Bamboefietsen zonder poespas

Met bamboeframes, afkomstig uit Ghana, maakt BlackStarBikes in Nederland duurzame fietsen. In de Afrikaanse fabriek werken inmiddels 40 mensen. De blik is nu gericht op Zuid-Afrika.

Ruud (45) plakt stukjes zwart schuim op aluminium plaatjes. Daarmee kunnen de radiatoren van de centrale verwarming worden vastgemaakt. Het is een tussendoorklusje op sociale werkplaats Pantar in het Westelijk Havengebied in Amsterdam. Het wachten is op de voorvorken. Morgen zijn die in huis. Dan kan de 'koning van de bamboefiets', zoals Ruud door zijn collega's wordt genoemd, verder met het mooiste werk dat er is: bamboefietsen in elkaar zetten. 'Ik sta er helemaal klaar voor.'


BlackStarBikes is een initiatief van drie vrienden. Imke Harms, Sebastiaan Soeters en Taco Temminck Tuinstra ontdekten in Ghana een bamboefabriek die fietsframes maakt, maar die nauwelijks een afzetmarkt had. Ze waren alleen te betalen voor de expats in Ghana, zegt Mirjam Nagel (32), bedrijfsleider van BlackStarBikes. 'Door een afzetmarkt in Europa te creëren, hopen we dat de prijzen van de lokale fietsen omlaag kunnen, zodat de Ghanese bevolking ook een bamboefiets kan kopen. Handel is in onze ogen de nieuwe vorm van ontwikkelingshulp.' Er werken inmiddels veertig mensen bij de fabriek in Kumasi, waar behalve frames ook tandenstokers worden gemaakt.


Bamboe is, anders dan sommigen denken, bijzonder stevig; in Azië worden wolkenkrabbers gebouwd door bouwvakkers op metershoge steigers van bamboe. Het was dan ook geen enkel probleem om met de fietsen door de veiligheidskeuringen te komen. En het frame is duurzaam, zegt Nagel herhaaldelijk. 'Dit bamboe groeit in Ghana en is al aangegroeid tegen de tijd dat wij een fiets in elkaar hebben gezet.' Kantoorgrapje in het Westelijk Havengebied: het goede nieuws is dat bamboe schokbestendiger is dan staal, het slechte nieuws: je moet je fiets niet stallen in de buurt van een panda.


Twee van de drie vrienden hebben een fulltimebaan elders, maar denken wel actief mee over business en sales. De aandeelhoudersvergadering, die eens per kwartaal plaatsvindt, heeft Nagel net achter de rug. 'Imke droeg voorheen de dagelijkse verantwoordelijkheid, maar is voor een jaar in Kaapstad. Ze onderzoekt of daar voor ons mogelijkheden zijn. Voor de fiets, maar er kan ook iets anders uitkomen. We willen duurzame producten produceren voor het dagelijks gebruik. Vandaar ook de fiets. We importeren geen voorwerpen uit Afrika die ergens boven op een kast belanden.'


Opvallend frame

Hoe opvallend het frame mag zijn, de fiets wordt zo veel mogelijk afgemonteerd met onderdelen van bekende merken in de fietswereld: het zadel is van Brooks, de banden zijn van Schwalbe, het slot van Axa, de naven van Shimano. 'Als er eens iets is, moet je voor reparaties en onderhoud naar je gewone fietsenmaker kunnen. Want we blijven wel praktisch.'


De fiets, er is een bruin herenmodel en een witte uitvoering voor vrouwen, kost 849 euro, met versnellingen kost 50 euro extra. Is dat duur? Nagel: 'Ik vind natuurlijk van niet, vooral niet als je bedenkt dat een kwart van het bedrag naar Ghana gaat. En voor een Gazelle of Batavus ben je ook gauw zes-, zevenhonderd euro kwijt.'


Waar dat kan, wordt voor natuurproducten gekozen. Het Axa-slot zit in een handgemaakt hoesje van leer. De handvatten zijn van leer, de verbindingsstukken zijn van (bewerkt) cactusvezel.


Er rijden een kleine tweehonderd bamboefietsen in Nederland rond. In Zwitserland en Duitsland worden ze inmiddels ook verkocht, dankzij een artikel in een Zwitsers tijdschrift. Ook zijn er contacten met een geïnteresseerde die in Frankrijk, het land van de Tour de France, de bakfiets introduceerde. 'De fiets valt op', zegt Nagel. 'Door de stijlvolle en onderscheidende look. Voor ons is de fiets de perfecte combi van kwaliteit, design en sociaal ondernemerschap.'


De fiets met het bamboeframe is opvallend licht. Dat is ook de reden dat hij standaard zonder versnellingen wordt geleverd. 'Die heb je in Nederland echt niet nodig, maar voor wie wil, zetten we die er natuurlijk op. In Duitsland en Zwitserland leveren we ze ook met de daar verplichte handrem. Maar het liefst houden we de fiets zo eenvoudig mogelijk. We willen niet te veel poespas aan het stuur. Zo vinden wij de fiets op z'n mooist.'


Doel is de productie jaarlijks te verdubbelen. Een hotelketen neemt in het voorjaar vijftig fietsen af om uit te lenen aan gasten. En BlackStarBikes probeert het bedrijfsleven te verleiden door de fiets met reclamemogelijkheden aan te bieden: een bordje van bamboe aan het frame. Een student van de Hogeschool Amsterdam werkt als stageproject aan de ontwikkeling van een kinderfiets. 'We blijven voorlopig in het transport.'


Niet alleen in Ghana, ook in Nederland is duurzaamheid het uitgangspunt. Dit heeft niet alleen met de lagere productiekosten te maken, zegt Nagel. 'BlackStarBikes vindt het belangrijk ook hier iets bij te dragen en verantwoord te produceren. Op de sociale werkplaats zijn ze trots dat ze aan onze fietsen werken. Ondertussen leren ze ook het vak van fietsenmaker. Of ze allemaal op de reguliere arbeidsmarkt aan de slag kunnen, hangt af van hun beperking. In de werkplaats van Pantar worden ook kleine reparaties uitgevoerd aan tweedehandsfietsen die er verkocht worden. Het is mooi als we daar op deze manier mensen voor kunnen opleiden.


Per schip naar Rotterdam

Een student van de Technische Universiteit Delft onderzoekt als stagiair hoe het transport verder kan worden verduurzaamd. De eerste frames werden ingevlogen. Nu laat BlackStarBikes ze verschepen naar Rotterdam, maar het gaat nog steeds om kleine hoeveelheden. Per schip is in elk geval minder milieubelastend dan per vliegtuig.


Per keer grotere hoeveelheden inkopen zou beter zijn, ook met het oog op het vrachtwagentransport vanuit de Rotterdamse haven, maar daarvoor is het aantal verkochte fietsen nog te beperkt. Hier zijn nog mogelijkheden voor verbetering, zegt Nagel. 'Er zijn zeilers die aanbieden lading over te varen. Transport met behulp van de wind is een prima initiatief. Voor ons is natuurlijk wel heel belangrijk dat we geen logistieke problemen krijgen. We kunnen niet maanden wachten op frames die onderweg zijn.'


Nagel wordt regelmatig aangesproken als ze in Amsterdam naar haar werk fietst. 'Je moet het wel leuk vinden om op een aparte fiets te rijden. En je moet geen last hebben van een ochtendhumeur', zegt ze. Bang voor diefstal is ze niet. 'Daarvoor is de fiets te opvallend. Ik hoor van klanten dat de fiets de Zeedijk overleeft, of 's nachts gewoon aan een brug vaststaat. Hem doorverkopen via Marktplaats gaat echt niet lukken.'


Ruud kijkt uit naar morgen. Dan zijn de voorvorken binnen en kan hij aan de slag met de balhoofden. 'Het leukste werk aan de fiets? Balhoofden uitfrezen. Een heel precies werkje.'


Profiel

Bedrijf BlackStarBikes


Waar Amsterdam


Sinds juli 2012


Aantal werknemers 1 in Amsterdam, 9 bij SW-bedrijf Pantar en 40 in Ghana


Jaaromzet 2013 100.000 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden