Band met Saudi's behoeft vernieuwing

'De Saudi's overwegen de Amerikanen te vragen te vertrekken. En de Verenigde Staten overwegen dat te doen. Maar er is nog niets gevraagd of besloten, beide partijen denken nog na....

De geruchten over wrijving tussen de VS en Saudi-Arabië begonnen vorige week dinsdag met een verklaring van Carl Levin, voorzitter van de senaatscommissie voor de strijdkrachten. Volgens hem zijn de Amerikaanse troepen niet gewenst in Saudi-Arabië. 'We hebben een basis in dat gebied nodig, maar het lijkt mij dat we op zoek moeten naar een gastvrijer oord. Volgens mij willen ze niet dat we daar blijven.'

Vrijdag volgde een bericht in The Washington Post, waarin anonieme Saudische bronnen die zeiden dat 'de Saudische machthebbers zich in toenemende mate onbehaaglijk voelen bij de Amerikaanse militaire aanwezigheid en binnenkort zouden kunnen vragen daaraan een einde te maken'.

Voorlopig ontkent het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken op welk niveau dan ook te zijn benaderd over een troepenterugtrekking. Minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell deed in het weekeinde ondubbelzinnige uitspraken over de aanwezigheid van de VS in het Golfgebied.

'Sinds het einde van de Golfoorlog bevinden zich Amerikaanse troepen in Saudi-Arabië, met als doel Saddam Hussein af te schrikken. Maar meer nog zijn ze symbool van de Amerikaanse aanwezigheid en invloed', zei Powell in een interview voor de televisie. 'We hebben ook troepen in andere landen rond de Perzische Golf. Om uiteenlopende redenen hebben we altijd aanwezig willen zijn in dat deel van de wereld.'

De Verenigde Staten en Saudi-Arabië onderhouden banden die teruggaan tot de jaren dertig, toen een maatschappij uit Californië er olie ontdekte. Achtereenvolgende Amerikaanse regeringen hebben zich altijd verlaten op de Saudi's, die de olieprijzen stabiel houden en aan wie ze wapens verkopen.

Van hun kant rekenen de Saudi's op Amerikaanse hulp als zij zich moeten verdedigen tegen dreigingen van buitenaf, bijvoorbeeld van Irak. Bovendien zijn ze voor hun oliewinning afhankelijk geworden van de Amerikanen, omdat ze de benodigde deskundigheid niet in huis hebben.

Amerikaanse troepen zijn pas sinds de Golfoorlog in het koninkrijk gelegerd. Daarvoor is echter geen verdrag gesloten, en er is nooit gezegd hoe lang de troepen zouden blijven. Het gaat om naar schatting vijftigduizend man. Zij vormen een obstakel in de betrekkingen tussen beide landen, omdat de Saudische machthebbers zich sinds de aanslagen van 11 september ongerust maken over hun imago en hun greep op de macht.

Zowel voor de VS als voor Saudi-Arabië staat er veel op het spel. De VS hebben een luchtmachtbasis ingericht als commandocentrum voor de oorlog in Afghanistan. En de Saudische koning kampt met een oppositie die luidkeels het vertrek van de 'ongelovigen' uit het land van Mekka eist.

Al vóór 11 september waren er scheurtjes gekomen in de onderlinge betrekkingen. Die werden niet alleen veroorzaakt door een verschil van inzicht over het Israëlisch-Palestijns conflict, maar ook over de sancties tegen Irak. Eind augustus schreef kroonprins Abdallah aan president Bush dat 'er een moment komt waarop mensen en landen uiteen gaan. We staan op een kruispunt. Het wordt tijd dat de VS en Saudi-Arabië hun eigen, gescheiden belangen in het oog houden.'

De verwijdering werd nog groter na 11 september, toen de VS werden geconfronteerd met het feit dat 15 van de 19 vliegtuigkapers Saudi's waren. Een feit dat het dubbelspel van de Saudi's heeft blootgelegd, stelt Dominic Simpson .

'Jarenlang heeft Saudi-Arabië een dubbelspel gespeeld. Het was een bondgenoot van het Westen en een stabiliserende factor in het Midden-Oosten. Maar het droeg ook bij aan de islamitische zaak: Saudi-Arabië steunde het wahhabisme (een ultra-orthodoxe stroming, red.) en religieuze scholen.' Hoewel Saudi-Arabië er weliswaar niet op uit was terrorisme aan te moedigen, schiep het volgens Simpson wel het ideologische klimaat waarin het Taliban-regime kon gedijen en waarin Osama bin Laden zijn aanhangers kon recruteren.

De VS staan onder toenemende druk de banden met het koninkrijk te herzien. Het terugtrekken van de Amerikaanse troepen uit Saudi-Arabië zal volgens Simpson niet leiden tot een aardverschuiving. Het gaat immers niet om het verbreken van de betrekkingen, maar om het bijstellen van de betrekkingen op een selectievere basis.

In de VS leek het soms wel alsof er een embargo rustte op kritische berichtgeving over het koninkrijk. Maar na 11 september leek die terughoudendheid ineens te zijn omgeslagen in een lastercampagne tegen de Saudi's. Inmiddels lijkt dit geleidelijk aan weer te veranderen in een pragmatischer en realistischer houding ten opzichte van Saudi-Arabië.

'De Verenigde Staten moeten nu een complexer beleid formuleren ten aanzien van Saudi-Arabië en andere islamitische landen. Daarbij moeten ze een evenwicht zien te vinden tussen de behoefte aan een vorm van betrokkenheid en de noodzaak die vijandelijke ideologie te bestrijden', schreef The Washington Post maandag in een commentaar. 'Het terugtrekken van de Amerikaanse troepen brengt dat evenwicht misschien een stapje dichterbij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden