Bananenplukkers Honduras leven sinds Mitch op de pof

'Het is net een gedwongen vakantie. Door de orkaan Mitch is hier niemand ontslagen. We zijn slechts op non-actief gesteld', glundert Felix Chavarría, al 24 jaar bananenplukker op de Cobb-plantage in het noorden van Honduras....

Hij wil geen kwaad woord horen over zijn werkgever, de Tela Railroad Company, een lokale dochter van het Amerikaanse Chiquita. 'Iedereen kon ter overbrugging een lening van Tela krijgen. De berichten van vorig jaar november dat er achttienduizend bananenplukkers waren ontslagen, kloppen niet.'

De finca (landgoed) Cobb, even ten noorden van El Progreso, is een van de 22 plantages in Honduras van Chiquita (op zijn beurt weer een dochter van United Brands). Toen Mitch in november toesloeg, werkten er 271 plukkers. De bananeros hebben grote gezinnen: in houten paalwoningen wonen op de plantage 1800 familieleden die direct afhankelijk zijn van de bananenindustrie. Mitch heeft hun leven voorlopig wel radicaal veranderd. Ze zijn optimistisch over de toekomst, maar hebben het trauma van de orkaan nog niet verwerkt.

'Toen het water kwam aanzetten, wisten we eerst niet goed wat we moesten doen. De weg naar El Progreso ligt hier ver vandaan. Het enige wat we konden doen was zwemmen naar het dak van de inpakfabriek. Daar brachten we een angstige nacht door', blikt Chavarría terug.

'De volgende dag hebben we vlotten gemaakt en zijn we naar de hoger gelegen dijk gevaren. Na twee dagen zonder eten en drinken werden we geëvacueerd. De nachtmerrie was voorbij. De finca waar wij ons brood verdienden, was een groot meer geworden. Van de meeste huizen waren alleen de punten van de daken nog zichtbaar'.

Net als duizenden anderen werden de gezinnen van de Cobb-plantage in El Progreso ondergebracht in opvangkampen. 'Daar kregen we het nekschot. We waren nog niet bijgekomen van onze traumatische nachten, toen alle arbeiders een papier kregen waarop stond dat we op non-actief waren gesteld. Hoe lang dat zou gaan duren, wist niemand. Zouden we ooit onze baan terugkrijgen? Waarvan moesten we leven? Iedereen was doodsbang', aldus Echevarría. 'We waren alles kwijt.'

De vakcentrale Sitraterco ging meteen met Chiquita onderhandelen. De meeste plukkers kregen twee weken loon uitgekeerd, 1800 lempira, zo'n 300 gulden. 'De Tela Railroad Company zei dat het een cadeautje was', herinnert secretaris-generaal Victalez García zich. 'Maar dat pikten we niet. Volgens de CAO hebben bananenplukkers recht op een schadeloosstelling bij natuurrampen.'

Sitraterco is een zogeheten 'vakbond van de basis', in tegenstelling tot de officiële vakbonden, die grotendeels zijn gecoöpteerd door de multinationals. 'De officiële vakbonden hebben weinig gedaan voor de slachtoffers', aldus García. 'De leiding heeft het op een akkoordje met de bananenfirma's gegooid en accepteert alle besluiten bijna klakkeloos. De vakbonden én de regering doen alles om de bananenfabrikanten te vriend te houden. Of dat ten koste gaat van de arbeiders, interesseert ze niets. De internationale hulp wordt slechts gebruikt om de positie van vakbonden als de onze te verzwakken.'

Sitraterco slaagde er na moeizame onderhandelingen met Chiquita toch in een betere regeling te treffen. De bananenplukkers kregen hun vakantiegeld en hun veertiende maand in een keer vervroegd uitgekeerd en konden een lening afsluiten van omgerekend bijna 200 gulden per maand. Zodra ze weer aan het werk gaan, moeten ze die aflossen.

In de tussentijd helpen de plukkers bij het schoonmaken van de plantage ('We worden per hectare betaald'). Ze repareren de irrigatiebuizen en hebben toestemming gekregen paprika's en tomaten te kweken voor eigen consumptie.

De meeste plukkers van Chiquita verkeren nog steeds in onzekerheid over hun toekomst. Op het merendeel van de plantages is nog nauwelijks iets ondernomen om nieuwe oogsten voor te bereiden.

Chiquita wil op veel finca's pas met zaaien beginnen als de overheid de dijken heeft opgehoogd. De regering is daar door de omvang van de ramp nog niet aan toegekomen. Bovendien is er niet voldoende zaaigoed beschikbaar en ontbreekt zwaar materieel om de plantages snel geschikt te maken voor productie.

De plukkers van finca Cobb zijn er beter aan toe. 'Als alles volgens plan verloopt, gaan we in mei zaaien', verwacht Echevarría. 'Als het weer een beetje meewerkt en er niet te veel regen valt, kunnen we in februari 2000 de eerste oogst binnenhalen. Mitch zal voor altijd een verschrikkelijk trauma blijven, maar er is nu hoop. We hebben weer een toekomst.'

Sinds begin deze eeuw beheersen Amerikaanse ondernemingen de Hondurese bananensector. De positie van de Standard Fruit Company, United Fruit (omgedoopt tot United Brands) en Cuyamel van Sam 'the Bananaman' Zemurray maakten het land tot het prototype van een bananenrepubliek. Al in 1918 hadden de drie bedrijven 75 procent van de bananenplantages in Noord-Honduras in handen. Ze bezaten eigen dokken, spoorwegen, schepen, elektriciteitsbedrijven en banken.

United kreeg al snel de bijnaam El Pulpo, de octopus, omdat het zich net als de Standard Fruit Company actief ging bemoeien met de politieke ontwikkelingen in de regio. United was betrokken bij de staatsgreep in buurland Guatemala in 1954 en de Varkensbaai-invasie in Cuba in 1961.

De Amerikaanse multinationals ontwikkelden al begin deze eeuw nauwe banden met de twee grote politieke partijen in Honduras. United en Standard spekken elke vier jaar hun verkiezingskassen, zodat de regering in de hoofdstad Tegucigalpa hen geen strobreed in de weg legt.

'Het tragische is dat Amerikaanse bananenfirma's in feite nog steeds bepalen wat er in Honduras gebeurt', meent Salvador Suazo, directeur van de non-gouvernementele organisatie Cedec. 'Als Standard en United willen dat de inflatie stijgt, zodat voor hen de loonkosten dalen, gebeurt dat. De Amerikaanse ambassadeur in Tegucigalpa bepaalt nog steeds wie hier minister van Financiën wordt. Zolang de Amerikaanse invloed zo groot blijft, zal er in Honduras nooit iets worden gedaan aan de armoede en uitbuiting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden