Bange mannen in een goed zittend kostuum

Het gebeurt zelden in het theater dat een acteur tijdens het spel de kluts kwijt raakt en de voorstelling stopt....

Dic van Duin deed het in De Laatsten der Onverstandigen van Peter Handke, net voor zijn laatste grote monoloog. En dat terwijl Van Duin de hele avond met ongekende souplesse en overtuigingskracht op het toneel had gestaan als de ondernemer Quit.

Quit is de verraderlijke spil van het stuk. Hij spreekt met zijn collega's af dat ze elkaar niet langer zullen beconcurreren en vervolgens is hij degene die zich niet aan die afspraak houdt en zijn concurrenten ruïneert.

Handke schreef het stuk in 1974. Het kreeg hier destijds een tamelijk legendarische opvoering in een regie van Frans Strijards waarin de heren ondernemers soms als rotjes over het toneel schoten.

Nu heeft Willibrord Keesen de tekst opnieuw vertaald en bewerkt. Leuk is de stille verwijzing naar de prijzenoorlog in de supermarktwereld. Daarmee wordt het stuk van Peter Handke opeens weer aktueel.

We verkeren in ondernemersland, maar de taal die deze heren bezigen, heeft een poëtische kwaliteit die niets met de zakenwereld te maken heeft.

Een geestige tekst is het, waarin een drietal ondernemers 'goed in het pak, stoer in hun optreden' uiteindelijk niet kunnen verhullen dat ze niet meer zijn dan bange mannen die zich op een luchtbel overeind houden.

Keesen heeft de uitvoerige tekst, vooral in de eerste helft, aangekleed met geestige en absurde gags waardoor de figuren een komische kwaliteit krijgen. Maffe, clowneske gebaren die laten zien wat er onder al die gladde woorden speelt.

Vooral Kilb, een kleine aandeelhouder die van elk groot bedrijf een aandeel bezit en alle vergaderingen afgaat, doorbreekt telkens op een verrassende manier de dreigende ernst.

Kilb is een luis in pels. En Wim Bouwens speelt hem met aanstekelijk plezier.

Alle acteurs zijn trouwens voortreffelijk op dreef. Monique Kuijpers, Maureen Teeuwen als Quits echtgenote en de vier heren. Allemaal spelen ze recht op de zaal waardoor het publiek zich zeer betrokken gaat voelen.

In het kille, witte interieur raken ze steeds meer de weg kwijt. Alleen de ondergeschikte, Hans (Michiel Nooter), gloriëert. Hij heeft heel goed naar zijn baas gekeken.

De grappen raken na de pauze een beetje op de achtergrond. Dan wordt het ernst. De bedrogen heren komen hun gram halen, woedend zijn ze op Quit.

Ze zijn vooral emotioneel uit het lood, dat horen we aan hun taal. Daar hebben ze geen mimische grappen meer nodig, ze beginnen zich verbaal al genoeg binnenste buiten te keren.

Dat gebeurt ook bij Quit. Hij is in zijn binnenwereld verdwaald, terwijl het hem materieel voor de wind lijkt te gaan.

Het was op de première een merkwaardige coïncidentie dat de acteur onbedoeld net zo in de war raakte als zijn personage. Van Duin zette zijn hoedje af, leek het op te geven en verontschuldigde zich tegenover het publiek. Vervolgens las hij, op instigatie van een iemand uit de zaal, de slottekst van een stuk papier.

Het was een onthullend en ongewoon eind van een voorstelling die alles in huis heeft om een hit in de kleine zalen te worden. Zij het dat Handke ons wel vergast op een overdaad aan taal.

Die overvloed had wel wat ingedamd kunnen worden. Maar dat is dan ook de enige smet op een voorstelling die Handke het volle pond geeft, zijn humor naar boven haalt en de toon ongekend licht weet te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden