouwen elkaar nu hopelijk weer, waardoor ze elkaar weer geld durven uitlenen. Dat zou banken juist meer ruimte moeten geven om geld uit te lenen.'

Maar in de Zuid-Europese landen liggen de zaken anders. De meeste grote banken in Italië, Portugal en Spanje hebben miljarden extra nodig (Banco Santander 14,9 miljard, BBVA 7,1 miljard, UniCredit 7,4 miljard). Als zij allemaal gaan 'spekken' het komende jaar en al hun euro's binnenboord houden, is dat desastreus voor de kredietverlening in die landen. De zuidelijke economieën, die er toch al het slechtst voorstaan, worden dan nog verder afgeknepen.

De Griekse banken moeten met 30 miljard euro worden versterkt. Zij zijn daar niet toe in staat en krijgen daarom via de Griekse regering 30 miljard uit het noodfonds toegespeeld. Twee Portugese banken, Banco Comercial Português (BCP) en Banco BPI, hebben aangegeven dat ze alleen met overheidssteun aan de kapitaaleisen kunnen voldoen. Ze willen tappen uit de 78 miljard noodhulp die de eurolanden en het IMF in mei aan Portugal gaven.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden