Bang zijn voor je eigen schaduw

Het zijn bedeesde meisjes, maar voor de terreurbeweging Boko Haram vormt hun klasje een radicaal opgestoken middelvinger. Het onderwijs moet door. Al heerst angst in Nigeria.

MAIDUGURI -


Ze knielen eerbiedig, als ze bij de hoofdmeesteres komen. Zo hoort dat voor hen, in dit stukje van de wereld. Als ze in de schoolbanken zitten, 'de meiden van Chibok', laten ze zien hoe zelfbewust en dapper ze zijn. Vijftig dagen geleden probeerde Boko Haram hen te ontvoeren. Nu doen ze hun eindexamens.


Voor een groep die zegt dat westerse scholing 'haram', verboden is; voor een club moordenaars in het noordoosten van Nigeria die de afgelopen tijd 27 scholen heeft verwoest; voor die terreurbeweging van radicale islamieten vormt het klasje van zeventien nog piepjonge vrouwen een al even radicaal opgestoken middelvinger. Ook al spreken de meisjes op bedeesde toon.


Ze lagen al op hun bedden in de kostschool van Chibok, in de noordoostelijke deelstaat Borno, toen een groep 'militairen' hun slaapzalen binnenviel. De volgende ochtend zouden ze examen natuurkunde doen. Mary Nkeki, een van de meiden, kan het zich nog goed herinneren. Het was 14 april. Mary had direct het gevoel dat hier iets niet klopte. Hoe waren die mannen binnengekomen?


'Ik dacht: deze mannen zijn van Boko Haram. En dus ben ik weggerend. Ik ben over de muur van onze school geklommen en heb me tussen de struiken verborgen gehouden. Tot een uur of drie 's nachts. Ik heb gezien hoe ze onze lokalen in brand staken. Ik wist dat ze onze meisjes hadden ontvoerd. Ik ben naar de stad gerend.'


Zo'n vijftig meiden wisten aan de ontvoering door Boko Haram te ontkomen. Meer dan 200 van hun vriendinnen zijn tot op de dag vandaag spoorloos. De meisjes die wisten te ontsnappen, laten zien dat zij sterker zijn dan de mannen die in Borno en andere delen van het noordoosten al duizenden doden op hun geweten hebben.

Bewaking

Een middelbare school in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno, gaf hun een nieuw, veiliger onderkomen. Het gebouw wordt sinds vorige week bewaakt door militairen. De hoofdmeesteres, Hauwa Gwoma, merkt hoe de meiden van Chibok steeds meer op hun gemak raken. 'Natuurlijk kennen ze nog angst. Langzaam zie je ook hun zelfvertrouwen terugkomen. Ze zijn getraumatiseerd, maar ik heb het gevoel dat ze er steeds minder last van hebben. Ze laten zien dat zij hun leven weer opgepakt hebben.'


Boko Haram betekent zo veel als 'vreemde invloeden zijn zondig'. Het wordt meestal vertaald als 'westers onderwijs is verboden'. De beweging ontstond eind vorige eeuw in Maiduguri, de thuisplaats van oprichter Mohamed Yusuf. Toen hij in 2009 werd gearresteerd en vervolgens standrechtelijk geexecuteerd, radicaliseerde de groep, die inmiddels wordt geleid door Abubakar Shekau. Vooral dit jaar zaait de beweging, die zegt de sharia in Nigeria te willen invoeren, dood en verderf, van de hoofdstad Abuja tot aan de noordoostgrens met Tsjaad en Kameroen.


Maiduguri wordt inmiddels zwaar beveiligd. Toch is de stad van zo'n 2,5 miljoen mensen nog steeds een doelwit van Boko Haram. De inwoners lijken zich niet uit het veld te laten slaan. Het is er levendig en druk, er wordt gebouwd aan wegen en kantoren, de tuktuks verstoppen er de straten. En er is ook angst. Veel angst.

Avondklok

Om negen uur gaat de avondklok in. 'Vroeger kon je op elk moment van de dag of nacht veilig over straat', vertelt Ismail Alfa, een plaatselijke journalist. 'Als je het te laat vond om naar huis te gaan, kon je bij iedereen aankloppen en een slaapplaats krijgen. Nu is het totaal anders. Tegenwoordig zijn de mensen hier bang voor hun eigen schaduw.'


Een man die extra bevreesd zou moeten zijn voor een aanslag door Boko Haram, is Musa Kubo, de baas op het deelstaatministerie van Onderwijs. Hij is daar neergezet door gouverneur Kashim Shettima, een lid van de oppositie en dus een tegenstander van de president van Nigeria, Goodluck Jonathan. Ook Kubo laat zich niet door de terreurbeweging koeionneren.


'Ik begrijp dat Boko Haram vindt dat het huidige onderwijssysteem alleen de elite in Nigeria ten goede komt en de massa in armoede achterlaat. Daar hebben ze een belangrijk punt en daarover zou ik graag met hen spreken. Maar niet als zij menen hun ideologie met wapens te moeten verspreiden. Het onderwijs verdient een revolutie, en in Borno werken wij daar ook aan. Aan onderwijs voor iedereen, dus ook voor meisjes.'


De rijzige, goedgehumeurde Kubo neemt ons mee naar verschillende middelbare scholen voor meisjes in Maiduguri. Zoals de Yerwa-school, waar het motto luidt: 'Succes komt na hard werken.' De hoofmeesteres heeft er inmiddels de zorg over meer dan drieduizend leerlingen. Ruim 800 van hen zijn het platteland van Borno ontvlucht.


'Ik ben vaak bang voor wat er met mijn meisjes kan gebeuren', zegt Falmatah Bukar. 'We kunnen alleen maar bidden dat God ons zal beschermen. Zo is het leven hier nu eenmaal.' Musa Kubo valt haar bij. 'Het is een enorme uitdaging. Maar de problemen en de gevaren kunnen ons niet stoppen. Onderwijs? Het is een noodzaak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden